Druckschrift 
Scripta ad Hanibaldum episcopum super quattuor libros Sententiarum : Mit Textanfängen
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

DI.XLV

luntas ⁊ natura differūt in cauſando ꝙ natura eſt carſa determīati effectꝰ. ſꝫ determinatōis actus ſui ad talem effectum ip̄a nō eſt cauſa. ſicut non eſt cauſa ſuijp̄ius. ex hoc enī ꝙ talis natura eſt. ad talē effectum determinatur. volūtas aūt non ſoluꝫ effectus determinaticauſa eſt. ſed etiā habitudinis ſue actōis ad determinatum effectum. qꝛ in poteſtate volūtatis ē hūc vel illumeffectuꝫ agere. ꝓpter qd̓ ſola ea que voluntatē habēt dicūtur agere qͣſi plenam poteſtatē ⁊ dn̄ium habētia ſuꝑſuos actus. alia vero dicūtur magis agi. ⁊ ꝓpter hoc indeo eſt volūtas. Ad primū ergo dicendū ꝙ nihil ꝓhibet rōnem ſpeciei deo cōpetere ⁊ nō rōnem generis.quia ratio generis imꝑfectioneꝫ imꝑtat rōne cuius indeo ponimus ſcientiā. ſed nō qualitatē. aut accidens.⁊ ſimiliter in deo ponimus volūtatem nō autē ꝓprie loquendo appetitū. Ad ſcd̓m dicēdū ꝙ ratio illa ꝓcederet ſi volūtas dei haberet aliquē finem p̄ter ſeip̄m. ip̄aenī diuina bonitas eſt diuine volūtatis finis. vn̄ ſicutdeus pͥncipaliter cognoſcit eſſentiā ſuam ⁊ alia in ip̄a.ita volūtas dei pͥncipaliter fertur in bonitatē ſuaꝫ ⁊ inalia rōne ip̄ius inqͣꝫtum ad eius bonitatē ꝑticipādā ordinātur. Ad tertiū dd̓m ꝙ volūtas dei non ſe habetad oppoſita ꝑ modū receptōis ſꝫ ꝑ modum actionis. etideo nō ſeqͥtur ꝙ ſit mutabilis ſꝫ rerū mutatiua.D ſcd̓m ſic ꝓceditur ⁊ videtur ꝙ volūtas deinō ſit cauſa rerum. quāto enī cauſa aliqua ēpͥor. tanto eſt ſimplicior. ſimplicior aūt ē cauſa ea que agit ꝑ naturā qͣꝫ que ꝑ voluntatemnam volūtas naturam p̄ſupponit. cum ergo deꝰ ſit cauſa pͥma videtur ꝙ agat ꝑ naturam non ꝑ volūtatem. ⁊ita volūtas non eſt cauſa rerū ſed ip̄a natura. Pͣ Illud in deo ꝓprie eſt rerum cauſa qd̓ rōneꝫ pͥncipij habehec aūt ē potētia ⁊ volūtas inqͣꝫtum hmōi. ergo cauſalitas rerum magis potētie qͣꝫ voluntati debet attribui.Pͣ Effectus ꝓcedunt ab agēte ẜm eius ſimilitudinēſed ſimilitudines rerum ī deo ad ſcientiam ꝑtinentenon ad voluntatē. ergo magis cauſalitas rerum ſcientie qͣꝫ voluntati debet attribui. Pͣ A cauſa ꝯtingentinon poteſt ꝓcedere effectꝰ neceſſarius ſed in rebꝰ cauſatis ſūt multi effectus neceſſarij. ergo non poſſūt ꝓcedere a volūtate que eſt cauſa ꝯtingens cū ſit ad vtrūlibetSed ꝯtra ē qd̓ in psͣ dicit̉. omīa que. vo. dominꝰ fec̄PͣDyo. dicit de di. nomi. ꝙ diuinus amor nō ꝑmiſit eum ſine germine eſſe. ſꝫ amor ad voluntatē ꝑtinet.ergo cauſalitas rerū volūtati pͥncipalit̓ debet attribui℟º dicenduꝫ ꝙ cum forma ſit pͥncipium agendi ẜmhunc moduꝫ aliquid agit quo forma rei facte eſt apudip̄m qd̓ ꝯtingit dupliciter. Uno modo ẜm eē nature ſicut albedo eſt in lapide. Alio per modum intentiōis ſicut albedo ī pupilla. ⁊ vlterius ī intellectu. inter quosmodos hec ē differētia. qꝛ forma ẜm eē nature alicui inherēs determīatū eē ibi habet reſpōdēs ꝓprie rōni illiꝰforme. ſꝫ forma ī ītellectu nō habet aliqd̓ eē determinatū qd̓ reſpōdeat ip̄i forme ſꝫ in qͣdā vniuerſalitate ē ibi⁊ ideo oꝑtet ꝙ oē agens in qͦ exiſtit forma facti ꝑ modūītelligibilē ſit agēs indeterminatū ad hunc vel illū effectum qd̓ cōpetit agenti ꝑ volūtatē. ecōtrario eſt de agente qd̓ habet formaꝫ facti ẜm eſſe nature. ⁊ qꝛ forme creaturaꝝ ſūt in deo nō ſicut īꝓpria natura exiſtentes. ſꝫ ꝑmodū intelllgibilē. ideo deꝰ agit res ꝑ volūtatem. ⁊ ſiccauſalitas reꝝ voluntati attribuit̉. Ad pͥmū gͦ qd̓ indeo ſuenit̉ duplex origo. Prima qͥdem nature ẜm quāfiltꝰ orit̉ a patre. ſed h̓ nō hꝫ rōnem cauſe ⁊ cauſati. Secūda volūtatis ꝓut creatura a deo ꝓcedit. ⁊ in hac īuenit̉ rō cauſe ⁊ cauſati. qꝛ vt dictū eſt ſupra. voluntas eſt

cauſa qd̓ determinet̉ ad talē effectū nō autē nat̉a nec tn̄hec rō derogat ſimplicitati cauſe pͥme qd̓ ꝑvoluntatemagit qꝛ ī deo volūtas ē idē qd̓ nat̉a Ad ſcd̓ꝫ dd̓m ꝙ inagēte ꝑ volūtatē potētia ſe habet vt pͥncipiū exequensſꝫ voluntas ē que imꝑat. ⁊ ideo ſicut pͥme cauſe cauſalitas ei magis attribuitur. Ad tertium dicendum ꝙ ſimilitudo rei que eſt in ſciente rōne ſue vniuerſalitatisnon habet de ſe ſufficienter rōneꝫ cauſe ad aliquem determinatum effectū quē oꝑtet eē ꝑticularē ſed ꝑ voluntatem determinat̉ ad ꝑticularem effectum forma vl̓is⁊ ideo cauſalitas magis attribuit̉ voluntati qͣꝫ ſcientieA qͣrtum dd̓m ꝙ lꝫ voluntas dei ſe habeat ad vtrūlibet tn̄ rōne ſue īmutabilitatis neceſſitatē p̄ſtat rebꝰ cauſatis. ⁊ ideo nō eſt cauſa ꝯtingens.D tertiū ſic ꝓcedit̉ ⁊ videt̉ ꝙ volūtatis diuīerō q̄rēda ſit. cuiuſlibet enī ſapiētis volūtasſapīa regulat̉. ſꝫ in his q̄ ꝑ ſapīam fiunt ratioinuenit̉. gͦ volūtatis dei cauſa ſiue rō querenda ē. Pͣvolūtas dei non p̄t eē niſi iuſta ſꝫ iuſticia aliquā rōneꝫreſpicit in his q̄ facit. gͦ volūtatis dei aliquā cauſaꝫ velrōnem oꝑtet aſſignare. PͣCognita cauſa cognoſciteffectꝰ. ſi gͦ nō oꝑtet aliam cauſam q̄rere in rebꝰ creatisniſi diuinā volūtatē videt̉ ꝙ qͥlibet defacili poſſit oīaſcire cū planū ſit d̓ oībꝰ q̄ ſunt ꝙ deꝰ velit ea ce. ⁊ ſic ſuꝑfluū eēt addiſcere ſcīas ī qͥbus alie rerū cauſe inqͥrūturSꝫ ꝯͣ cauſe pͥme nō eſt cauſa q̄rēda. ſꝫ volūtas dei ēpͥma oīm cā. gͦ volūtatis dei nō eſt cauſa q̄renda. pͣmaiorē ptāteꝫ hꝫ deꝰ ī vniu̓ſo qͣꝫ pͥnceps ī regno. ſꝫ in regno terreno qd̓ principi placuit legis hꝫ vigorem. ergomulto fortiꝰ voluntas dei ſufficit ad hͦ ꝙ aliqͥs effectusfiat nec oꝑtet aliā cauſā q̄rere. ℟º dd̓m ꝙ volūtas diuina duplicit̓ ꝯſiderari p̄t. Uno mō ẜm reſpectū quemhꝫ ad deū volenteꝫ. ⁊ ex ꝑte iſta nō hꝫ aliquā cauſā quoab ip̄a realiter differat ſꝫ ẜm modū ītelligēdi bonitasdei ſe hꝫ ad volūtatē dei vt mouens: ſapīa vt dirigensAlio mō p̄t ꝯſiderari ẜm reſpectuꝫ quē hꝫ ad effectꝰ volitos. ⁊ ex ꝑte volūtatis diuīe p̄t cā vel rō aſſignari. ſic̄enim creatura vnaqueqꝫ ita ⁊ creaturaꝝ ordo ſubiacetvolūtati diuīe. vult gͦ vnā creaturā eē cauſam alteriꝰ. ⁊ſic p̄t dici ꝙ vult hͦ ꝓpter illud. Ad pͥmū gͦ dd̓m ꝙ rōilla ꝓcedit ẜm pͥmū moduꝫ vt ꝑ ſe ptꝫ. Ad ſcd̓m dd̓mꝙ pͥma regl̓a iuſticie ē diuīa ſapīa. ⁊ id̓o eadē rō ē de ſapiētia ⁊ iuſticia. Ad tertiū dd̓m ꝙ ad ſcīam effectusoꝑtet ſcire oēs cauſas nō ſolū remotas ſꝫ etiā ꝓxīas. ⁊ideo nō ſufficit ad ſcīaꝫ de creaturis habēdā ſcire ꝙ deus vult ea eē. ſꝫ oꝑtet etiā alias cauſas q̄rere. hͦ tn̄ in vanitatē reputat̉ illis ph̓is qͥ poſtpoſita volūtate dei ſolascauſas inferiores q̄rebāt. d̓ qͥbꝰ Sap̄. xiij. d̓r. Uani ſūtoēs hoīes in qͥbus nō ſubeſt ſcia dei.D qͣrtū ſic ꝓcedit̉ ⁊ videt̉ ꝙ volūtas bn̄placiti ꝯͣ volūtatē ſigni diſtingui debeat ſicut ī creaturis ſūt ſigͣ diuīe volūtatꝭ ita ſcīe ⁊ potētienā ex magnitudīe creat̉e oſtēdit̉ deꝰ potēs ⁊ ex ordīe ſapiēs vt habet̉ in glo. Ro. j. ſꝫ potētie ⁊ ſapīe nō aſſignāt̉aliqͣ ſigna. gͦ nec volūtatis Pͣ Aut illud qd̓ deꝰ vultvolūtate ſigni vult volūtate bn̄placiti. aut nō. ſi nō ſignū erit falſū cui ſignatum non reſpondet. ſi aūt vultergo voluntas ſigni non debet a volūtate beneplacitidiſtingui. Pͣ Unius ſignati vnum debet eē ſignumſed volūtas dei eſt vna ⁊ ſimplex. ergo non debēt ei plura ſigna aſſignari Pͣ Illa q̄ ſe inuicē ꝯſecūt̉ nō debētꝯͣ inuicē diſtingui. ſꝫ voluntas bn̄placiti ⁊ dei oꝑatio ſeꝯſecuntur. quia omnia quecunqꝫ voluit fecit. vt in psͣdicit̉. ergo operatio nō debet inter ſigna volūtatꝭ pont

01ff 4