LiberUicēſimūſoctauus

Orro intellectus ſpeculatiuꝰ ſic ab Alexandrodiffinitur in libro de intellectu ⁊ intelligibili.Intellectus ſpeculat iuus vel adeptus eſt cuminielligit: ⁊ habet habitū vt intelligat: et eſt potens aſſūere formaſ intelligentiaꝝ per virtuteꝫ ſuā l̓ potentiāque in ipſo eſt. Ab auicenna vero ſic. Intellectus in effectu ſiue ſpeculatiuꝰ eſt qͥ intelligit quotiens vult intelligere ſine labore acquirendi. Circa pͥmam diffinitōeꝫnotandum: ꝙ nō conuenit intellectui poſſibili: qꝛ nō hꝫhabitū formaliter ſicut ſpeculatiuꝰ: ſed potential̓r tm̄quod eſt nō habere ſimpliciter. ſed ẜm quid. Cum eniꝫdiſtinguitur intellectus poſſibil̓ a ſpeculatiuo nō diſtinguitur ex parte ſubiecti: ſed ex parte potentie et actus.poſſibilis enim eſt qui eſt in potentia. Speculatiuusqui eſt in actu. propter hoc a philoſophis potiꝰ diciturgͣdus intellectus: ꝙͣ alius intellectꝰ. Cum enī dicit Alexander: ꝙ ſpeculatiuus eſt potens aſſumere formā intellectoꝝ ꝑ virtutem ſuā. hoc intelligit d̓ potentia ⁊ virtute habituali. id eſt q̄ eſt ſtās ꝯpletā ꝑ habitū. Poſſibilisaūt non eſt potens eas ſic aſſumere: ſed indiget auxiliovirtutis aliene: ſcꝫ ſtudii ⁊ inuentōis ac doctrine. Necaſſumit eas ſpeculatiuꝰ ad hoc vt habeāt eſſe in ip̄o: qꝛiam inſunt ei. ſed ad vſum conſiderandi: ẜm quod dicitvictorinus: ꝙ vſus eſt actus ex habitu elicitus. Porrodiffinitio ſecunda data eſt d̓ potentia ītelligibili ꝑ actūcompleta. Si aūt q̄ritur an motiua virtus in opere cōſideratōis attribuatur intellectui vel intelligibili ſpeciei. dicendū eſt ꝙ vtriſqꝫ: ſed diuerſimode. Nam ſpecieiattribuitur vt forme in opere regenti. Et intellectui vtefficienti ⁊ agenti. Propter hoc dicit Alexāder: ꝙ ītellectus ſpeculatiuꝰ eſt ſicut virtus artificis hn̄s artem.Ars enim in artifice mouet vt formā regens in opere.Uirtus vero artificis mouet vt efficiens ⁊ agens ſuꝑmateriam.Utruꝫ intellectus ſpeculatiuꝰ ſit res ſcitain actu.Idetur aūt intellectus ſpeculatiuꝰ eſſe in actures ſcita: qꝛ dicit Areſt. ꝙ ſenſus eſt ideꝫ ī actucum ſenſibili: et ſcientia in actu eſt res ſcita.Idem in libro de aīma dicit: ꝙ ī his q̄ ſunt ſn̄ materiaidem eſt intellectus ⁊ qd̓ intelligit. Scientia nanqꝫ ſpeculatiua: ⁊ quod ſpeculatū eſt: idem eſt. Dicit etiā ibidēꝙ aīma eſt ſicut manꝰ. Manꝰ eſt enī organū organoꝝet intellectus eſt ſpecies ſpecieꝝ. Senſus vero ſpeciesẜſibiliū. Ex his omnibꝰ accipitur vna ſententia: ꝙ ſcꝫintellectus ſpeculatiuꝰ idem ſit in actu cū re ſpeculataveꝝ cum q̄cunqꝫ ſunt actu idem: ſimpliciter ſunt idem:quia ſcꝫ ideꝫ eſt actu eſſe ⁊ ſimpliciter eſſe. ẜm hoc intellectus ⁊ res ſcita ſimpliciter erūt idem. At vero q̄cūqꝫvni ⁊ eidē ſunt ſimplicitur eadem: ipſa qͦqꝫ ſunt eademSi ergo lapis ſcitus et homo ſcitus intellectui ſcientiſimpliciter ſunt eadem: ipſa quoqꝫ ſunt eadem. Quodabſurdum eſt. Nos itaqꝫ dicimꝰ ꝙ omnia intelligibiliavl̓ nuda ſunt ꝑ ſe ipſa. Vel a materia ⁊ appendiciis materie denudata. Un̄ intellectus ſpeculatiuꝰ ſpecies eſtoīm intelligibiliū. ⁊ idem actu cuꝫ omnibꝰ. Ueꝝ actusduplicem habet comꝑationem vuam ſcꝫ ad rem cuiuseſt actus: et ſic eſt rei ratio ⁊ quiditas nullā habēs differentiam ab ipſa. Si enī haberet dr̄iam: ẜm illud in qͦdifferret nō cognoſceretur ꝑ ip̄m res ſcita Et ideo ſpēſin anima q̄ eſt pͥncipium intelligendi totam rem ⁊ totūeſſe rei omīno accipitur: vt actus totiꝰ rei. Et cuꝫ ſit inintellectu eo ꝙ pͥncipium ſit intelligendi eſt ſcientia resſcita in actu. ⁊ intellectꝰ ſpeculatiuꝰ res q̄ ſpeculatur inactu. Aliā hꝫ ꝯꝑatōem ad id in qͦ eſt: vt in ſb̓iecto: ⁊ ſicnō eſt pͥncipiū intelligendi ſꝫ pͥncipiū eſſe. Et quia in intellectu eſt ſil̓itudo accn̄talis cauſat in ip̄o eſſe accn̄taleQuia vero ī re eſt forma natural̓ facit in ip̄a eē nat̉a ie

Et hͦ attēdēs ph̓s dicit ꝙ ſcientia quodā mō eſt res ſcita. Et in alio loco d̓r ꝙ ītellectus ideꝫ eſt actu cū eo qd̓intelligitur: ſed eſſe eſt aliud: ſicut ſupͣ expoſuimus. Vttamen melius ītelligatur gloſabimꝰ ſingula dicta Areſtotilis. Qd̓ gͦ dicit ꝙ idem ẜm actuꝫ eſt ſcientia rei. ⁊cꝭ.tripliciter gloſatur. Primo ſic: idem ſcꝫ poſſibil̓ d̓ quoante fecit mentōem in actu exiſtens eſt ſcientiā rei. Etintendit tunc dicere: ꝙ ſpeculatiuꝰ ⁊ poſſibil̓ ſunt idemin ſubſtantia et in ſubiecto. Sed quādo poſſibilis eſt inactu tunc eſt ſcientia rei. Secundo ſic ſpeculatiuꝰ intellectus qͥ eſt ſcientia formaliter ẜm actū eſt idem rei Sꝫtercio intelligendū eſt ẜm Auicennā ⁊ Areſt. ⁊ alexandrum et alphorabiū: ꝙ cuꝫ dicit intellectus eſt ſcientiaintelligitur: ſcientia ⁊ intellectꝰ eſſe vnū ſicut vnuꝫ congregatum ex ſubiecto ⁊ accn̄te: quia dicitur idem actucum re. ⁊ quod eſt in actu ſimili. In omnibꝰ his tribusmodis vera eſt expoſitio: ſed meliꝰ ē vt dicatur intellectus ſpeculatiuꝰ formaliter eſſe ſcientia et actu idem reivt pͥus hītū eſt Ꝙ āt aīa dicitur eſſe ſicut manꝰ exponitur in libro de animalibꝰ: qꝛ ſcꝫ creatio manus eſt cōueniens omnibꝰ oꝑationibus. Et anima per duas partesac ſpecies eſt vtens omnibus ſpeciebꝰ. Omnia enī queſunt. vel ſenſibilia vl̓ intelligibilia ſunt. Nichilominustamen ſpecies q̄ formaliter eſt intellectus ſpeculatiuuseſt actꝰ ſpecieꝝ que ſūt in rebuſ. Deniqꝫ duplex eſt actꝰſcꝫ actus nature. et actus rōnis. Actus nature dat eſſenaturale: qd̓ eſt eſſe ſimpliciter: ⁊ q̄ ſunt eadem in illo actu: ſunt eadem ſimpliciter. Actus vero rōnis eſt intentio et ratio rei: non pͥncipium eſſe: ſed pͥncipiū cognitōiſIdeo q̄ in illo actu ſunt nō ſimpliciter eadē ſunt. ſed ſecunduꝫ quid: vt patꝫ ex predictis..LI¶ Qualiter ſpēs ītelligibiles ſint in ītellectu.I aūt queritur vtꝝ ſpecieſ intelligibiles ſint inintellectu vt in loco vl̓ vt in materia. Dicimusꝙ intellectꝰ reſpectu ſpecieꝝ habet ꝯuenientiācum loco et cū ſubiecto: ꝑ hoc enim ꝙ ꝯfert intelligibilibus eſſe ſimplex: ⁊ quodamodo eſſe incorruptibile: cōuenientiam habet cū loco et maxime cū loco ſuperiorum:quia de illo dicit Areſtotiles ſecundo de generatōne ⁊corruptione: ꝙ ſpecies maxīe in terminis eſt. formaliaquippe ſunt in loco ſuperiori: ⁊ materialia in inferiori.Per hoc aūt ꝙ intellectuū variatio fit circa intellectuꝫſine mutatiōe ip̄ius et motu habꝫ ſimilitudineꝫ cū locoPer hoc aūt ꝙ eſt in potentia nec pōt agere ꝑ ſe: ⁊ efficitur in actu ꝑ intelligibile: ⁊ ſic hꝫ ſil̓itudineꝫ cum ſubiecto et materia. Si vero q̄ritur vtrū in potentia ſit adduas ſpecies ſimul. dicimus ꝙ ſpecieꝫ ſuſcipit agentis⁊ ſpecieꝫ intelligibil̓: ſed ille due ſpecies n̄ ſunt niſi actꝰvnius. Species eī agentis eſt actus ſpeciei intelligibil̓ſicut lux actus coloris. Om̄ia quidem ſpeculatiua ſuntin nobis. exiſtentia in potentia tm̄: ⁊ agens cōtinuaturin nobis in potentia: quia non ꝯtinuatur nob̓ niſi ꝑ illaCunqꝫ fuerint talia exiſtentia in nob̓ in actu: tūc ⁊ ip̄econtinuatur nob̓ in actu. Actō enī intellectus agentisdeterminatur ad phantaſma: et ſic determīata mouetintellectum poſſibileꝫ ⁊ edijcit eū in actū: ſicut actio luminis determīatur ad colores. ⁊ ſic det̓mīata viſuꝫ educit in actum. Per hoc itaqꝫ patꝫ: ꝙ intellectꝰ agens nōeſt ſubſtantia ſeparata plena formis: nichilqꝫ recipit:qm̄ aliter non eſſet agens vniuerſaliter: nec intelligit intellectu cauſato a rebus tanꝙͣ a cā efficiente. quia res n̄faciunt ſimilitudīes ſuas in intellectu agente. ymo perhunc modū potius ītellectꝰ poſſibilis intelligit ītellectucauſato a rebus Si vero hec p̄poſitio a notet materia:quā tamen cā non notat ꝓprie. ſic bene concedimꝰ: ꝙ intellectus agens intelligit ītellectu cauſato a rebꝰ: quiaintellectuſ eius non eſt ſuꝑ res abſtrahendo ab eis vniuerſale. Intellectus eī agens eſt ſicut ſi videremꝰ extra