LiberUiceſimuſquintus
Utrū aīa ſit ſue vires atꝫ potētie. ¶ Actor. C. icio deanima ſecundumeſſe ſuū abſolutuꝫet ſecundum eſſecomparatum adcorpus: reſtat dicēdum de viribꝰeiꝰ. ſcꝫ ab inferioribus ſecundumquaſ vnit̉ corporivel admīſtrat corpus incipiendo.de hinc ad ſuꝑiora progrediendoDe his tamē in generali p̄mittenda ſunt duo. ſcꝫ. Utꝝanīa ſit ſue vires vel potētie Deinde vero vn̄ ſit diſtinctio virium anime. Ge primo dicūt aliqui ꝙ anima dupliciter pōt ꝯſiderari. vno mō vt ē q̄dā ſubſtātia. Aliomō vt ē ſubſtātia nat̉alibus habitibꝰ diſpoſita. ſecūdūprimum modum eſt anima ſue potentie: ſecundū aliumvero minime. Habitus quippe naturales ſuꝑ eſſentiaꝫaddentes diſtinguūt illam a potentiis. Alij vero dicūtꝙ idem eſt omnino anima qd̓ ſue potentie. Sed differttantūmodo ratōne qd̓ habetur in libro de anima ⁊ ſpū.Anima cū tota meminit: tota eſt memoria: cū tota vulttota eſt voluntas ⁊c Dicūt ergo ꝙ eſt potentia: que eſtaccidens in re: cuius eſt potentia. Et eſt potentia: q̄ cōſequitur eſſentiā ſicut eius ꝓprietas. Et eſt potētia queeſt ip̄a eſſentia adiiciens quadam relationē ad actū. verbi gratia. Potentia recipiendi ſimilitudines coloruꝫ ēaccidens pupille: deficit enī in ea ꝑ ſenium. Potētia calefaciendi in igne eſt ſequēs eēntia ignis: et ab hoc inſeparabilis Porro naturalis potentia recipiendi formaꝫeſt in materia: vt ip̄a materie ſubſtātia vl̓ eſſentia Quātomagis ergo potentie ipſius anime ſunt ipſa anima.Sed adiiciunt relatōem ad actꝰ dr̄ntes. penes quā ſcꝫrelatōem eſt differētia potentiaꝝ ẜm ratōem. Alii porro dicunt ꝙ in nll̓o alio a primo ē ideꝫ rei eſſentiaquodſua potentia. Et ita ponunt. ꝙ nec in aīa eſt idem eſſentia quod ſua potentia: dicūt tn̄ ꝙ idem eſt in ſubſtātia.Sic̄ em̄ nō ē idē eſſe ⁊ oꝑari: ita nec eēntia aīe ē potētiaEſſentia quippe anime eſt per quā anima eſt abſolute:eſſentia uero potentie eſt id ꝑ quod aīa eſt ad aliud efficiēdum uel recipiēdū. Dicūt tn̄ ꝙ idem ſunt ī ſubſtātiaeo ꝙ ſine ſuis potentiis nec ſubſiſtat: nec etiā intelligatur anima: nec ipſe potentie ſine aīa. Idemtitas igiturque ponitur in libro de anīa ⁊ ſpū referenda eſt ad ſubſtantiam: diuerſitas ad eſſentiam.¶ II.¶ Unde ſit diſtinctō virium anīe:Iſtinguūtur autem a ſeipſis anime vires nonꝑ actōes ſicut cauſa: ul̓ ꝑ organa: uel ꝑ obiectaCognitō tamen diſtinctōis uirium ē aliquādoẜm differentiā actōnū. vn̄ dicit ph̓us. ꝙ actꝰ p̄uii ſuntpotētiis: et obiecta actibꝰ ẜm rōnem ꝯgnoſcendi Quedam auteꝫ vires differunt in organo: ⁊ actu: ⁊ obiecto.Accidit virtutibus ſiue potentiis ꝙ differūt ī organo.Actionum uero differētiuꝫ ī fortitudine ac debilitatevelocitate et tarditate principaliter eſt vna vis: ſꝫ vnivi accidit ut actōem ſuam faciat fortioreꝫ ul̓ debilioreꝫaliqn̄ ẜm quod fuerit actio: aliqn̄ uero ẜm ydone itatemuel defectū inſtrumēti: ⁊ aliqn̄ ẜm ꝓhibentiā extrinſecꝰq̄ uel addūt uel diminuūt ad oꝑatōeꝫ uirtutis. Actōnūetiā differentium ẜm priuatōem ⁊ habitū principiū eſtunauis: quia priuatio ⁊ habitꝰ nata ſunt circa idē fieriActionū quoqꝫ differētiū ẜm comꝑatōnē ſui ad ꝯͣriaprincipiū eſt vnā vis rōne cōſimili: quia ꝯtraria ſimil̓rnata ſunt circa idem fieri. Sed actionū in genere diffe
rentiū duplex eſt differētia: q̄daꝫ enī differūt in generevltimo ſiue proxīo: qd̓ diuidit̉ in ſpecies ſpecialiſſimaset ẜm hunc modū differ̄t actōes in genere videre et guſtare. Quedam aūt in genere remoto: ⁊ hoc mō differ̄tin genere ſentire ⁊ ītelligere. Itaqꝫ differētia actionuꝫin genere ꝓpinquo differentiā oſtendit viriū in ſpecieſicut uidere et audire circa vires ſenſibiles viſiuam etauditiuaꝫ: intelligere ac uelle circa vires intelligibilescognitiuā ⁊ affectiuā. Differētia uero actionū in genere remoto differentiaꝫ oſtendit uiriū in genere: ſic̄ app̄hendere ⁊ mouere differētiaꝫ uiriū apprehēſiue ac motiue: ſentire ⁊ ratiocinari differentiā ſenſitīe: ⁊ rōnaliſque ſunt genera ad alias. Sic ergo manifeſtū eſt: ſecundum quā differentiā actionū ſit differētia uiriuꝫ: ⁊ ſil̓rintelligendū eſt de differētia obiectorum. Differentiananqꝫ uiriū cognoſcitur per dr̄iam actōnum ꝑ obiectauel ex obiectis ẜm diſtinctōem q̄ poſita eſt. Nota ergoꝙ eſt potētia operās ſine organo et ſine obiecto: ⁊ heceſt prima potentia dei. Non em̄ cognoſcit res per ip̄aſres: uel ſimilitudīes in rebꝰ: ſed cognoſcendo ſeipſum.Eodem mō potentia oꝑandi ipſius eſt ſine organo: necreqͥrit materiā quaſi ſubiectum. Et eſt potentia operāſhn̄s organum et obiectū: ſicut potentie anime oꝑanteſper corpus: ut potentia viſiua organū pupillam: et obiectum colorem ut uideat. Et eſt potentia operans ſineorgano: non tn̄ ſine ſubiecto: ut potentia intellectiua.Differentia igitur obiectoꝝ ẜm illum modū qͥ dictuseſt: ſemꝑ comitatur dr̄iam uirium Sic ergo manifeſtūeſt: vnde ſit diſtincto uiriū in anima. Eſt enī diſtinctioex ſeipſis: ſed cognitō diſtinctōis eſt ex actōibus ⁊ obie¶ III.ctis.De viribus anīe quibꝰ cōmiſcētur corꝑi.¶ Hugo in libro de anima et ſpū.Abet aūt anima vires quo ad ſe: et habꝫ uiresqͥbus corꝑi admiſcetur. virium autē qͥbus cōmiOſcetur corꝑi prima eſt naturalis: ſecunda vital̓tercia uero aīalis. ⁊ ſicut deus trinꝰ et vnꝰ uerus ac ꝑfectus omnia tenet: omīa implet: oīa ſuſtinet: oīa ſuꝑexcedit: ac circūplectitur Sic anima tribus hiſ uiribꝰ pertotum corpꝰ diffunditur nō locali diſtentōne: ſed uitaliintentōe. Naturalis uirtus oꝑatur in epate ſanguineꝫet alios hūores quos ꝑ uenas ad omīa corꝑis membratranſmittit: ut inde augeātur ⁊ nutriant̉. Uis iſt a quadrifariā diuidit̉ in appetitiuā: retētiuā: expulſiuā: et diſtributiuā. Appetitīa q̄ neceſſaria ſūt corpori appetitRetētiua uero ſumpta detinet donec ex illis decoctiouel digeſtio fiat. Expulſiua uero nociua ⁊ ſuperflua expellit. Diſtributiuā bonos ciboꝝ humores omnibꝰ mēbris diſtribuit prout cuiqꝫ expedit. Iſtas uires habentomīa animalia. Uis uitalis eſt in corde: que ob temperandum feruoreꝫ cordis aerem hauriendo atꝫ reddēdouitam ⁊ ſalutē toti corꝑi tribuit Aere nanqꝫ puro ſanguinem purificatum ꝑ totum corpus impellit ꝑ uenaspulſatiles que arterie vocantur: ⁊ quaꝝ motu tꝑantiaꝫatꝫ diſtemꝑantiā cordis phiſici cognoſcūt. Uis anīaliſeſt in cerebro: ⁊ inde vigere facit quinqꝫ corꝑis ſenſusIubet etiā uoces edere mēbra mouere. Tres nāqꝫ ſūtventriculi cerebri: vnus anterior a quo eſt omīs ſenſus⁊ alter poſterior: a quo eſt oīs motus. tercius inte r utꝝqꝫ eſt medius .i. rōnalis. Iſte uires tam corꝑis ꝙͣ anīedici poſſunt: quia ab anima in corꝑe fiunt. ¶ IIII.De virtute naturali et eius ſpeciebus.Hali ī libro regalis diſpoſitonis.Irtus naturalis incipit ab epate: tenditqꝫ nonpulſantes in omīa corꝑis membra uenas dansillis uirtutem hāc: huiꝰ triplex ē dr̄ia: ſcꝫ virtusgenerans: ⁊ nutriens: ⁊ paſcens. Generans d̓r illa quefetum ex ſpermate et in mēſtruo ſanguine generat huiꝰactio eſt a momento quo ſperma cadit in matriceꝫ: uſqꝫ