LiberDecimuſnonus

¶ De opere ſexte diei. Et primo de animalibus. ¶ Guillerinus de conchis. C. I.Iſcibusitaqꝫ ⁊ auibꝰ effectu ſuperioruꝫ exaqua creatis: vbifuit tenuior aquaex iſtoꝝ creatōne⁊ ſuperioruꝫ calore eſt deſiccata.Sꝫ ſuꝑficies terre: que ex ſuperpoſita aqua erat lutoſa: ex calore bulliens diuerſa animaliū genera ex ſe creauit. Et ſi aliqͣex ꝑte dominabatur caliditas ignis. inde colerica nata ſunt aīalia: vt leo. Si frigiditas terre: melācolica. vtbos. Si aque flegmaticā: vt porci. In oriētali qͥppe regione eſt factū. Eſt enī ceteris regionibꝰ temperatior.Comeſtor: Ornatis ergo cunctis ſuperioribꝰ mundi partibꝰ .i. celo ⁊ aere ⁊ aqua. tandē ſexta dic ornauitdeus infimā partem .i. terra: producens ex ea tria genera animaliū. ſcilicet beſtias. reptilia. iumenta. Sciensdeus hominē ꝑ peccatū caſuꝝ: in penā laboris dedit eiiumenta ad opus: vel eſum. Reptilia vero ⁊ beſtie ſuntei in exercitiū. Sed queritur de his ⁊ alijs nociuis animantibus: vtruꝫ creata ſint nociua. an primo mitia: poſtea facta ſint nociua. Reſpōdetur: ꝙ primo creata ſūtmitia: ſed poſt peccatū facta ſunt nociua homini: tribuſde cauſis .ſ. ꝓpter hominis punitionē. correctionem. inſtructionē. Punitur em̄ homo cū leditur ab his: vel cūtimet ledi: qꝛ timor maxima pena eſt. Corrigitur his:cū ſcit iſta ſibi accidiſſe ꝓ peccato ſuo. Inſtruitur etiaꝫadmirando oꝑa dei: magis ſcilicet admirans oꝑa formicaꝝ: ꝙͣ onera cameloꝝ. vel cū videret homo hec minima ſibi poſſe nocere: recordaretur ſue fragilitatis: ethumiliaretur. Forte diceret aliquiſ: ꝙ quedā animalialedunt alia: que nec inde puniuntur: nec corrigūtur: vl̓inſtruūtur. Sed etiā in his inſtruitur homo ꝑ exemplūqꝛ ad hec creata ſunt vt alijs ſint in eſum. Sꝫ forte obiiciet: ꝙ etiā in mortuos homines ſeuiunt. Ac per hocinſtruitur homo: nē aliqd̓ genꝰ mortis horreſcat. quiaꝑ quoſcūqꝫ tranſcat meatꝰ: nec capillus de capite eiusperibit.C..II.¶ De pecoribus in generali. ¶ Actor.Riuſꝙͣ aſſignemus animaliū terreſtrium naturam: ſingulorūqꝫ membroꝝ anathomiā ingenerali: cōuenit. vt de ſingulis ꝑ ſe generibus: ac ſinguloꝝ generū ſpeciebꝰ: diſſeramꝰ in ſpecialimore noſtro: ſecundū ordinē alphabeti. Illud em̄ ad p̄ſens ꝓpter faſtidiū longitudinis euitandū: vtiqꝫ p̄terimus: ⁊ ſequenti oꝑi diligentiꝰ atqꝫ diffuſiꝰ proſequendum reſeruamꝰ. Nunc ergo de illis generibus: que p̄cipue in adiutoriū hominis facta ſunt .i. a pecoribꝰ et armentis: que etiā ob hāc cauſam iumentoꝝ nomine ſcriptura appellat: exordiū capiamꝰ. ¶ Iſidorꝰ libro. xii.Pecoꝝ nomē accomodari ꝓprie his animalibꝰ ſolet: q̄ſunt aut ad veſcendū apta. vt oues ⁊ ſues. aut in vſushominum cōmoda. vt equi ⁊ boues. Generaliter tamēomne animal pecus a paſcendo vocatur. Iumenta aūtdicta ſunt. eo ꝙ labores hominū vel onera iuuent. velſubuectando vel arando. Itē ⁊ armenta. vel ꝙ ſint armis apta .i. bello. vel ꝙ his homīes vtuntur. Alij armēta tm̄ boues intelligūt ab arando dicta. quaſi aramenta. vel ꝙ ſint cornibꝰ armatā. diſcretio aūt eſt inter armenta ⁊ greges. Nam armenta equoꝝ ⁊ boum ſunt.

Greges vero ouiū ⁊ capraꝝ. ¶ Pliuius libro. ix. Secus potu pingueſcit. ⁊ ideo ſal eſt illis aptiſſimū. Idēin libro. xxmi. Onera pomoꝝ a iumentis ſtatim ſentiūtur. ac niſi prius oſtendant̉ eis. ꝙͣuis pauca. ilico ſudāt¶ Solinus. Armēta gentis garamantū obliquis ceruicibus pabulabantur. Naꝫ ſi recta ad paſtus ora dirigant. officiūt ꝓna ad humū cornua obnixa. ¶ Ualerius maximus de geſtis ⁊ dictis memoralibꝰ libro pͥmo.In cephalonia inſula. cū omnia vbiqꝫ pecora vſu aquequotidie recreentur. in ea pecudes maiore ex ꝑte anniore aperto ex alto ventos recipientes. ſitim ſuam extinguunt.d.III. ¶De eiſdem in ſpeciali ſecundū ordinē alphabeti. et primo de agno. ¶ Iſidorus.Gnum greci vocant a potu agno quaſi pium.Latini aūt hoc omnino nomē eum habere putant ꝙ pre ceteris animātibꝰ matrē agnoſcatadeo vt etiā ſi magno grege errauerit: ſtatiꝫ balatū vocem parentis recognoſcat. ¶ Ambroſiꝰ: Agnus ſimpliciſſimus cū a matre qn̄qꝫ aberrat: frequenter eā balatu abſentem excitāt. multiſqꝫ licet verſetur in milibꝰouium. recognoſcit vocē parentis ⁊ feſtinat ad eā. Naꝫꝙͣuis cibi ⁊ potus deſiderio teneatur: tranſcurrit tn̄ aliena vbera: licet humore lactis grauida exundēt: ſoliuſqꝫ materni lactis fontes requirit. ¶ Pliniꝰ libro. viii.Multi hybernos agnos preferunt vernis: qm̄ magisinterſit ante ſolſticiū: ꝙͣ ante brumā firmos eſſe. ſolūqꝫhoc animal vtiliter bruma naſci. Caſtrari vero agnosniſi trimeſtres: prematuꝝ eſt. ¶ Idem in libro. xviiiPorro decreſcente luna caſtrādi ſunt agni vel arietesſicut iuuenci ⁊ edi ac verres. ¶ Areſtotiles. Agnus ſirenes eius ſepo circūquaqꝫ cooperiantur morietur.¶ Palladiꝰ vbi ſupra libro. xv. Agnoꝝ prim generatio eſt in menſe nouembri: ſed agnꝰ natus. maternisvberibꝰ ſtatim admouendꝰ eſt manu: priꝰ tn̄ exiguū lactis in quo ſpiſſior eſt natura mulgendū qd̓ paſtores cōloſtram vocat hoc em̄ agnis. niſi auferatur. nocebit. acper biduū natus cū matre claudatur: ⁊ tunc ſeptis obſcuris calidiſqꝫ ſeruetur. Itē ſecluſo paruuloꝝ grege:matres in paſcua mittantur. Sufficit aūt: priuſꝙ ī mane ꝓcedant. ⁊ cū ſature reuertuntur ad veſperā: agnisvbera haurienda ꝑmittere. Qui donec firmētur: intraſtabulū furfuribꝰ: vel medica herba: vel ſi eſt copia farina ordei paſcātur ingeſtū donec conſeptis ꝑabuluꝫ ꝑetatis robur mr̄ibꝰ habere poſſint ꝯmune. ¶ G. IIII.¶ De multiplici agni vtilitate. ¶ Actor.Bnus eſt animal omniū ſimpliciſſimū ⁊ manſuetiſſimū: qꝛ nec vlla fraude: vel aſtutia calletnec vlli dentibꝰ vel cū vnguibꝰ nocet. Itē patientiſſimū. qꝛ ⁊ immolandꝰ nō clamat. ⁊ tontendus ſilet. Itē ad plures vſus vtiliſſimū. Nā ⁊ lac p̄bet ad nutrimentū: ⁊ lanam ad veſtimentū: ⁊ carnes ad eſum: corium quoqꝫ ad calciandū: vel ad ſcribendū. ⁊ fimuꝫ adagrum impinguandū ⁊ fecundandū. Eſt aūt ⁊ animalmundū ſecundū legem: qꝛ ⁊ ruminat ⁊ findit vngulaꝫ.lupum vero naturaliter timet ⁊ horret et fugit. Merito ergo ⁊ ꝓpter p̄dictas tot bonas ꝓprietates: voluitxp̄s pre om̄ibus bonꝰ in agno precipue figurari. ſicutſpūs .ſ. in columba. ¶ Iſaac in dictis. Agnus quidemlactans in viſcoſitate vicinus eſt porcis ſilueſtribꝰ propter vicinitatē vulue: ⁊ humiditatē lactis: quo nutrit̉.Proinde caro eiꝰ nō eſt laudabilis: qꝛ indigeſtibilis ⁊lubricitate ſua de ſtomacho deſcendit. Indigeſtibilisaūt precipue: ſi comedentes ſtomachū humidū ex defectu habeat. Ideoqꝫ galienꝰ vituꝑauit lactātes agnosannuales vero mediocrem habent complexioneꝫ interlactantiū humiditatē ⁊ iuuenū ſiccitateꝫ. Ideo ceterisſunt meliores et ad digerendū faciliores. Sanguinem