Druckschrift 
1 (1481)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

QuintuſdecimusLiber

.I. De fructibus arborū.. Iſidorus.Ructusdicitur a frumine .i. eminēte gutturis parte quaveſcimur. Dicuntur autem ꝓpriefructus arborumet agroꝝ: quibꝰvtiqꝫ vtimur. Iraīalibus vero abuſiue et tranſlatiue fructus vocattur. Poma dicta ſunt ab opimo .i. a copie vbertate:Omnia auteꝫ poma mollia dicūtur mala. Nuces qͦqꝫgeneralit̓ dicūtur oīa poma corio duro tecta vt pinee:nūces: auellane: glandes: caſtanee: amigdale: Ambroſiꝰ in hexamerō libro tercio Quāta vero dominiuidentia vt vbi mollior fructus: ibi folii craſſitudo validiꝰ tegumentū tuendo deferat pomo qd̓ videmus inficulnea. Econtra aūt vbi fructꝰ validior eſt: ibi teneriora folia: vt arbor malus docet. Nam et ip̄a ꝓtectionis craſſioris vmbra pomo plus nocere poſſet Deniqꝫdocet pampinꝰ nature gloriam et diuinaꝫ ſapientiamUidemꝰ em̄ ita ſciſſum ac diuiſum: vt triū folioꝝ ſpeciē videatur oſtendere. media parte a ceteris diſtincta:vt et ſolem faciliꝰ admittat: et vmbrā obtexat. Sicqꝫvue p̄betur munimē contra iniurias vel aeris imbriuꝫqꝫ violentiaꝫ: impedimentū non aufertur ad recipiēdūſolis calorem quo tepefacta alitur: coloratur: augeturfoliū quoqꝫ ficulnee eque ꝓpe. vt pampinꝰ quadrifidadiuiſione interſcindit̉. qd̓ eo quo maiꝰ eſt folium clariꝰvidetur Craſſitudo ergo folii ꝓficit ad tempeſtatis iniuriā repellendaꝫ: interciſio auteꝫ ad fructꝰ gratiaꝫ vaporandā. Deniqꝫ hoc genꝰ pomi non cito grandinemſed cito maturitatē ſentit: quia latere videtur aduerſum iniurias et patere ad gratiā Areſtotiles. in librode vegetabilibꝰ. Om̄ibus autē arboribꝰ primo plātate fuerint dn̄abitur amaritudo vel ponticitas. quiafructꝰ in principio bene digeſtus eſt. digeſtio ſiqui eſt cum calore et humore. ideo fructus in principioamari ſunt quia calor et humor in digeſtōne completa ſunt. Huiꝰ ſignuꝫ eſt quia amaꝝ in ignem miſſumdulceſcit. Mirabolanoꝝ tamē arboris fructꝰ in principio dulces ſunt: cōſequenter pontici: et in completioneamari. Cuius videlicet rei iam: dicta eſt ſupra. Meliores aūt ſunt fructꝰ arboꝝ ortenſium ꝙͣ ſiluelſtriumPliniꝰ libro. xii. Arabia quandā diſtinctioneꝫ gene in fructibus flagitat: quia fructꝰ his radice: fruticecortice: ſucco: lacrima: ligno: ſurculo: flore: folio: pomo De varietate fructuū. Ambroſiꝰ vbiconſtat..II.Uis autem comp̄hendere poſſit varietatē ſpecierū generūqꝫ pomoꝝ: ſinguloꝝqꝫ vtilitateꝫfructuum: quemadmodū egris hominū viſceribꝰ amariora ꝑoma medicētur: inflationem aſperitatemqꝫ interiorē temperent: et q̄m admoduꝫ humorumaſꝑa pomoꝝ cultibus temperentur. Alia ſunt pomacoquūtur. Alia que teſtis et corticibꝰ clauſa cōplēturMala pira vuarūqꝫ genera omnia nuda ſoli obiectaſunt. Nucis autem et nūclee nūcleiqꝫ fructus et teſtaopertus et cortice Alitur tamen et ipſe calore ſolis acnutritur: et qͣntū pinee denſitate nucleꝰ abſcōditur: tm̄calore ſolis nutrit̉. Alia qͦqꝫ ſpecies eſt maſculoꝝ fructuum: alia feminarum ſicut in dactilis. Areſtotilesvbi ſupra Fructuum quidam compoſiti ſunt ex carneet oſſe et grano vt pruna: quidam ex carne et grano

vt cucumeres. Quidā ex hūore et gͦno. vt malagͣnataQuidaꝫ corticem habent exterius carnem interius.Quidam vero carnem exterius et granū interius. Etqͥdam corticem exterius et granū interius. Item quidam ſunt ī ſiliquis vt grana. Quidā in cooꝑtura qͣdāet tela vt triticum. Quidam in carne vt dactili. Quidam in caſa vt glandes. Quidaꝫ in caſis multis et teſtis vt nūces. In quibuſdam qͦqꝫ fit ſtatim ſemē cooperculo quo operiuntur: vt dactili et amigdale. Quidam ſic. Quidam etiā comeſtibiles ſunt. QuidāEt quoſdā al̓ia quedā cōmedūt: quoſdam. Item qͥtdam cito maturant: vt mora et ceraſa: Quedam verotarde: vt om̄es fructus ſilueſtres aut plures eorum anatura plante. Quidam quoqꝫ durabiles ſunt: qͥdāQuidaꝫ citiꝰ putreſcūt. Quidam tardius. Quidā mollefiunt. Quidam non. Quidam etiā venerem ꝓuocāt.Quidam ſomnum. Quidā aūt interficiūt. et quidamlac faciunt. Quidam non.I. III. Adhuc de eodem. Pliniꝰ li. quidecimoRboꝝ quarumdam fructus pediculis dependent: vt piri. Alii vero racemiſ: vt vue: palmeAlii pediculis racemis: vt hedere atqꝫ ſambuci. Magna in baccis eſt diffentia. Ceraſis pomumprimo candidum: et fere oībus baccis. Mox alijs vireſcit. Rubet vero moris ceraſis cornis. Deinde nigreſcit moris ceraſis: oliuis. Alia ſiliquis gignuntur: ipſis dulcibus: ſemenqꝫ complexis amaꝝ: cuꝫ in pluribꝰſemina placeant: in ſiliqua dānent̉ Alia gignūtur baccis: quaꝝ intꝰ lignum: et extra caro: vt oliuis ceraſis.Aliquaꝝ intus bacce: foris lignuꝫ vt in his in egipto dicimꝰ gigni Que aūt baccis natura: eadē pomisAlioꝝ intus corpus: et foris lignum: vt nucum Alijsforis corpus: intus lignum: vt ꝑſicis et prunis. Putamine claudūtur nuces. corio caſtanee. Detrahit̉ hisin meſpilis māditur Cruſta tegūtur glandeſ: cute vuecorio et membrana punica. Carne et ſucco mora ꝯſtatcute ſucco ceraſi. Quedam ſtatim a ligno recedūt: vtnuces et palme: Quedam adherent: vt oliue lauriqꝫ.Quarundam vero generi vtraqꝫ natura eſt: vt ꝑſicis.Etenim duracinis adheret corpus vt a ligno auelli nequit: cum in ceteris facile ſeparetur. Quibuſdā nec extra nec intus eſt lignum: vt in genere palmaꝝ Aliquorum vero lignum ip̄m in vſum pomi vicē: vt generanūcis que in egipto gigni diximus. Quorūdam extragemina vitiā geminant̉: vt in caſtaneis et amigdalis:nūcibuſqꝫ iuglandibus Quorūdaꝫ vero natura eſt trigemina: corpus primū: deinde lignum: rurſuſqꝫ ſemenin ligno vt in ꝑſicis Quedā inter ſe ſunt denſa: vt vueac ſorba: que racemis uel ramis circūdata ex om̄i ꝑtevuaꝝ degranāt: alia vero ſunt rara: vt ꝑficiſ Quedam alio ligno ꝯtinetur: vt granata. Quedam pedicūlis dapendēt vt pira. Quedam vero racemis: vt vuepalme Quedā et pedicul̓ et racemis: vt ſambuci hedere. Alia ramo adherent: vt in lauro. Quedam vtroqꝫ: vt oliue: qͥbus et breues pediculi ſunt et longi.Quedam vaſculis ꝯſtent: vt meſpila et punica: lothoſqꝫ ī egipto et eufrate. Iam vero diuerſa eſt gratia fructuum et cōmendatio Carne placent palme. cruſta thebaice: ſucco vue carice: callo pira ac mala. cartilagīmora. nuclei grana. cute carice quedam in egipto. Detrahitur hec ficis virentibus: ut putamē. Eademqꝫ inſiccis maxīe placet. In papiris ferulis et alba ſpinapomum caulis ip̄e eſt Quod in ſiliquis māditur: lignūeſt. Sem̄ vero ſilique nec lignū nec corpus nec cartilago dici poteſt. IIII. Iſidorus. De amigdala.Migdala. vt dictum eſt ſupra. Grecum nomēeſt: latine nux longa dicitur. Cunctis arboribꝰ