Druckschrift 
Preclarissima opuscula diui Thome aquinatis sacri ordinis p[rae]dicator[um] in quibus o[mn]is phy[losophia]e [et] diuinar[um] scripturar[um] theoremata est co[m]plexus
Einzelbild herunterladen
 

De potentuisanime

angelicam naturam conſtituta: ad maius bonuꝫeſt ordinata qͣꝫ naͣ corporalis que ordinat̉ ab aliquod ꝑticulare bonū: qꝛ ad equale cuꝫ angelis .ſ.ad beatitudinē: idcirco plures hꝫ v̓tuteſ ⁊ oꝑationes qͣꝫ corporalia que ordinātur ad bonū ꝑticulare: ⁊ qͣꝫ angeli que eā in naͣlibus excedūt. Sunt gͦin aīa humana plures potētie ad hͦ vt ꝯſequi poſſit beatitudinē ad quā finaliter ordinat̉. Iſte aūtpotentie ꝑ actus ⁊ obiecta diſtinguūt̉: vt dr̄. 2. deaīa. Potētia .n. ẜm id qd̓ eſt potētia ordinat̉ adactum: vn̄ oꝫ rōnem potētie accipere ex actu adquem ordināt̉: vn̄ vbi diuerſificat̉ rō actus: oꝫ ꝙdiuerſificet̉ rō potētie. Ratio aūt actus ẜꝫ diuerſam rōnem obiecti diuerſificat̉: vt dr̄ in eodem.Actus .n. potētie actiue ꝯparat̉ ad obiectū vt adterminū ⁊ finē eius vt actōis augmētatiue ē finis⁊ terminis eſt ip̄m qͣꝫtum. Actus aūt potētie paſſiue ꝯparat̉ ad obiectū vt ad pͥncipium acctiuuꝫvt viſus ad colorē. Ex pͥncipio aūt ⁊ fine oīs actꝰrecipit ſpēm. Patet gͦ ꝙ potētie aīe diſtinguunt̉ꝑ actus ⁊ obiecta. qꝛ gͦ vegetare: ſentire: ⁊ intelligere: ſūt diuerſi actus reſpectu diuerſoꝝ obiectorum: qꝛ vegetare eſt quāti vt obiecti: ⁊ ſenſus qͣlis: intellectus aūt quiditatis rei: pꝫ ꝙ aīa habettria genera potētiaꝝ in generali .ſ. vegetatiuumſenſitiuū: ⁊ intellectiuū. Nec ad pn̄s fiat vis vtꝝſint in vna eēntia aīe vl̓ in diuerſis: qꝛ qual̓rcunqꝫ dicat̉ ſemꝑ aliquo modo dicunt̉ potētie aīmehumane: qꝛ ⁊ ſi ſint tres ſubſtantie nō tn̄ tres aīe.Sed ꝯtra hoc videt̉ eſſe ph̓s. 2. de aīa. vbi dicitPotentias aūt aīe dicimuſ vegetatiuū: ſenſitiuūappetitiuū: motiuuꝫ ẜm locū: ⁊ intellectiuū. Eiſtud nō moueat nos: qꝛ ſi volumus ꝓprie loquitres ſunt aīe ⁊ quattuor modi viuēdi: ⁊ quinqꝫ genera potētiarum aīe. Diuerſitas .n. aīarum accipitur ẜm ꝙ operatio aīe ſuꝑgredit̉ operationemnaͣe corporalis. Secūdum .n. ꝙ operatio ip̄iꝰ aīemagis aut minus depēdet a corpore: ẜm hoc nōbilior aut imꝑfectior aīa iudicat̉. Inima aūt rōnalis intm̄ excedit naͣm corporalem: ꝙ ꝓpriamoperatiōeꝫ ſuā exercet ſine organo corporali. Aīaaut ſenſibilis dependet a maͣ corporali plus: qꝛſuam operationē exercere nō poteſt ſine organocorporali: ſꝫ tn̄ iſtam operationē nō exercet mediante qualitate corporea. Unde ſenſus ſuā operationē nō exercet mediāte calido: hūido: frigido:⁊ ſicco: lꝫ iſte qualitates requirāt̉ ad compoſitionem ſeu diſpoſitionē organi ꝑ operationem ſuaꝫexercet. Anima v̓o vegetabilis ita ē īmerſa maeꝙ per organū corporale ⁊ ꝑ qualitatē corporeamſuā operatiōem exercet. In hoc tn̄ excedit naturācorporalē qꝛ eſt pͥncipium intrinſecū operationūviuorum: operatōes v̓o corpoꝝ inalatorum ſunta pͥncipio extrinſeco. Ꝙ aūt operatio aīe vegetatiue fiat ꝑ qualitatem corporeaꝫ aperte habet̉. 2.

de aīa: vt dicit̉ ꝙ digeſtio ⁊ oīa que digeſtionemꝯſequunt̉ fiūt v̓tute caloris ab aīa regulati. Perhanc gͦ ꝯſiderationem aīe diſtinguunt̉. Modi vero viuēdi diſtinguunt̉ ẜm gradus diuerſosviuentiū. Sunt enī quedam que ſoluꝫ hn̄t vegetatiuum vt plāte: quedam in quibus cum vegetatiuo inuenit̉ ſenſitiuum tm̄ ſine motu: vt aīaliaimꝑfecta īmobilia: vt cōchilia ⁊ hmōi. Alia ſuntque cum iſtis habēt motum localē: vt aīalia perfecta: vt equus ⁊ hmōi. Alia ſunt in quibus inuenitur intellectus: vt in hominibus. ⁊ ꝑ iſtam ꝯſiderationē appetitiuū nō ꝯſtituit aliquem graduꝫviuētium: qꝛ in quibuſcunqꝫ inuenit̉ ſenſitiuuminuenit̉ appetitium: vt patet in. 2. de anima. Sivero ꝯſideremus genera potētiarum: ſic diſtinguunt̉ ẜm diuerſitatē obiectorum. Quanto eniꝫpotentia reſpicit minus vniuerſale obiectum: tāto eſt inferior. Unde vegetatiuū eſt reſpectu corporis vniti: qꝛ nō nutrit niſi corpus ſibi vnitum.Senſitiuum aūt nō ſolū corpus ſibi vnitum: ſedcorpus ſenſibile reſpicit: ſiue vnitū: ſiue nō. Intellectiuum aūt reſpicit oē ens general̓r eo ꝙ omneens eſt intelligibile: ideo inferior eſt potētia vegetatiua: ſuperior ſenſitiua: ſed ſupprema intellectina: ⁊ ſic habemus tres potentias anīe: acceptasẜm ꝙ tres cōiungit̉ ip̄i aīe. Secundum vero ꝙecōtrario anima cōiungit̉ ip̄is rebus: habemusduas potentias: qꝛ ẜm ꝙ anima inclinat̉ ad remextrinſecam vt ad finē qui eſt pͥncipiū in intentōeaccipit̉ appetitiuuꝫ. Secūduꝫ v̓o ꝙ inclinat̉ adrem extra vt in terminū ſue operationis ⁊ motꝰaccipit̉ motiuum ẜm locum. de vegetatiua anīa⁊ potentia pͥus ꝯſiderandum eſt. De aīa vegetatiua ⁊ eius potētijs. CA. II.Duertandū tamē pͥus quod dicit̉ aīa vegetabilis a vegetando ſiue viuificando.Uiuere enim vt ſecūdo de anima habet̉dupliciter accipitur. Uno modo viuere ē actusprimus ipſius viuētis: ⁊ ſecundū hoc viuere idēeſt ꝙ habere vitā vel viuum eſſe: ⁊ ſic viuere vtuentibus ē eſſe vt dicitur ſecūdo de anima. Aliomō dicitur viuere vti vita vl̓ exercere opera vite. Uiuere primo modo dictū ē ab anima vegetatiua prout eſt forma ſubſtātialis ⁊ actus corporis: ſed ſecūdo modo acceptū eſt a vegetatiuo ꝓut eſt potētia. Loquēdo ergo de vegetatiuo vt ēpotentia dicit ph̓s ſecūdo de anima ꝙ eius operationes ſunt: generare: alimēto vti: ⁊ augmentum. Sicut enim dictū eſt potentia vegetatiuahabet pro obiecto corpus ī quo eſt. Ad quod corpus tria ſunt neceſſaria. Unū eſt ꝙ habeat eſſe: ⁊ad hoc ordinatur generatiua. Aliud ē ꝙ habeateſſe ꝑfectum. ⁊ ad hoc ordinatur augmentat iua.Aliud eſt ꝙ in ſtatu debito ꝯſeruetur: ⁊ ad hoc ordinatur nutritiua. Inter iſtas autē potētias gene