Druckschrift 
Preclarissima opuscula diui Thome aquinatis sacri ordinis p[rae]dicator[um] in quibus o[mn]is phy[losophia]e [et] diuinar[um] scripturar[um] theoremata est co[m]plexus
Einzelbild herunterladen
 

Opuſculumquadrageſimum primū

Incipit opuſculum quadrigeſimū pͥmū eiuſdēde natura accidentis.Uoniam omniscognitio humana a ſenſu incipit:ſenſus aūt ꝓpria obiecta ſunt accidentia: ideo ⁊ accn̄tia magnā partem ꝯferunt ad cognoſcēdum qd̓quid eſt: vt dr̄ pͥmo de aīa. De accidēte igit̉ ⁊ eiorigine aliꝗd breuiter dicemus: quo facilius ītellectus in ꝗdditatē rei ducat̉. Sciēdum igit̉ ēꝙ accn̄s dr̄ dupl̓r: natural̓r .ſ. ⁊ logyce. Naͣliter: ſicut accn̄s diuidit̉ ꝯͣ ſb̓am: ⁊ hͦ ꝯtinet nouem genera accn̄tium. Logyce v̓o dr̄ accn̄s vnum de ꝗnqꝫvl̓ibus: de ꝗbus loquit̉ Porphirius. Ideo īmo modo dictū ſequit̉ naͣm rei. Accn̄s v̓o ſecūdomodo dictū ſequit̉ oꝑationem intellectus ꝗ facitvl̓itatem in rebus vt dicit cōmētator pͥmo d̓ aīa.Cū aūt natura rei p̄cedat actū ītellectus ideo primus ē de accn̄te pͥmo modo dicto agendū. Sciēdum ē igit̉ ꝙ ens nō dr̄ de accn̄te hͦ modo dictorniſi mediante ſb̓a de qua ꝑ pͥus dr̄. Hec .n. ē natura oīs analogi ꝙ illud de quo pͥmo dr̄ erit in rōneoīuꝫ q̄ ſunt poſt: ſicut ſanum qd̓ pͥus dr̄ de aīali ꝙͣde vrina vel medicina. Et ideo ſanitas aīalis cadit in diffinitione vtriuſqꝫ ſanitatis. Urina .n. dr̄ſana inqͣꝫtum ē ſignum ſanitatis in aīali ⁊ ſil̓r medicina qꝛ ē cā ſanitatis aīalis. Per quē modumcum ens dicat̉ ꝑ pͥus de ſb̓a qͣꝫ de accn̄te: ideo rōentis in ſb̓a neceſſario cadit in diffinitione entisin accn̄te. Dicit̉ .n. qͣꝫtitas ens qꝛ eſt mēſura ꝑ ſeentis .i. ſb̓e: ⁊ qualitas qꝛ ē diſpoſitio ꝑ ſe entis: dr̄ens: ⁊ ſic vl̓r de alijs. Et qꝛ eſſe ē actus entis hocaūt verbū ineſſe ē deſignās inherentiā accn̄tis: iōineſſe rei ꝑfecte eſt eē accn̄tis qd̓ extraneum a reinatura eē neceſſe ē. Nō .n. ſignificat̉ ꝑ hoc īeſſe ꝙaccn̄tis eē ſit in ip̄o eē ſb̓e: cū eſſe ſit formaliſſimūomni rei. Et iō eſſe ſolū ꝑ ſe exn̄tibꝰ ꝯuenit: ſed naͣaccn̄tis ē ineſſe ſiue īherere ipſi rei. Et hͦ quidemmanifeſtū eſt: qꝛ quedam accn̄tia ſunt ꝗbus tm̄ hͦꝯuenit .ſ. ineſſe rei ẜm ſuū eſſe qd̓ ī hoc ſolū ꝯſiſtit:verūtamen eoꝝ ſubiectū ꝓprium non ē eſſe ſb̓aleipſius rei ſed accn̄s aliquod ſicut qͣꝫtitas eſt ſubiectu qualitatis. Cōſtat igit̉ ꝙ eſſe qͣlitatis ē īeſſe qͣꝫtitati: hoc ēt reperit̉ ſine ſubiecto ſb̓e: vt in ſacramēto altaris. Quātitas aūt in rebus naͣe eſt pͥmū⁊pximum accūs ſb̓e naͣlis: cū tn̄ ſit extraneuꝫ abip̄a natura rei: cū nō ſit d̓ ꝯſtitutione ipſiꝰ ſb̓e ſicutſunt ſua naͣlia pͥncipia: lꝫ nō ſit mēſura extranea ſicur ſunt locus ⁊ tp̄s ſed ītranea ⁊ tm̄ vna eiuſdemrei: qd̓ non eſt veꝝ de loco cū vna res multa locamutet: nec erit vt in ſubiecto in ip̄o eē rei qd̓ ē maxime intimū rei: ſed in ip̄a re cuiꝰ eē ē actus. Hocn. eſſe ē ſb̓ale non accn̄tale cuiuſmodi ē eē quo deſignat̉ ens eē ſcd̓o modo ⁊ nō pͥmo vt dr̄. 5. meth.

Et iō hͦ eſſe formalius ſe hꝫ ad rem ꝯſtituendā ingenere entis: qͣꝫ ip̄a forma rei q̄ hoc ip̄m eſſe dat:vel maͣ cui dat̉. Ex ꝗbus cōpoſitū reſultat cuius ēhoc eſſe vt entis. Intimius gͦ ad rem ip̄am que ēens īter oīa eſt ip̄m eſſe eiꝰ: ⁊ poſt ip̄m ip̄a formarei qua res hꝫ ip̄m eē. Et vltimo ip̄a maͣ q̄ lꝫ ſit fūdamētum in re inter oīa: ab ip̄o tn̄ eſſe rei magisdiſtat: cui ꝓpinꝗſſimum ē ip̄a res vt cuiꝰ eſt: cumꝑ rem inſit ⁊ forme ⁊ maͣe: niſi in hoīe vbi eſſe forme cōicatur toti: ⁊ illud eē eſt forme vt a qua ē ꝗaip̄a eſt pͥncipium ipſius eē: ⁊ vltimo ē ipſiꝰ materie vt eiꝰ ī quo recipit̉. Materia igit̉ rei cuius eſteſſe plus a re diſtat qͣꝫ ip̄a forma a qͣ ē eſſe: ⁊ iō materia nō eſt ens de ſua natura ſed ꝑ ip̄m cōpoſituꝫvel ꝑ ip̄am formā. Cū igit̉ eſſe accn̄tis ⁊ oē accn̄sa pͥncipijs rei extraneum ſit ⁊ alterius nature: pͥmum īter oīa accn̄tia .ſ. qͣꝫtitaſ materiā q̄ a re maxime diſtat ſequet̉: ⁊ reliqua ip̄a mediāte. lꝫ q̄dāalioꝝ naturā forme magis ſeꝗ videant̉: ſicut ſūtqualitates inqͣꝫtum ſunt media ad aliquas actiones. Omnis .n. actio rei formā ſequit̉: cū ideꝫ ſitpͥncipiuꝫ eſſendi ⁊ oꝑandi vel agēdi. Quomodoigit̉ qͣꝫtitas ſequat̉ materiā ꝯſiderādum ē a parteformarū q̄ nate ſunt materiā īformare: cū materia n̄ ſit ſcibilis niſi ꝑ analogiā ad formas: vt dr̄p̄mo ph̓ ycoꝝ. Ad huiꝰ igit̉ euidentiā ſciendū eſtꝙ in vna ⁊ eadem materia nate ſūt ineſſe quedaꝫforme generales ⁊ quedā ſpāles: quarū natura ēin materia facere ꝗcꝗd forme generales nate ſūtfacere: ⁊ adhuc ampliꝰ vt dicit Boetius. Iormaaūt nihil eſt nata facere niſi id qd̓ ad actū ꝑtinet: ⁊ideo ſi ꝗd fuerit ſequēs eſſe materie in ordine adaliquā formā diſtinctā in eſſentia ſua ab alia forma: ſi hoc nō ꝑtineat ad eſſe actu ipſiꝰ materie ꝑip̄am formā: non ſit id niſi ꝑ aliā formā certā. Vtputa ī materia ē potētia ad formā aliquā generalem ſicut ad formā corporeitatis q̄ dat eē corpuscū ītroducta fuerit materia ad illā trāſmutata: hͦideꝫ facit forma ꝑfectior ⁊ adhuc ampliꝰ: hoc .n.ad actū pertinet. Quod aūt ad materiā refert̉ nōfiet ab vtraqꝫ forma indifferēter: hoc .n. eē actualitatis nō eſt nec ad eſſe ꝑtinens: ſed ad ip̄am ſuāeſſentiā. In materia nāqꝫ ē potentia ad formācorporis vt dcm̄ eſt: ⁊ hͦ facit in illa cū ei infuerit.Hoc ēt facit forma ꝑfectior vt dcm̄ eſt. Sed forrna ꝑfectior lꝫ faciat idē qd̓ facit forma generaliſnō tn̄ eandem ꝑficit potētiam quā ꝑficeret formageneralior ſi ineſſet. Et hoc manifeſtū eſt. Nammateria ſub forma ꝑfecta exn̄s ē in potētia ad talem formā: qd̓ nō ꝯtingeret ſi eiꝰ potētia ad illamformā eēt perfecta ꝑ aliam formā. Id igit̉ qd̓ pōtfieri in materia ꝑ diuerſas formas: indifferenterſe hꝫ ad plures: ⁊ ad vnaꝫ ꝑfectam. hoc .n. ſpectatad ip̄m ꝯſtitutū ex materia ⁊ forma cuiꝰ ē eē actuin quo cū non poſſint eē plura eſſe ſb̓alia ſub vna