Druckschrift 
Preclarissima opuscula diui Thome aquinatis sacri ordinis p[rae]dicator[um] in quibus o[mn]is phy[losophia]e [et] diuinar[um] scripturar[um] theoremata est co[m]plexus
Einzelbild herunterladen
 

trigeſimū ſextumOpuſculum

attribuebant in ſubſtantijs ſeparatis: quas ſpēsvl̓ ydeas vocabant: quaꝝ ymagines dicebāt eēformas naͣles mat̓ie imp̄ſſas. Sed hͦ pͥncipium.nō pōt ſufficere. Primo ꝗdem: qꝛ oꝫ faciens ſil̓eeſſe facto. Id aūt qd̓ ſit in rebus naͣlibus nō ē forma: ſed ꝯpoſitum ex materia ⁊ forma. Ad hͦ eniꝫaliquid ſit vt ſit. Proprie aūt eſſe dicit̉ cōpoſituꝫſubſiſtens. forma aūt dr̄ eſſe vt quo aliquid eſt.Non igit̉ forma ꝓprie eſt id qd̓ ſit: ſꝫ compoſitū.Id igit̉ quod facit res naͣles eē: nō eſt forma tm̄:ſꝫ compoſitū. Deinde formas abſqꝫ mat̓ia exiſtentes: oꝫ īmobiles eſſe: qꝛ motus ē actus exn̄tiſin potētia qd̓ pͥme materie ꝯuenit. Un̄ oꝫ ꝙ ſemper eodē modo ſe habeāt. A cā aūt eodē modo ſehabente ꝓcedunt forme eodeꝫ mō ſe hn̄tes. Qd̓quidē in formis inferioꝝ corporuꝫ nō apparet ꝓter generationē ⁊ corruptionē taliuꝫ corpoꝝ. Relinquit̉ igit̉ ꝙ pͥncipia formaꝝ talium corporumcorruptibiliū ſint corpora celeſtia q̄ diuerſimodeſe habētia ẜm acceſſum ⁊ receſſum: generatōem⁊ corruptionē cauſant in hijs inferioribus. Procedunt tn̄ tales forme a ſubſtātijs ſeparatꝭ vt a pͥmis pͥncipijs: que mediante v̓tute ⁊ motu corporum celeſtiū impͥmunt formas apd̓ ſe intellectaſin maͣm corporalē. Et qꝛ actioneſ ⁊ v̓tutes corporum naͣlium ex formis ſpecificis cauſari oſtendimus: ꝯſequēs eſt ꝙ vlterius reducant̉ ſicut in altiora pͥncipia in corpora celeſtia vl̓ in v̓tute celeſtiuꝫ corpoꝝ: ⁊ adhuc vlterius in ſubſtātias ſeꝑatas intellectuales. Utrorumqꝫ aūt horum pͥncipiorum veſtigiū quoddam apparet in ip̄is naturalium reꝝ oꝑationibꝰ. Nam ꝙ talia nature oꝑafiant cum quadā tranſmutatōe: ⁊ ẜm certum cuiuſdam tꝑis ſpacium: ꝓuenit ex corꝑe celeſti percuius motū tꝑis mēſura diffinit̉. ſed a ſubſtātijsſeꝑatis intellectualibus inuenit̉ in naͣe oꝑatōibꝰ:ꝙ determinatis vijs ad determīatos fines rerūordine ⁊ ꝯgruentiſſimo mō ꝓcedunt: ſicut ⁊ ea q̄fiunt ab arte: ita ꝙ totū opus nature videt̉ opuseſſe cuiuſdam ſapiētis. Propter qd̓ naͣ dr̄ ſagaciter operari. Opus aūt fapientis oꝫ eſſe ordinatūHoc .n. ꝓprie ad ſapientē dicimꝰ ꝑtinere: vt oīaꝯgruo ordine diſponat. Quia igit̉ forme inferioꝝcorpoꝝ ꝓueniunt ex ſapiētia ſubſtātie ſeꝑate mediante virtute ⁊ motu corpoꝝ celeſtium: oꝫ ī hisformis inferioꝝ corpoꝝ quēdam ordinē inueniriita .ſ. ꝙ quedam ſint imꝑfectiores ⁊ materie ꝓpinquiores quedāˡ aūt ꝑfectiores ⁊ ꝓximiores ſuꝑioribus agētibuſ. Imꝑfectiſſime v̓o forme ⁊ maxime materie ꝓpinque: ſunt forme elementorūex quibꝰ inferiora corpora ꝯponunt̉ materialiterque ꝗdem tanto ſunt mobiliora quāto a ꝯͣrietateelementoꝝ magis recedētia ad quādam equalitatem mixtionis accedūt ꝓpterquā quodāmodoaſſimilant̉ corporibꝰ celeſtibus que ſunt ab oī cō

trarietate aliena. Illud aūt quod ē ex ꝯͣrijs cōpoſtum neutrū ē actu ꝯͣriorum ſꝫ potentia tm̄. Et iōquanto talia corpora ad maiorē equalitatem mixtionis accedunt tanto nobiliorē formā ſortiunt̉a deo quale ē corpus humanū qd̓ eſt tēperatiſſime mixtionis: vt probat bonitas tactus in hoīsnobiliſſimā formā hꝫ .ſ. aīam rōnalem. Uirtuteſaūt ⁊ actiones oꝫ formis ꝓportionari a quibꝰ ꝓcedunt: ⁊ inde ē ꝙ formas elemētorum que ſuntmaxime materiales ꝯſequunt̉ qualitates actiue⁊ paſſiue. Puta calidum: frigidum: humidum:ſiccum: ⁊ alia ſil̓ia que ꝑtinēt ad materie diſpoſitionem. forme v̓o mixtoꝝ ſꝫ inaīatoꝝ corporumputa lapidū metalloꝝ minerabiliū: p̄ter v̓tutes ⁊actiones quas ab elemētis ꝑticipant ex ꝗbus cōponunt̉ quaſdā alias virtutes ⁊ actiones nobiliores habent ꝯn̄s formas eoꝝ ſpecificaſ puta ꝙ aurum letificat cor: ſaphyrus ſanginem ꝯſtringit: ⁊ſic ſemꝑ aſcendendo quanto forme ſpecifice ſuntnobiliores: tanto virtutes ⁊ oꝑatiōes ex eis p̄cedentes excellentiores exiſtūt intm̄ ꝙ nobiliſſimaforma que ē aīa rōnalis hꝫ virtutē ⁊ oꝑationemintellectiuā que nō ſolū tranſcēdunt v̓tutē ⁊ actionem elemētoꝝ ſꝫ etiā oēm v̓tutē ⁊ actionē corꝑalem. Ex extremis aūt formis oꝫ de medijs iudicium ſentire: ſicut .n. virtꝰ calefaciēdi ⁊ infrigidādi eſt in igne ⁊ aqua ꝯn̄s ꝓprias eoꝝ formas: ⁊ v̓tus ⁊ actio intellectualiſ in hoīe ꝯn̄s aīam rōnalēita omnes v̓tutes ⁊ actiones medioꝝ corporumtrāſcendētes v̓tutes elemētorum ꝯſequunt̉ eorūꝓprias formaſ ⁊ reducunt̉ ſicut ī altiora pͥncipiain virtutes corpoꝝ celeſtium. ⁊ adhunc altius inſubſtātias ſeꝑatas. Ex talibus .n. pͥncipijs formeinferioꝝ corpoꝝ deriuant̉ excepta ſola rōnali aīaq̄ ita ab īmateriali cā ꝓcedit .ſ. adeo ꝙ nullo mōcauſat̉ ex virtute corpoꝝ celeſtiū. Alioꝗn nō poſſet hr̄e v̓tutē ⁊ oꝑatōeꝫ ītellectualē a corꝑe penitꝰabſolutā. Ꝙꝛ igit̉ tales v̓tutes ⁊ oꝑatiōes a fōmaſpecifica deriuant̉ q̄ eſt cōis oībus īdiuiduis eiuſdem ſpēi: nō eſt poſſibile ꝙ aliqd̓ indiuiduū alicuius ſpēi aliquā talē v̓tutē vl̓ actionē obtineat p̄teralia indiuidua eiuſdē ſpēi ex hͦ .ſ. ꝙ eſt ſub det̓minato ſitu corpoꝝ celeſtiū generatū. Poſſibile tn̄eſt ꝙ in vno indiuiduo eiuſdē ſpēi v̓tus ⁊ oꝑatio:ꝯn̄s ſpēm remiſſius vl̓ intēſiuſ inueniat̉ ẜꝫ diuerſam diſpōnem maͣe: ⁊ diuerſuꝫ ſitū corpoꝝ celeſtium in generatōe hꝰ vl̓ illiꝰ indiuidui. Ex hͦ aūtvlterius pꝫ ꝙ forme artificiales ſūt accidētia q̄dam que nō ꝯſequūt̉ ſpēm. Nō .n. pōt eē ꝙ aliqd̓artificiatū aliquā oꝑationē ⁊ v̓tuteꝫ a corpore celeſti in ſua oꝑatōe ꝑticipet vl̓ ſociat̉: ad ꝓducēdūex virtute indita aliquos effectꝰ naturales tranſcendentes elemētoꝝ v̓tutes. Tales aūt v̓tutes ſique eēt in artificiatꝭ: ex celeſtibꝰ corporibꝰ nullāformā ꝯſequerent̉: cū forma artificis alid̓ nihl̓ ſit

d̓ niſ