De principiisnature

tio eſt p̄ncipium: ⁊ nō negatio. ſed in hoc differtab alijs: qꝛ alia ſunt pͥncipia ⁊ in eſſe ⁊ in fieri. Adhoc .n. ꝙ fiat ydolum: oꝫ ꝙ ſit es: ⁊ ꝙ vlterius ſitfigura ydoli ⁊ iteꝝ qn̄ eſt iam ydolū: oꝫ hec duo eēſed pͥuatio ē pͥncipium in fieri ⁊ nō in eſſe. Qꝛ duꝫſit ydolum: oꝫ ꝙ nō ſit ydolum. Si .n. eſſet nō fieret: qꝛ quicꝗd fit nō eſt niſi in ſucceſſiuis: vt in tꝑe⁊ motu. Sed ex quo iam ydolū eſt: nō eſt ibi pͥuatio ydoli: qꝛ affirmatō ⁊ negatio nō ſunt ſiml̓. Similiter nec pͥuatio ⁊ habitus. Itē pͥuatio ē pͥncipum ꝑ accidens: vt ſupra ē expoſitū: Alia v̓o duoſunt pͥncipia per ſe. ¶ Ex dictis ergo pꝫ ꝙ maͣ ꝑſe differt a forma ⁊ pͥuatōe ẜm rōnem. Materiaenim eſt id in quo intelligit̉ forma ⁊ p̓uatio: ſicutin cupro intelligit̉ forma ⁊ infiguratum. Quādoqꝫ tn̄ maͣ denominat̉ cū pͥuatōe: qn̄qꝫ ſine pͥuatōeſicut es cū ſit maͣ ydoli nō importat pͥuatione̓: ꝗaex hoc ꝙ dico es nō intelligit̉ indiſpoſitum ſiue infiguratum. Sed farina cū ſit maͣ reſpectu panis īportat in ſe pͥuationē forme panis: qꝛ ex hoc ꝙ dico farina ſignificat̉ indiſpoſitio ſiue inordinatio:oppoſita forme panis. Et qꝛ in generatiōe maͣ ſiue ſubiectū ꝑmanet. pͥuatio v̓o nō: nec compoſitūex maͣ ⁊ pͥuatione: ideo maͣ que nō importat pͥuationem: eſt ꝑmanēs: que aūt importat ē tranſiēs.¶ Et eſt ſciendū ꝙ quedā maͣ hꝫ compoſitioneꝫforme: ſicut es cum ſit maͣ reſpectu ydoli: ip̄m tn̄es ē cōpoſituꝫ ex ma ⁊ forma: ⁊ iō es nō dicit̉ maͣpͥma: qꝛ hꝫ formam. Illa aūt maͣ que intelligit̉ ſiue qualibet forma ⁊ p̄uatōe: ſꝫ eſt ſubiecta forme⁊ pͥuationi. dicit̉ maͣ pͥma ꝓpter hoc ꝙ ante ip̄aꝫnō eſt maͣ alia: ⁊ hec etiā dryle hoc eſt chaos velꝯfuſio grece. Et qꝛ oīs diffinitio ⁊ oīs cognitio eſtꝑ formam: iō ma pͥma nō pōt ꝑ ſe diffiniri nec cōgnoſci: ſꝫ ꝑ comparationē ad formā: vt dicat̉ ꝙillud eſt maͣ pͥma: qd̓ hͦ modo ſe hꝫ ad oēs formaſ⁊ pͥuationes: ſicut ē ad ydolum ⁊ infiguratū: ⁊ hecdicit̉ ſimpl̓r pͥma. Poteſt etiā aliquid dici maͣ p̄ma reſpectu alicuius generis ſicut aqua reſpectuliquabiliū: que tn̄ nō eſt pͥma ſimpl̓r: qꝛ eſt cōpoſita eſt maͣ ⁊ forma: vnde hꝫ maͣm pͥorem. ¶ Etſciendū eſt ꝙ maͣ pͥma ⁊ etiā forma nō generaturneqꝫ corrumpit̉: qꝛ oīs generatio eſt ex aliquo adaliquid. Id aūt ex quo ē generatio eſt maͣ. Id aūtad qd̓ eſt generatio: eſt forma. Si gͦ ma ⁊ formagenerarent̉ maͣe eſſꝫ maͣ: ⁊ forme eēt forma: ⁊ ſicin infinitum. Un̄ generatio nō eſt niſi ꝯpoſiti ꝓpͥeloquēdo. Sciēdū ē etiā ꝙ maͣ pͥma dr̄ vna nūeroī oībꝰ. ſꝫ vnū nūero dr̄ duobꝰ mōis .ſ. ꝙ hꝫ vnā fornā det̓minatā in nūero ſicut ſor. ⁊ hͦ mō maͣ pͥmanō dr̄ vna numero: cū in ſe nō hēat aliquam formam. Dicit̉ etiā aliquid vnuꝫ numero: qꝛ ē ſinediſpōnibus que faciūt differre ẜm numeꝝ: ⁊ hocmodo dr̄ maͣ pͥma vnū numero: qꝛ intelligit̉ fineoībus diſpoſitionibus que faciunt differre nume

ro vl̓ a quibus eſt differentia in nūero. ¶ Sciendum etiā ꝙ licet mat̓ia pͥma nō babeat in ſua rōne aliquā formā vl̓ pͥuationē: ſicut in rōne eris nōeſt figuratum vl̓ infiguratū. maͣ tn̄ nunqͣꝫ denudatur a forma ⁊ p̓uatione. Quādoqꝫ .n. eſt ſub vnaforma: quādoqꝫ ſub alia: ꝑ ſe aūt nūqͣꝫ pōt eſſe. qꝛcum in rōne ſua nō habeat aliquā formaꝫ: nō pōteſſe in actu: cum eē actu nō ſit niſi a forma: ſed eſtſolum in potētia: ⁊ ideo quicꝗd eſt in actu nō pōtdici maͣ pͥma. Ex dictis gͦ pꝫ tria eſſe pͥncipia naͣe.ſ. mat̓iam: formā: ⁊ pͥuationē. Sed nō ſunt hecſufficientia ad generationē. Quod .n. eſt in potentia nō poteſt ſe reducere ad actum: ſicut cuprum:quod eſt in potētia ad ydolum nō facit ſe ydoluꝫſed indiget operāte ad hoc ꝙ forma ydoli exeatde potentia in actum. forma etiā nō poteſt ſe extrahere de potentia in actū. Et loquor de formagenerati: quā dicimus eē terminū generationisforma .n. nō eſt niſi in facto eſſe: quod aūt operat̉eſt in fieri .i. dum res fit. Oportet̉ gͦ p̄ter mat̓iaꝫ⁊ formam aliquod pͥncipiū eſſe quod agat. Et hdicit̉ cauſa efficiēs: vl̓ mouens: vl̓ agens: vl̓ vn̄eſt pͥncipium motus: ⁊ qꝛ vt dicit Ariſt. in. 2. metha. Omne qd̓ agit nō agit niſi intēdendo aliꝗdoꝫ eſſe aliud quartum id .ſ. quod intendit̉ ab operante ⁊ hec dicit̉ finis. ¶ Et ſciendum ꝙ licet oēagens tam naͣle qͣꝫ voluntariū intendat fineꝫ: nōtn̄ ſequit̉ ꝙ omne agēs cognoſcat fineꝫ vl̓ deliberet de fine. Cognoſcere aut finē eſt neceſſariuꝫ inhis quoꝝ actiones nō ſunt determinate ſed ſe habent ad oppoſita: ſicut ſunt agentia voluntaria: ⁊ideo oꝫ ꝙ cognoſcant finē ꝑ quem ſuas actionesdeterminent. Sed in agētibus naturalibus ſuntactiones determinate. Un̄ nō eſt neceſſariū eligere ea que ſunt ad finē. ⁊ ponit exēplum Aui. decytharedo quē nō oꝫ de qͣlibet ꝑcuſſione cordaꝝdeliberare cū ꝑcuſſiōes ſint determīate apud ipAlioꝗn eſſet inter ꝑcuſſiones mora qd̓ eſſet abſonum. Magis aūt videt̉ de operāte voluntarie:ꝙ deliberet qͣꝫ de agente naͣli. Et ita pꝫ ꝑ locuꝫ amaiori ꝙ ſi agens voluntarie de quo magis vr̄nō deliberat aliquādo: gͦ nec agens naͣle ergo poſſibile eſt agens naͣle ſine deliberatōe intenderefinem: ⁊ hoc intēdere nihil aliad eſt qͣꝫ habere nalem inclinationē ad aliquid. ¶ Ex dictis pꝫ ꝙ ſtquattuor cauſe .ſ. mat̓ialis: efficiens: formalis: ⁊finalis. Licet aūt pͥncipum ⁊ cauſa dicant̉ ꝯuertibiliter: vt dicit̉. 5. meth̓. tn̄ Ariſto. in libro. phy.ponit quattuor cās ⁊ tria pͥncipia. Cauſas .n. accipit tam ꝓ extrinſecis qͣꝫ ꝓ intrinſecis. Materiaat ⁊ forma dicunt̉ intrinſece rei: eo ꝙ ſunt parresꝯſtituentes rem. Efficiens aūt ⁊ finalis dicunturextrinſece: qꝛ ſunt extra rem. Sed ꝑ pͥncipia accipit ſolum cauſas incrinſecas. Priuatio auteꝫ nōnominatur inter cauſas: qꝛ eſt pͥncipiū ꝑ accides