Opuſculum.vigeſimū.
ppl̓i: ſiue ex parte regis vel regimīs cuiuſcūqꝫ.¶ Qual̓r ad bonū regimē regni ⁊ cuiuſcūqꝫ dn̄ijſiue pollicie pondera ⁊ menſure ſunt neceſſarie:CA. XIIII.exemplis ⁊ rōnibus ꝑſuadet̉.Oſt hec aūt agendū eſt de ponderibus etmēſuris q̄ neceſſaria ſunt ad dn̄ij cuiuſcūqꝫ regimē ꝯſeruandū ſicut ⁊ numiſma: qꝛtūeis ſoluūt̉ tributa ſeu ēt qꝛ ꝑ ip̄a lites diminuūtur: ⁊ in emptionibꝰ ⁊ venditionibꝰ fidelitas ſeruat̉: vel qꝛ ſicut ⁊ numiſmata: vite ſunt humaneīſtr̄a: īmo plus imitant̉ naͣlē actionē qͣꝫ numiſmaqꝛ ſcriptū ē ī li. ſapīe. ii. c. ꝙ oīa diſpoſuit deꝰ ī nūero: ponde̓ ⁊ mēſura. Si gͦ oēs creature his tribꝰ limitibꝰ t̓mināt̉: magis vr̄ ꝙ pōdus ⁊ mēſura a natrahāt originē qͣꝫ numiſma: ⁊ iō magis necͣia ī repu. ſiue ī regno. ¶ Ampliꝰ aūt pondus ⁊ mēſurainqͣꝫtū talia ſemꝑ ordinant̉ ad mēſurata ⁊ ponderata. Aliter ꝑ ſe nihil ſunt: ſed numiſma qͣꝫuis ſitmēſura ⁊ inſtr̄m in ꝑmutationibꝰ: tn̄ ꝑ ſe aliꝗd eēpōt: puta ſi cōflet̉ erit aliꝗd vꝫ aurū vel argentū:ergo ſemꝑ nō ordinabit̉ ad ꝑmutationes. Et h̓ ēthꝫ veritatē ī alijs ſpēbꝰ pecuniaꝝ: īmo ampliꝰ vtī campſoria q̄ nō ꝓprie ordinat̉: vt ſit mēſura reꝝvenaliū: ſꝫ magis ad ꝑmutationē numiſmatisItē in oboloſtatica q̄ ꝯſiſtit circa pōderis exceſſūin ꝑmutationibꝰ: ꝗbus innētis ſupra pōdus ī metalla reſoluūtur vt ſunt pōderatores in trabuchetis ⁊ alijs pōderibꝰ. Itē nec cachos .i. ars furnaria q̄ magis ordinat̉ ad numiſma ſicut ad finemalijs ꝑmutationibꝰ excluſis: De ꝗbus ſpēbꝰ in. 4.polliticoꝝ agit ph̓s ⁊ īfra dicet̉ ⁊ ſupra eſt tactu.¶ Rurſus illi actꝰ ſunt maxime neceſſarij ī repu.ſiue in regno ꝗ ex iure nature ꝓcedunt: qꝛ leges inſtitute ꝑ pͥncipes inde hn̄t initiū. alias iuſte legeſnō eſſent. Sꝫ talia ſunt d̓ iure nature: qꝛ adequātnaͣlem iuſticiā. Sic gͦ ad naͣm regni ſiue pollicie:mēſure ⁊ pōdera ſunt necͣia. Hinc ē ꝙ pͥmus duxiſrl̓itici ppl̓i vꝫ Moyſes vt deſcribit Iſidorꝰ tradēdo leges dīnas q̄ pͥme fuerūt ſimul cū illis pondera ⁊ mēſuras ꝯſtituit ſiue pro cibis ⁊ potibꝰ vtephi. ⁊ gomor. ⁊ modiꝰ: ⁊ ſeſtariꝰ: ſiue in terris etpanis qͥ cubitales hn̄t mēſuras: ſiue ī auro ⁊ argēto: ⁊ numiſmatibꝰ q̄ ſt̓ ſtatera ⁊ alia pondera. Un̄cū dictꝰ Moyſes ī leuitico exhortaret̉ ppl̓ꝫ ad iuſticiā faciēdā ſtatī ſubiūgit regulas naͣlis iuſticię:vt Origenes ibidē expouit. Nō facietis inꝗt iniquū aliꝗd ī pondere ⁊ mēſura. Statera iuſta ⁊ eqͣſint pōdera: iuſtꝰ modiꝰ: equuſqꝫ feſtariꝰ. Refertiterū Iſidorus ꝙ Sidō argus grecis mēſuras dedit: vbi tūc florebat argiuoꝝ regna circa tꝑa p̄fati ducis Moyſi. Narrāt ēt hiſtorie Cere re menſuras agriculture ⁊ frumēti grecis ſiccione tradidiſſe. Un̄ ⁊ dea frumētaria ⁊ demetra ē vocata.Exhis gͦ apꝑet ꝙ naͣl̓r oꝑꝫ regē vl̓ quēcūqꝫ dn̄ꝫ adbonū ip̄oꝝ regimē mēſuras ⁊ pondera ppl̓o ſibi
ſubiecto tradere ꝑꝑ cās iā dictas: ⁊ exēplo dictorū pͥncipum de ꝗbus nunc eſt actū.¶ Hic ſcūs doctor declarat ꝙ oꝑꝫ regē ⁊ quēlibꝫdn̄m ad ꝯſeruationē ſui ſtatꝰ adhibere ſolicitudinē: vt de errario publico prouideat̉ pauꝑibꝰ: ⁊ hͦCA. XV.exēplis ⁊ rōnibus probat.St aūt ⁊ aliud qd̓ ē ad bonum regimē ꝑtinēs regni ſiue ꝓuincie: vl̓ ciuitatꝭ: vel cuiuſcūqꝫ pͥncipatꝰ: vt vꝫ de cōi errario ꝓuideat̉ ꝑ pͥncipē ꝗ p̄ſit īdigētijs pauperū pupilloꝝ:⁊ viduarū: ac aduenis ⁊ ꝑegrinis aſſiſtat. Si eniꝫnaͣ q̄cūqꝫ nō deficit ī neceſſarijs: vt ph̓s dicit ī. 3de celo ⁊ mūdo: multo minus ⁊ ars q̄ imitat̉ naturā. Inter oēs aūt artes ars viuēdi ⁊ regendi ſuperior ⁊ amplior ē: vt tradit Tullius de tuſculanis qōnibus. Ergo reges ⁊ pͥncipes ī neceſſarijsdeficere nō debent indigentibꝰ: īmo potiꝰ ſubuenire. ¶ Preterea reges ⁊ pͥncipes vices dei gerūt in terris ꝑ quos deus mundū gubernat: ſicutꝑ cauſas ſecūdas. Unde ⁊ Samuel ꝓpheta ſumptus in dn̄io cū querelā ꝓponeret cora deo: reſpōſum habuit ꝙ nō ip̄m iſraeliticus ppl̓s ſpreueratſed deū cuiꝰ vꝫ vices gerebat. Et in prouerb. dr̄.Per me reges regnāt ⁊ legū ꝯditores iuſta d̓cernunt. Sed deo ſpāliter ē cura pauꝑum ad natureip̄oꝝ defectum ſupplendū. ¶ Propter quod ſicagit diuina ꝓuidentia circa indigentem: ſicut pater erga filios impotētes: de ꝗbus amplior incūbit ſollicitudo ꝓpter ampliorē neceſſitatē. Vnde⁊ ipſe dn̄s ſibi reputat fieri ſpāliter quod fit pauꝑiip̄o atteſtante ꝗ dicit. Quod vni ex minimis meis feciſtis: mihi feciſtis. Ergo ad iſtum defectuꝫpauperum ſupplendum ſicut vices dei gerētesin terris pͥncipes ⁊ prelati ſunt debitores: ⁊ ſicutpatres quos cogit officium eſſe auxiliatores ſubditoꝝ: vt philoſophus dicit in octauo ethi. ip̄oꝝcum effectu beneficij ſpālem debent curam habere. Talem autem ſollitudineꝫ habuit Philippus rex macedo circa phiſiam. Quem vt ſcribitUegetius libro tertio de re militari: cum priushaberet offenſum audiens ipſum lꝫ nobilem habere tres filias ⁊ cum ipſis inopia primi ab amonentibus de hoc querens vtrū melius foret partem egram corporis abſcindere qͣꝫ curare familiariter accerſiuit: ⁊ accepta de facultatuꝫ domēſticarum pecunia inſtruxit ⁊ fideliorem habuit.¶ Amplius autem quia reges ⁊ principes communes habent actiones ⁊ vniuerſalem diligentiam ſubditorum cum non ſufficiat homo ſolusad proprias actiones: oportet ꝙ in multis deficiant: quia talis actio ſiue actiones que ſunt populum gubernare: iudicare: ac vnicuiqꝫ ſuorumſubditorum ẜm merita prouidere trāſcendit virtutem nature. Propter quod dicitur ꝙ eſt arsartium regimen animarum. Et arduū eſt valde