vigeſimūOpuſculum
¶ Incipit liber ſecundus.¶ Qualiter ad regem pertinet inſtituere ciuitatem vl̓ caſtra ad gloriam ꝯſequendā: ⁊ ꝙ eligeredebet ad hec loca temperata: ⁊ que cōmoda exhoc regna ꝯſequant̉ ⁊ que incōmoda de ꝯͣrio.CA. I.Rimum igiturprecipue oportet exponere regis offm̄ ab inſtitutione ciuitatis aut regni. Nam ſicut Uegetius dicit: potētiſſime natiōes⁊ principes noīati nullā maioLrem potuerūt gloriā aſſequi: qͣꝫaut fundare nollas ciuitates: aut ab alijs ꝯditasin nomē ſuū ſub quadam amplificatione trāſferre. Quod quidē documentis ſacre ſcripture concordat. Dicit enī ſapiēs ī eccleſiaſtico. 40. ꝙ edificatio ciuitatis cōfirmabit nomen. Hodie nāqꝫnomē romuli neſciret̉: niſi qꝛ ꝯdidit romā. ¶ Ininſtitutione aūt ciuitatis aut regni ſi copia deturpͥmo quidē eſt regio ꝑ regē eligenda: quā tēperatam eē oportet. Ex regionis enī tēperie habitatores multa cōmoda ꝯſequunt̉. ¶ Primo naͣmqꝫ conſequuntur homines ex temperie regionisincolumitatem corporis ⁊ longitudinem vite.Cum enim ſanitas in quadam tēperie humorūꝯſiſtat: in loco tēperato ꝯſeruabit̉ ſanitas. Simile nāqꝫ ſuo ſimili ꝯſeruat̉. Si aūt fuerit exceſſuscaloris vl̓ frigoris: neceſſe eſt ꝙ ẜm qualitatemaeris corporis qualitas īmutet̉. Unde quadamnaturali induſtrīa: aīalia quedā tꝑe frigido ad calida loca ſe tranſferūt: rurſum tꝑe calido loca frigida repetentes: vt ex ꝯͣria diſpoſitione loci tꝑistemperiē ꝯſequant̉. ¶ Rurſum cū aīal viuat ꝑcalidū ⁊ humidū: ſi fuerit calor intēſus cito naͣlehumidū exſiccat̉ ⁊ deficit vita. Sicut lucerna cito extinguit̉: ſi humor infuſus cito ꝑ ignis magnitudinē ꝯſumat̉. Unde in quibuſdā calidiſſimisethiopū regionibus hoīes vltra. .xxx. annos nonviuere ꝑhibent̉. In regionibus v̓o frigidis in exceſſu: naͣle humidum de facili cōgelat̉. ⁊ calor naturalis extinguit̉. Deinde ad oportunitates bellorum ꝗbus tuta reddit̉ humana ſocietas: regionis tēperies plurimū valet. Nam ſicut Uegētiꝰrefert: oēs natiōes que vicine ſunt ſoli: nimio calore ſiccate: amplius quidē ſapere: ſed minus deſanguine hr̄e dicunt̉. Ac ꝓpterea ꝯſtantiā atqꝫ fiduciaꝫ de ꝓpinquo pugnandi nō hn̄t: qꝛ metuūtvulnera qui modicū ſaguinē ſe habere noueruntEcontraſeptētrionales populi remoti a ſolis ardoribus incōſultiores quidē: ſꝫ tn̄ largo ſanguinereddundantes ſunt ad bella prōptiſſimi. His ꝗtemperatioribꝰ habitant plagis: ⁊ copia ſangui
nis ſuppetit ad vulneꝝ mortiſqꝫ ꝯtemptum: necprudentia deficit que modeſtiā ſeruet in caſtris⁊ nō paꝝ ꝓdeſt vti in dimicatiōe ꝯſilijs. Demūtemperata regio ad polliticā vitā valet. Vt enīAriſtoteles dicit in ſua pollitica. Que in frigidiſlocis habitant gentes ſunt quidē plene aīoſitateintellectu aūt ⁊ arte magis deficientes. Propt̓quod libere ꝑſeuerant magis. Non viuūt auteꝫpolliticē: ⁊ vicinis ꝓpter īprudētiā pͥncipari nōpn̄t. Que aūt in calidis ſunt intellectiue quidemſunt ⁊ artificioſe ẜm aīam ſine aīoſitate aūt: ꝓpt̓qd̓ ſubiecte quidē ſunt ⁊ ſubiecte ꝑſeuerāt. Queaūt in medijs locis habitant vtroqꝫ participantPropter qd̓ ⁊ liberi ꝑſeuerant ⁊ maxime pollitice viuere pn̄t ⁊ ſciūt alijs pͥncipari. Eſt igit̉ eligēda regio tēꝑata ad inſtitutionē ciuitatis vl̓ regni¶ Qualiter eligere debent reges ⁊ pͥncipes regiones ad ciuitates vl̓ caſtra inſtituenda in ꝗbꝰaer ſit ſalubris ⁊ oſtēdit in quo talis aer cognoCA. II.ſcitur ⁊ quibus ſignis.Oſt electionem aūt regionis oꝫ ciuitaticonſtituēde idoneū locum eligere: in quopͥmo videt̉ aeris ſalubritas requirenda.Conuerſationi enim ciuili p̄iacet naͣlis vita: queꝑ ſalubritatē aeris ſeruat̉ illeſa. Locus aūt aluberrimus erit vt Uegetius tradit: excelſus: nonnebuloſus: nō pruinoſus: regioneſqꝫ celi ſpectāsneqꝫ eſtuoſas: neqꝫ frigidas: demum plaudibusnō vicinas: Eminētia quidē loci ſolet ad aerisſalubritatem ꝯferre: qꝛ locus eminēs ventorumꝑflationibus pꝫ quibus reddit̉ aer purus: vapores etiā qui virtute radij ſolaris reſoluunt̉: a terra ⁊ ab aquis multiplicant̉ magis in cōuallibus⁊ in locis demiſſis qͣꝫ in altis. Ande ī locis altisaer ſubtilior inuenit̉. Huiuſmodi aūt ſubtilitasaeris que ad liberam ⁊ ſincerā reſpirationē plurimum valet: impedit̉ ꝑ nebulas ⁊ pruinas queſolent in locis multū humidis habudare. Undeloca huiuſmodi inueniunt̉ ſalubritati eē ꝯͣria. Etqꝛ loca paludoſa nimia humiditate habūdāt: orlocum ꝯſtruende vrbi electū paludibus eē remotum. Cum enī aure matutine ſole oriente ad locum ip̄m ꝑuenient ⁊ eis orte a paludibus nebule adiungent̉ flatus beſtiaꝝ paluſtrium venenatorum cum nebulis mixtos ſpargent ⁊ locū facient peſtilentē. Si tn̄ menia ꝯſtructa fuerint ī paludibus que fuerint ꝓpe mare ſpectentqꝫ ad ſeptentrionem vl̓ circa: heeqꝫ paludes excelſioresfuerint qͣꝫ littus marinū rōnabiliter videbuntureē ꝯſtructa. Ioſſis enim ductis exitus aque patebit ad littus ⁊ mare tēpeſtatibus auctū in paludes redundādo nō ꝑmittet aīalia paluſtria naſciEt ſi aliqua aīalia de ſuperioribus locis venerītin cōſueta ſalſedine occident̉. ¶ Oportet ⁊ locūvrbi deſtinatū ad calorem ⁊ frigus temperate
B