Liber

uolūtatis ⁊ non per neceſſitatē nature: deus igit̉non agit ꝑ neceſſitatem nature: ſed per uolūtatē¶ Itē unūqd̓qꝫ agens hoc mō agit ẜm ꝙ ſil̓itudo facti eſt ī ip̄o. oē .n. agens agit ſibi ſil̓e: oē autēqd̓ eſt in alt̓o eſt in eo per modū eiꝰ ī quo ē: cū igr̄deus ſit ꝑ eſſentiā ſua ītelligens ut ſupra ꝓbatu ēoꝫ ꝙ ſil̓itudo effectus ſui ſit in eo per modū ītelligibilē igitur ꝑ intellectū agit: intellectus autemnon agit aliquē effectū niſi mediāte uolūtate cuius obiectū eſt bonū ītellectum qd̓ mouet agēteꝫut finis. deus igit̉ ꝑ uolūtatē agit non ꝑ neceſſitatem nature. ¶ Amp̄. ẜm phuꝫ. ix. meth. duplexeſt actio una q̄ manet ī agente ⁊ eſt ꝑfectio ipſiusut uide̓. alia que trāſit ī exteriora: ⁊ eſt ꝑfectio facti ſicut cōburere ī igne: dīna āt actio nō pōt eſſede gene̓ illaꝝ actionū que nō ſūt ī agēte cū ſua actio ſit ſua ſubſtātia ut ī pͥmo oſtenſū eſt. oꝫ igiturꝙ ſit d̓ gn̄e illaꝝ actionū q̄ ſt̓ ī agente ⁊ ſūt quaſiꝑfectio ipſius. hmōi āt nō ſunt niſi actiones cogͦſcētis ⁊ appetentis: deus igit̉ cognoſcēdo ⁊ uolendo agit ⁊ oꝑat̉: non igit̉ ꝑ neceſſitatē nature ſꝫ ꝑarbitriū uolūtatis. ¶ Ad hoc deū agere ꝓpter finē ex hoc manifeſtū eſſe pōt ꝙ vniuerſuꝫ nō eſt acāu ſed ad aliquod bonū ordinatur. ut pꝫ ꝑ ph̓min. xi. meth. pͥmū autem agens propter fine oꝫ eēagens per intellectū ⁊ uolūtate. ea n. que intellectu caret: agunt propter finē ſicut in finem ab aliodirecta: quod qͥdem in artificialibꝰ pꝫ: nā ſagittemotus eſt ad determinatū ſignū ex directione ſagitantis: ſil̓e autem eſſe oꝫ ī naͣlibus: ad hoc .n. ꝙaliquid directe in finē debitum ordinetur requiritur cognitio ipſius finis: ⁊ eius quod eſt ad finē ⁊debite proportionis inter utrūqꝫ ꝙ ſoluꝫ intelligētis eſt: cū igitur deus ſit primū agens non agit perneceſſitate nature ſed per intellectū ⁊ uolūtatem¶ Preterea qd̓ per ſe agit pͥus eſt eo quod ꝑ aliud agit. omne .n. qd̓ eſt per aliud reducitur in idquod eſt per ſe ne in īfinitū procedatur: qui āt ſueactōis nō eſt dn̄s nō per ſe agit: agit .n. qͣſi ab alioactum nō qͣi per ſe ip̄m agens: oꝫ igitur pͥmū agēsh̓ mō agere ꝙ ſui actus dn̄s ſit: nō eſt āt aliqͥs dn̄sſui actꝰ niſi ꝑ uolūtatem: oꝫ igitur deū qui eſt primū agens: per uolūtatē agere nō ꝑ nature neceſſitatē. ¶ Ad hoc primo agenti debetur prima actio ſicut et primo mobili pͥmꝰ motꝰ: ſed naͣlit̓ actōuolūtatis eſt prior ꝙͣ actio naͣe. illud .n. naturalit̓pͥus eſt qd̓ eſt ꝑfectius lꝫ in uno qͦdā ſit tꝑre poſterius. actio āt agentis ꝑ uolūtatē ē ꝑfectior quodex hoc pꝫ ꝙ ꝑfectiora ſūt ea apud nos q̄ ꝑ uolūtatē agūt ꝙ que ꝑ nature neceſſitatē: ergo deo qͥ eſtprimū agens debetur actio que ē per uolūtatem.¶ Amp. ex hoc idē apparet ꝙ ubi cōiūgit̉ utraqꝫ actio: ſuperior eſt uirtus que agit ꝑ uolūtatemea que agit ꝑ naturā ⁊ utitur ea qͣi īſtr̄o. nā ī hoīeſuꝑior eſt ītellectus qͥ agit ꝑ uolūtatē ꝙͣ anīa uege

tabilis que agit ꝑ nature ncc̄itatem: dīna aūt virtus ē ſupͥma in oībus entibus igit̉ ipſa agit in resom̄es ꝑ volūtatem nō ꝑ nature neceſſitatem.Item volūtas habꝫ ꝓ obiecto bonū ẜm rōnē bōinatura aūt nō attingit ad communē rōnem boniſed ad hoc bonū quod ſua perfectio: cum igit̉ omne agens agat ſecundum ꝙ ad bonū intēdit: quiafinis mouet agētem: oportet ꝙ agens ꝑ volūtateꝫad agens ꝑ neceſſitatē nature cōꝑetur ſicut agensvniuerſale ad agens ꝑticulare: agens autē ꝑticulare ſe habet ad agens vl̓e ſicut ea que poſteriꝰ ⁊ ſic̄eius īſtrumētum: ergo oportet ꝙ primū agens ſitvolūtariū ⁊ non ꝑ neceſſitatem naͣe agens. Hancetiam v̓itatem dīna ſcriptura nos docet. Dicitur.n. in p̄s. Omīa q̄cunqꝫ uoluit dn̄s fecit: ⁊ Eph̓. i.Qui oꝑatur oīa ẜm cōſilium volūtatis ſue: ⁊ hilariuſ in libro de ſynodis. Oībus creaturis ſubſtātiam volūtas dei attulit. Et. jͣ. Talia enim cunctacreata ſūt qͣlia ea deꝰ facere uoluit. Per h̓ etiaꝫ remouetur error qͦrūdam ph̓oꝝ qui dicebant deūagere per nature neceſſitateꝫ.¶ Ꝙ deus per ſuam ſapīam agit. .XXIII.X hoc āt apparetꝙ deus effectus ſuos ꝓ ducit ẜm ſuamſapīam. Uolūtas .n. ad agenduꝫ ex aliqua apprehenſione mouet̉: bonū .n. apprehēſumeſt obiectum volūtatis: deuſ aūt ē agens ꝑ volūtatem ut on̄ſum ē: cum igit̉ in deo nō ſit niſi ītellectualis apprehēſio nihilqꝫ ītelligat niſi intelligēdoſe: quem intellige̓ eſt ſapientē eſſet relinquit̉ ꝙ oīadeus ẜm ſuā ſapīam operat̉ ¶ Iteꝫ: om̄e agensagit ſibi ſimile: vnde oꝫ ꝙ ẜm hoc agat vnūqd̓qꝫagens ẜm ꝙ habet ſimilitudinem ſui effectus: ſic̄ignis calefacit ſcd̓m modū ſui caloris: ſed in quolibet agente ꝑ uoluntatē in ꝙͣtum hmōi: eſt ſimilitudo ſui effectus ſcd̓m intellectus app̄henſionemſi .n. ſolum ſcd̓m naͣe diſpōnem ineſſet ſimlitudoeffectus agenti volūtario: nō ageret niſi vnū: quiarō naturalis vnius ē vna tātuꝫ: oē igitur agēs voluntariū ꝓducit effectum ſcd̓m rōnem ſui intellectus: deus aūt agit ꝑ uolūtatem ut on̄ſum ē igiturper ſapīam ſui intellectus res in eſſe producit. ¶Amp̄. ẜm ph̓m in pͥmo metaph̓. ordinare ſapientis eſt: ordinatio .n. aliquoꝝ fieri non pōt niſi percognitionē habitudinis ⁊ ꝓportionis ordinatoꝝad inuicem et aliquid altius qd̓ eſt finis eoꝝ: qͣdon. aliquoꝝ ad inuicem ē ꝓpter ordineꝫ eoꝝ ad finem: cognoſcere aūt habitudines ⁊ ꝓportionesaliquoꝝ ad inuicem ē ſolius habentis intellectuꝫiudicare aūt de aliquibꝰ ꝑ cām altiſſimā ſapiētieeſt: ⁊ ſic oportet ꝙ omnis ordinatio ꝑ ſapīam alicuius ītelligētis fiat: vnde ⁊ ī mecancꝭ ordinatores