De contractibus
Unde ⁊ ph̓s naturale iudiciū ſequēs poſuit cōtra naturā eſſe vt numus numumpariat. In pſalmis quoqꝫ ⁊ ꝓphetis ſatisinnuit̉. Si quis ad beatitudinē velit introire/ ꝙ pecuniā ſuā non det ad vſuramXp̄s deniqꝫ dixit. date mutuū nihil indeſperātes. ¶ Et ad hoc ſunt cōgruētie plures date ꝑ doctores ꝓpter incōueniētia q̄reipublice prouenirēt ex vſuris ſi licite dicerent̉. Un̄ ⁊ hō naſcit̉ ad laborē. ſicut habetur in Iob. Eſt ergo cōtra naturā hoīsvt ſine labore velit viuere. qd̓ fit in vſurꝭNam ⁊ adā in ſtatu innocētie poſitꝰ eratin paradiſo vt oꝑaret̉ et cuſtodiret illum.Et poſt peccatū dictum eſt illi In ſudorevultus tui viſceris pane tuo Quintiā recipiētes ad vſurā dum pecuniā promptāinueniūt/ faciliꝰ ꝯſumūt ⁊ exponūt ⁊ ociovacant et tandē graui pauꝑie per os alienū conſumūt̉. ¶ Uerūtamē iſte ⁊ cōſil̓esrōes deducētes ad incōueniētia nō vidēt̉ſatis cōuincere volentem ꝓteruire. Quiaponeret ex aduerſo multos caſus/ in qͥbꝰmagna vtilitas et qͣſi neceſſaria ſequeret̉:tam in dāte qͣꝫ in recipiēte. ſicut allegantaliqui de mēdacio officioſo Et alij de ſimplici fornicatōe. Dicerent inſuꝑ verbumxp̄i non eſſet preceptū. ſed conſiliū. Sil̓iad illa que ſubiūgit ⁊ p̄mittit dū predictūverbū dixit. Date mutuū ¶ Nihilominꝰveritas iſta tenēda eſt tanqͣꝫ ex fide ⁊ eccleſiaſtica determinatōe ſicut ⁊ de mēdacio.qd̓ nō poſſit bene fieri. qꝛ ꝑ doctrinā oppoſitā qualis fuit apud grecos multos/ſi admitteret̉ officioſum mendaciū/ totaſcripture ſacre (ſicut dicit Augu.) vacillaret autoritas. immo deꝑiret fidelitas ⁊ fidelis cōuictus apd̓ hoīes. Non eī oportꝫpropter vtilitates que ꝑ accn̄s pn̄t accidere/ ea dicere bona que ꝑ ſe et de ſuo generemala ſunt. ⁊ que confeſtī noīata (ſicut areſtotiles loquit̉) ſunt inuoluta malicia. ſicut furtū qd̓ eſt cōtrectatio rei aliene/ bn̄fieri eſt impoſſibile. qͣꝫuis furtū poſſit fieri nō furtū; accedente cōſenſu dn̄i. Sil̓it̓diceret̉ ꝙ vſurariꝰ cōtractꝰ inualidꝰ eſt ꝑ legē ſuꝑiorē diuinā. ⁊ ita illegitimꝰ eſt vt ſitfurto ſimilis; dū pecunia vltra ſortē recepta cōtrectat̉ inuito dn̄o ſaltem prīcipaliſcꝫ deo quecūqꝫ ſit voluntas recipientꝭ advſurā. que veriſil̓r eſt inuolutaria ꝑ ſe. ſecvolūtaria ꝑ accn̄s. ſicut ē in ꝓijciēte merces/ imminēte naufragio. ⁊ ſicut ꝯſenſus.
in matrimoniū ꝑ metū cadentē inconſtātem virū. qui cōſentit ne mētiat̉ vel moriatur. Eſt enī cōſenſus iſte inualidꝰ ad matrimonialē contractū. Simil̓r diceret̉ devſurario cōtractu. Quāuis nō ſit euidenter oſtenſum quin maneant difficultatesſatis multe.Cōſideratio XIIIISurarius cōtractus/ ſicut inFv antiqͣ lege toleratꝰ eſt ita poſſitin noua ꝑmitti/ ſub certis modificatōnibꝰ. Non qͥdē vt eſſetlicitus ſed ne deteriꝰ eueniret. Exēplū delibello repudij in antiqͣ lege ꝑmiſſo. qͥ nūqͣꝫ fuit licitꝰ Sic ꝑmittebant̉ dare ad vſuras ꝓximis ſuis ſed alieniſ. qͣꝫuis ſuꝑ hocſit varia doctoꝝ locutio. propter verbumAmbroſij Un̄ textus deutero. xxiij. ſic habet. Non fenerabis fratri tuo ad vſuram.nec fruges nec quālibet aliā rem. ſed alienis. Exēplū p̄terea de meretricibꝰ. q̄ tolerant̉ nō approbādo qd̓ faciūt. ſed nō puniendo ¶ Quo circa poſſet inqͥri ſi tolerantia talis ſufficiat vt vſurariꝰ faciat lucrū ſupra fortē/ eſſe ſuū. ſic ꝙ nō teneaturad reſtitutōem/ licet peccet / ſicut meretrixnō tenet̉ ad reſtitutiōeꝫ pecunie lucrate ꝑtraditōem fedi vſus ſui corꝑis/ inuito domino ſcꝫ deo. Rn̄ſio forte danda eſſet. ẜmduplex foꝝ. ſcilꝫ conſciētie intrinſecū. ⁊ extrinſecum duplex. vnum eccl̓ie aliud ſecularis politie.Conſideratio. XVSurariꝰ cōtractus/ hꝫ fieri prīv cipal̓r in mutuo pecunie. Dicitur enim vſura quaſi vſus erisMutuū. vero dicit̉. qꝛ de meofacio tuū. Et hoc p̄cipue cōtingit in pecunia/ in qͣ dominiū ⁊ vſus/ rōnabil̓r diſtingui nō pn̄t/ qm̄ vſus pecunie eſt eiꝰ conſumptio. ⁊ ita dominiū trāſit cū vſu Propterea maīfeſtat̉ iniqͥtas vſurarij. qua depecunia q̄ nō eſt ſua ſed alteriꝰ facta ꝑ mutuatiōeꝫ/ ſuſcipit incremētū pecunie. quāexigit/ vltra ſortē. vel alid̓ emolimentū expacto. Utꝝ autē ſine pacto cōmittereturvſura ſaltem in foro conſcīe. diſtinguēdūeſſet ꝓ varietate caſuū ⁊ intentionū Conſtat enī ꝙ recipiēs mutuū/ tenet̉ ꝑ legemamicicie ⁊ beniuolētie/ ſuo mutuāti quādā amicabilē beniuolētiā quā p̄t ītēdere
R