Compendiū theologie
fore aliquas rōnes aſſignātes Unam ſcꝫquia cōſciētia nimis larga generat p̄ſumptionē. Nimis vero ſtricta deſꝑatōnem.Aliā quia cōſcientia nimis larga frequēter illud qd̓ eſt malū dicit bonū Nimis vero ſtricta ecōtrario ſepe damnat ſaluādū.Quod nō prout verba iacēt de ſe ſic ſimpliciter accipiendū eſt. ſed ꝑ quādā denotatōem. ⁊ maxime in indifferētibꝰ. que ſcꝫvt ſepe tactū eſt/ nō habent ex ſe ſuoqꝫ genere ꝙ ſint bona vel mala. meritoria vl̓ demeritoria. Etenī cōſcientia larga/ cōiter ⁊de pluribꝰ que freq̄ntiſſime occurrūt nullum remorſum habꝫ. ⁊ ſic plura ſepe facitque ſic faciendo nō peccat. In quibꝰ tn̄ ſiremorſuꝫ haberet/ peccaret Exindeqꝫ plura peccata euitat q̄ alias incurreret ⁊ committeret. Conſciētia vero nimis ſtrictaecōtrario cōmuniꝰ et quaſi de om̄ibus etfrequētiſſime ſine cauſa remorſum habet⁊ dubitat Et cū plurima neceſſario facerehabeat. plurima facit. que ſic cū remorſufaciendo peccat. in qͥbus tn̄ ſi remorſumnō haberet nō peccaret. Exindeqꝫ plurapeccata incurrit ⁊ cōmittit. q̄ alias nec incurreret nec cōmitteret ¶ Circa quod acetiā circa plurima tā iam dictoꝝ qͣꝫ dicendoꝝ bene notādū ⁊ aduertendū venit. Ꝙaliud eſt cōſcientia. aliud timor cōſciētie.Qd̓ in effectu eſt dicere. ꝙ magna eſt differentia inter habere de aliqͦ; ſeu facere cōſcientiā ⁊ intelligat̉ formatā. ⁊ hr̄e ſolumtimorē conſcīe. quē aliqͥ ⁊ bene cōiter ſcrupulū conſcīe vocāt. Conſcīa etenī ꝓut iādictū eſt ſcꝫ formata eſt qn̄ finalit̓ .i. poſtdiſcuſſionē ⁊ deliberatōem/ ex diffinitiuaſentētia rōis iudicat̉ ⁊ firmat̉ aliqͥd eē faciendū aūt ꝓſequēdū. vel nō faciēdū autvitandū At cōtra talem cōſcientiā formatam facere/ etiā ſi erronea ſit. ſic ſcilꝫ ꝙ rōin ſic diſcutiendo deliberādo ac diffiniēdo errauerit/ eſt pctm̄. ¶ Timor vero cōſcientie ſeu ſcrupulꝰ eſt. qn̄ nō ſic finaliterid eſt poſt diſcuſſionē ⁊ deliberatiōem exdiffinitiua ſentētia iudicatur. ⁊ firmat̉ aliquid eſſe faciendū aūt ꝓſequendū. vel nōfaciendū aut vitandū. ſed mens inter dubia vacillat. neſciēs quid ſit meliꝰ. nec adquid potiꝰ teneat̉ Non tn̄ quoquo modovellet omittere quicqͥd ſciret eſſe placituꝫdiuine volūtati. Et cōtra iſtū timorē ſeuſcrupulū ꝯſcientie facere/ nō ſemꝑ eſt peccatū. licet periculoſus valde ſit. ⁊ quantū
fieri poteſt abijciendus ⁊ extinguendus.Cauſe iſtorū inferiꝰ ſubiūgent̉. ¶ Pro qͦſciendū ꝙ inter cetera que ſuꝑ pn̄ti materia cōſcientie ꝑ doctores tractant̉. due ſolent licet diuerſimode formari ⁊ det̓minari queſtiones Ex quarū determinatōe/ tāſtatim dicta/ qͣꝫ adhuc inferiꝰ in hac eadeꝫmateria dicenda; qͣꝫ etiā plura alia que inhoc tractatu circa materiā pctōrū mortalis ⁊ venial̓ tractata ſunt/ ⁊ adhuc forſantractabūtur: clarius intelligi poterūt.Prima igit̉ queſtio ſic tractari ſolita eſt.Utꝝ cōſcīā errās obliget. Scd̓o vtrumconſciētia errans/ excuſet ¶ Circa primāiſtarū duarum queſtionūUtrū ſcꝫ cōſciētiaerrans obliget? qd̓ vt ponit btūs Thom̄.prima ſcd̓e ſue ſumme eſt idē in effectu ꝙquerere. vtrū volūtas a rōne errāte diſcordans/ ſit mala ⁊ peccet. Cōformit̉ ad aliqͣſupra tactoꝝ/ triplicē diſtinxerūt nōnulliactuū qualitatē. videlicꝫ ꝙ aliqͥ ſunt de ſeex ſuoqꝫ genere ſeu natura/ boni Alij ſuntde ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura mali. Alijſunt indifferētes ſcꝫ qui de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura nō habēt ꝙ ſint boni velmali. vt leuare feſtucā de terra vel moueremanuū ¶ Dicūt ergo in effectu. ꝙ reſpectu actuū duaꝝ pͥmaꝝ qualitatū / ſi ratiovel cōſcientia de ipſis iudicet ⁊ dictet ẜmverū eoꝝ eſſe. ſuāqꝫ propriā naturā. vtputa qꝛ aliquid qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeunatura bonū eſt ratō iudicet vt bonum. ⁊exinde ꝯſcientia dictat hominē teneri adillud faciendū. vel aliqͥd qd̓ de ſe ex ſuoqꝫgenere ſeu natura malū eſt ratō iudicat vtmalū. ⁊ exinde conſciētia illud dictat eſſeꝓhibitū ⁊ ſic nō faciendū. Nullꝰ eſt ibi error īmo rectū iudiciū. Eadē etenī rōne p̄cipiūtur bona ⁊ ꝓhibent̉ mala. Sed ſi rōvel cōſcientia de p̄dictis actibꝰ iudicet etdictet cōtra veꝝ eoꝝ eſſe. ſuāqꝫ ꝓpriā naturam/ vtputa qꝛ aliqd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genereſeu natura bonū eſt; rō iudicat vt malumet exinde cōſcientia illd̓ dictat eſſe ꝓhibitum / ⁊ ſic fugiēdū. vel aliqͥd de ſe ex ſuoqꝫgenere ſeu natura malū rō iudicat vt bonū. ⁊ exinde cōſcientia dictat hoīem teneri ad illud faciendū. tunc ibi eſt manifeſtꝰerror. talisqꝫ rō ⁊ cōſcientia dicit̉ errans.Et eodē modo reſpectu actuū tertie qͣlitatis. ſi rō vel conſcīa de eis dictet ⁊ iudicet
U