Druckschrift 
2 (1488)
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Compendiū theologie

fore aliquas rōnes aſſignātes Unam ſcꝫquia cōſciētia nimis larga generat p̄ſumptionē. Nimis vero ſtricta deſꝑatōnem.Aliā quia cōſcientia nimis larga frequēter illud qd̓ eſt malū dicit bonū Nimis vero ſtricta ecōtrario ſepe damnat ſaluādū.Quod prout verba iacēt de ſe ſic ſimpliciter accipiendū eſt. ſed quādā denotatōem. maxime in indifferētibꝰ. que ſcꝫvt ſepe tactū eſt/ habent ex ſe ſuoqꝫ genere ſint bona vel mala. meritoria vl̓ demeritoria. Etenī cōſcientia larga/ cōiterde pluribꝰ que freq̄ntiſſime occurrūt nullum remorſum habꝫ. ſic plura ſepe facitque ſic faciendo peccat. In quibꝰ tn̄ ſiremorſuꝫ haberet/ peccaret Exindeqꝫ plura peccata euitat alias incurreret committeret. Conſciētia vero nimis ſtrictaecōtrario cōmuniꝰ et quaſi de om̄ibus etfrequētiſſime ſine cauſa remorſum habet dubitat Et plurima neceſſario facerehabeat. plurima facit. que ſic remorſufaciendo peccat. in qͥbus tn̄ ſi remorſum haberet peccaret. Exindeqꝫ plurapeccata incurrit cōmittit. alias nec incurreret nec cōmitteret Circa quod acetiā circa plurima iam dictoꝝ qͣꝫ dicendoꝝ bene notādū aduertendū venit.aliud eſt cōſcientia. aliud timor cōſciētie.Qd̓ in effectu eſt dicere. magna eſt differentia inter habere de aliqͦ; ſeu facereſcientiā intelligat̉ formatā. hr̄e ſolumtimorē conſcīe. quē aliqͥ bene cōiter ſcrupulū conſcīe vocāt. Conſcīa etenī ꝓutdictū eſt ſcꝫ formata eſt qn̄ finalit̓ .i. poſtdiſcuſſionē deliberatōem/ ex diffinitiuaſentētia rōis iudicat̉ firmat̉ aliqͥd faciendū aūt ꝓſequēdū. vel faciēdū autvitandū At cōtra talem cōſcientiā formatam facere/ etiā ſi erronea ſit. ſic ſcilꝫin ſic diſcutiendo deliberādo ac diffiniēdo errauerit/ eſt pctm̄. Timor veroſcientie ſeu ſcrupulꝰ eſt. qn̄ ſic finaliterid eſt poſt diſcuſſionē deliberatiōem exdiffinitiua ſentētia iudicatur. firmat̉ aliquid eſſe faciendū aūt ꝓſequendū. velfaciendū aut vitandū. ſed mens inter dubia vacillat. neſciēs quid ſit meliꝰ. nec adquid potiꝰ teneat̉ Non tn̄ quoquo modovellet omittere quicqͥd ſciret eſſe placituꝫdiuine volūtati. Et cōtra iſtū timorē ſeuſcrupulū ꝯſcientie facere/ ſemꝑ eſt peccatū. licet periculoſus valde ſit. quantū

fieri poteſt abijciendus extinguendus.Cauſe iſtorū inferiꝰ ſubiūgent̉. Proſciendū inter cetera que ſuꝑ pn̄ti materia cōſcientie doctores tractant̉. due ſolent licet diuerſimode formari det̓minari queſtiones Ex quarū determinatōe/ſtatim dicta/ qͣꝫ adhuc inferiꝰ in hac eadeꝫmateria dicenda; qͣꝫ etiā plura alia que inhoc tractatu circa materiā pctōrū mortalis venial̓ tractata ſunt/ adhuc forſantractabūtur: clarius intelligi poterūt.Prima igit̉ queſtio ſic tractari ſolita eſt.Utꝝ cōſcīā errās obliget. Scd̓o vtrumconſciētia errans/ excuſet Circa primāiſtarū duarum queſtionūUtrū ſcꝫ cōſciētiaerrans obliget? qd̓ vt ponit btūs Thom̄.prima ſcd̓e ſue ſumme eſt idē in effectuquerere. vtrū volūtas a rōne errāte diſcordans/ ſit mala peccet. Cōformit̉ ad aliqͣſupra tactoꝝ/ triplicē diſtinxerūt nōnulliactuū qualitatē. videlicꝫ aliqͥ ſunt de ſeex ſuoqꝫ genere ſeu natura/ boni Alij ſuntde ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura mali. Alijſunt indifferētes ſcꝫ qui de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeu natura habēt ſint boni velmali. vt leuare feſtucā de terra vel moueremanuū Dicūt ergo in effectu. reſpectu actuū duaꝝ pͥmaꝝ qualitatū / ſi ratiovel cōſcientia de ipſis iudicet dictet ẜmverū eoꝝ eſſe. ſuāqꝫ propriā naturā. vtputa qꝛ aliquid qd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genere ſeunatura bonū eſt ratō iudicet vt bonum.exinde ꝯſcientia dictat hominē teneri adillud faciendū. vel aliqͥd qd̓ de ſe ex ſuoqꝫgenere ſeu natura malū eſt ratō iudicat vtmalū. exinde conſciētia illud dictat eſſeꝓhibitū ſic faciendū. Nullꝰ eſt ibi error īmo rectū iudiciū. Eadē etenī rōnecipiūtur bona ꝓhibent̉ mala. Sed ſivel cōſcientia de p̄dictis actibꝰ iudicet etdictet cōtra veꝝ eoꝝ eſſe. ſuāqꝫ ꝓpriā naturam/ vtputa qꝛ aliqd̓ de ſe ex ſuoqꝫ genereſeu natura bonū eſt; iudicat vt malumet exinde cōſcientia illd̓ dictat eſſe ꝓhibitum / ſic fugiēdū. vel aliqͥd de ſe ex ſuoqꝫgenere ſeu natura malū iudicat vt bo. exinde cōſcientia dictat hoīem teneri ad illud faciendū. tunc ibi eſt manifeſtꝰerror. talisqꝫ cōſcientia dicit̉ errans.Et eodē modo reſpectu actuū tertie qͣlitatis. ſi vel conſcīa de eis dictet iudicet

U