LibriSecundi
in ſe ſed in effectu tanꝙͣ cā finalis: ſed non eſtoꝑatio vl̓ forma acqͥſita ꝑ oꝑatōeꝫ: ſꝫ aliqd̓ aliud amatuꝫ amore amicicie ſic̄ qn̄ ieiuno hͦ facio ꝓpt̓ deū ſic̄ ꝓpt̓ cām finalē amatū: ⁊ faciooꝑa pnīe: ſꝫ iſte finis nō eſt oꝑatio vl̓ aliqͥd ꝓductū ī eē ꝑ oꝑatōem. Ad aliud dicit̉ ꝙ cā finalis eſt pͥma in ītētōe ⁊ vltīa ī executōe: nō ꝙvltīo acqͥrat̉ eē eiꝰ: ſꝫ ē illud ꝓpt̓ qd̓ alia fiunt.Ad auicennā dicit̉ ꝙ nō loquit̉ de fine ꝓprio.9De ſcd̓o articulo .ſ. de motiōe finis notandūeſt: ꝙ ſicut ſunt qͣttuor cauſarū gn̓a: ſic cuilibꝫcauſarū correſpōdet ꝓpria cauſatio. Cauſatioautē efficiētꝭ nota eſt ſatis q̄ eſt efficere quodlꝫvel agere. Sicut aūt nō omīs cauſatio cuiuſlꝫcauſe eſt factio q̄dā: vl̓ quoddā efficere: ſic necoīs cā eſt cā effectiua. Sed cauſatio cauſe materialis eſt dare eſſe materialit̓: ſicut eſſe materiā ꝯpoſiti vel aliqͥd tale. Et cauſatio cauſeformalis eſt dare eſſe formalit̓ cōpoſito vel aliqͥd hmōi. Sꝫ de cauſatiōe cauſe finalis eſt magis dubiuꝫ. Dicit̉ eniꝫ cōiter ꝙ cauſatio eiꝰ eſtmouere efficiēs ad agendū. Iſtud mouere nōeſt realit̓ aliud niſi ip̄m finē amari ab agēte vl̓ſaltē ip̄m amari vel aliqͥd ꝓpt̓ ip̄m. et hͦ nō eſtaliqͥd realit̓ niſi agēs amari ip̄m finē vl̓ aliqͥdfieri vl̓ aliqͥd velle ꝓpt̓ finē amatū. Per iſtudaūt ꝙ eſt ſic finē amari: vel agēs ip̄ꝫ finē amare: vel aliqͥd aliud ꝓpt̓ ip̄m nihil aliud realit̓acqͥrit̉ ei: vl̓ etiā eſt ab eo. Ex quo ſequit̉ ꝙ motio iſta finis nō eſt real̓: ſꝫ motio metaphoricaEt ſi dicas ꝙ amor quo agēs amat finē eſt abillo fine vt ab obiecto. ⁊ ille amor ē aliqͥd cauſale: gͦ finis mouet realit̓: nō tm̄ metaphorice.Dico ꝙ ſi amor cauſat̉ a fine amato: ſicut abobiecto: hͦ nō eſt ſicut a cauſa finali: ſꝫ efficiēte⁊ vt ſic eſt cā efficiens nō finalis illiꝰ. Un̄ finēefficere amorē ſui in agēte nō eſt mouere agēsin rōe cauſe finalis: ſꝫ agētis ꝑ ip̄ꝫ amari illudet ꝓpt̓ ip̄m illud amari eſt mouere illud agēsin rōe cauſe finalis: nec vt ſic mouet ad amorēvt cā finalis: ſꝫ motio eiꝰ ī rōe cauſe finalis eſtmotio metaphorica: ⁊ hͦ a quocūqꝫ amore illiꝰfinis cauſet̉ effectiue etiā ſi a ſolo deo. Id̓o dico ꝙ licet finis ſit cā effectiua amoris quo ip̄emet amat̉: tn̄ vt ſic nō habꝫ rōeꝫ cauſe finalisnec vt ſic mouet ad illū amoreꝫ vt cā finalis: ſꝫmotio eiꝰ im rōne cauſe finalis eſt motio metaphorica. Iſtud cōfirmat̉. cā finalis nō d̓r cā finalis amoris quo agēs amat ip̄m: ſꝫ d̓r cā finalis effectꝰ cauſandi ab agēte ꝓpt̓ amorē finisinꝙͣtuꝫ amatꝰ mouet ages ad efficiendū: ⁊ eiꝰmotio nō eſt niſi metaphorica ⁊ eſt ip̄am amari: ⁊ ꝓpt̓ ip̄am amatā aliud amari. Iſtud ptꝫ ꝑAuicenaꝫ. vi. metaphiſice capitulo. xvij. Quivult ꝙ cauſalitas cauſe final̓ eſt pͥma: et ẜm hͦ
Secundihabꝫ eſſe ī aīa: ⁊ ꝓut eſt ibi eſt cā cālitatꝭ aliarū cauſarū: ſꝫ nō pōt eſſe inꝙͣtum tm̄ intelligit̉⁊ ſic nō mouet ad agendū aliqͥd: gͦ hͦ eſt inꝙͣtūamatū: ⁊ ſic mouet ad agēdū nō effectiue: ſꝫ finalit̓. Et ex hͦ ꝙ ſic amat: ⁊ agēs agit ꝓpt̓ amore eiꝰ nihil reale eſt ab illa: gͦ ſua motio eſt metaphorica: ⁊ hͦ pōt ꝯcedi: ⁊ eſt ip̄am vt amatāmouere: ſic ages ad agēdū finalit̓ nō effectiueSꝫ cōtra iſta ſunt aliqͣ dubia. pͥmo de hͦ qd̓ dicit̉ ⁊ ab auicēna habet̉: ꝙ cātio finis eſt mouere efficiēs. Arguit̓ cōtra hͦ ſic. Nulla cā habꝫcauſationē aliquā: niſi reſpectu ſui cauſati: cuius eſt cā. hͨ eſt manifeſta qꝛ nō eſt cā niſi reſpectu ſui cauſati ⁊ reſpectu illiꝰ reſpectu cuiꝰ eſtcā hꝫ cauſatōem: ſꝫ cā finalis nō eſt cā ip̄iꝰ cauſe efficiētis ſꝫ eſt finalis cā ip̄ius eiꝰ effectus: qͦcauſatio eius finalis nō eſt mouere efficiēs vlcauſare cauſalitatē eiꝰ: vt dicit auicēna: ſꝫ cauſare effectū eiꝰ. Itē ꝯͣ hͦ qd̓ dic̄ auicēna ꝙ cauſatio cauſe finalis eſt pͥma: qꝛ oēs cauſe neceſſario reqͥſite ad eūdē effectū ſil̓ cauſant eūdemeffctm̄: nec vna cauſat pͥus alia: gͦ cauſatio cāefinalis nō ſic eſt pͥor alijs: vt amata moueat agens: qꝛ illud eēt pͥus duratōe ꝙͣ efficiēs cauſaret maior huiꝰ rōnis ptꝫ: qꝛ ī pͥmo īſtāti in quoeffectꝰ eſt vel aliqͥd eiꝰ: tūc pͥmo cauſe cauſantqꝛ ſi pͥus duratōe cauſaret ī illo pͥori erit cauſatio ⁊ nil cauſatū: qd̓ eſt īpoſſibile: ſꝫ ī illo pͥmoinſtāti ī quo cauſe cauſant: pͥmo cauſat cā finalis: qꝛ aliter agēs ageret ⁊ nō ꝓpter finē: gͦ ſequit̉ ꝙ ſil̓ oēs cauſe cauſant qͥ fuit maior. Adpͥmū iſtoꝝ pōt dici ꝙ cā efficiēs pōt dupl̓r accipi vl̓ ẜm ſuā entitatē vel ẜm ſuā cauſalitatēprimo mō cā finalis nō hꝫ cauſatōeꝫ reſpectueius: ſꝫ ſcd̓o mō hꝫ ſic̄ pꝫ ꝑ auicēnā. v. metaphiſice capl̓o vltīo. Dicit em̄ ſic. cā finalis inquātū ip̄a eſt cā eſt cā vt cetere cāe ſint ī effectu. ⁊ſequit̉: eiꝰ aūt cauſalitas nō eſt cā cauſe aliarūSꝫ ꝯͣ iſtd̓ arguit̉ ſic: qꝛ hͦ nō ſuffic̄. nā reſpectu3eiuſdē effectꝰ rcū cuiꝰ eſt dare cām efficiēteꝫ ꝑſe eſt dare cām finalē: ⁊ ꝑ ꝯſeq̄ns cauſatōnemcauſe finalis: gͦ cauſatio cauſe finalis vt ſic nōreſpicit cām efficiētē: nec ẜm eiꝰ entitateꝫ necẜm eius cauſalitatē: ſꝫ reſpicit idē cauſatū qd̓Ireſpicit cā efficiēs. Dico gͦ aliter ad ītelligēdūtidubiū ꝙ duplex eſt cauſatio cauſe finalis. vnaeſt cauſatio eiꝰ qͣ mouet ages ad volendū cauſare efſcm̄: ⁊ iſta cauſatio pōt precedere duratiōe cauſatōem illiꝰ effectꝰ: ⁊ ſic pōt auicennaaliquo mō ītelligi: ⁊ iſta cauſatio finis eſt finēamari ab agēte: ſic ꝙ ꝓpt̓ illud amari amat effectū ꝓducēdū. Et lꝫ iſta cauſatio finis ſit priorduratōe effectu exͣ: nō tn̄ ē pͥor amore qͣ agesdiligit effectū ꝓducēdū. In eodē gͦ īſtāti duratōis qͦ finis amatꝰ mouet agēs ad volēdū effcm̄
Inſtatur
Reſpondetur.
5Scd̓s articulūs
Ad quintum
Ad primum
Inſtantia
Relp̓ondt̉.ter ad dubium
Secundo
hDubia
Contra iſtaArguitu
Contra iſtArguitu