I.C.Geneſis.

I §. i. videri voluit. §. i. placuit ei in ſua eſſētiaqd̓ prius placuerat in ſapientia.Et vidit deus luce ꝙ eſſet bona.F §. i. filios lucis. Frem formatā. ſin qua operentur homines. informitatem. ſpeccatores. in quibus quieſcerent. tenebras a tenēdo dictas: tenent enim oculos.⁊ diuiſit luce ac tenebras: appelſperfectionem rei. Idefectū ſcilicet.lauitqꝫ lucem diē. ⁊ tenebras no-

perfecte rei terminus. ſperfectio boni oꝑisexordium. Finitium fidei.cte. Factuꝫqꝫ ēᶠ veſpereⁱ ⁊ maneprima diuinorum operum diſtinctio.ſ verbo domini celi firmati ſunt ⁊cͣ.dies vnus. Dixit/ quoqꝫ deus.ſ diuine ſcripture. de qua dicitur: celū ſicut liber plicabitur. ſintranſgreſſibilis terminus..j. quarum ſuperior pars in modum criſtallinilapidis cōgelata eſt. inferior in matricē redacta.vaporaliter ſuſpenſarum ⁊ ꝑ terrā labentiū.Fiat firmamētū ī medio aquaꝝ

diuiſio lucis a tenebris. diſtinctio rei intelligitur iam formatę ab informi.Appellatio diei ⁊ noctis. ſignificatio diſtributōis. qua ſignificat̉ nihil deum inordinatū relinquere: nec ꝓfectus creaturaꝝ ſine ſupplemento vniu̓ſidecoris eſſe. Veſpera in triduo anteqͣꝫ fierent luminaria: conſūmati oꝑisterminus. Mane. futuri inchoatio. Si autē primo die corporalis lux facta eſt: congrue mundi ornatus a luce inchoat̉: vnde cętera quę creandaerant videbant̉. Si aūt querit̉. vbi eſt facta. cū abyſſus omnem terrę altitudinem tegeret? patet. qꝛ in illis partibꝰquas nūc illuſtrat ſolis diurna lux. Necmirum lucem in aqͥspoſſe lucere. cum etiānautaruꝫ operationeſepius illuſtrent̉: quiin ꝓfundo merſi. miſſo ex ore oleo. aquasſibi illuſtrant. q̨̄ tuncml̓to rariores qͣꝫ ſintmodo. fuere in principio: quia nondumꝯgregatę ī vno loco.¶ Dixitqꝫ deus. f. Augꝭ. hiſtorice. non temporaliter. Si em̄ tꝑaliter.⁊ mutabiliter. Si mutabiliter: ⁊ per ſubiectam creaturam. Si per ſubiectam creaturam: non eſt lux prima creatura. Sed forſitan quia iam dictūerat: In principio fecit deus cęlum ⁊cͣ. poterat ꝑ cęleſtem creaturam voxiſta tꝑaliter fieri: fiat lux. Qd̓ ſi ita. iſta corporalis lux facta eſt ꝑ ſubiectācreaturam quā ante fecerat: dicente domino. fiat lux. Quomodo per ſpiritualis creaturę occultū motum dici potuit diuinitus. Nō em̄ corporaliterſonuit vox dei: ſicut illa. Tu es filius meus ⁊cͣ. Qua em̄ lingua ſonaret?cū linguaꝝ diuerſitas nondū eſſet. nec lingua erat vna ⁊ ſola quę loqueretur: nec erat quē oporteret audire ⁊ intelligere. Bene ergo accipitur voxdei verbū: qd̓ in ſono vocis intelligit̉. Ad naturam enim verbi. ꝑ qd̓ omnia facta ſunt. hͦ ipſum pertinere dicit̉. Eternū ergo eſt. qd̓ dixit deꝰ: Fiatlux. quia verbū dei patri coeternū. cū enim audimus. ⁊ dixit deus. fiat: intelligimus in verbo eſſe vt fieret. Cū vero addit. ⁊ factum eſt ita: intelligimus factam creaturam nō exceſſiſſe p̨̄fixos in verbo terminos generis ſui.Cum vero dicit̉: vidit deus ꝙ eſſet bonuꝫ. intelligimus in benignitate ſpititus eius nō quaſi cognitū poſtqͣꝫ factū eſt placuiſſe: ſed in eadem bonitate placuiſſe vt factū maneret: in qua placuit vt fieret. Ideo enim diligitdeus creaturam ſuā: vt ſit: ⁊ vt maneat.¶ Fiat lux. Augꝭ. Hyſtorice. ea conditione .ſ. qua cuncta ſubſiſtunt intemporaliter in dei ſapientia. priuſqͣꝫ in ſe ipſis Et facta eſt lux .i. angelica⁊ cęleſtis ſubſtantia. in ſe temporaliter. ſicut erat in ſapientia. quantū adeius incōmutabilitatē ęternaliter. Vel notat̉ huiꝰ creaturę informitas .ſ.⁊ imp̨̄fectio. anteqͣꝫ formaret̉ in amore cōditoris. Format̉ enim. cū conuertitur ad incōmutabile lumen verbi.¶ Fiat luxͣ. Augꝭ. Si corporalis lux facta eſt: quę nam illa eſt. quā cūſol occiderit. videre nō poſſumus? quia nec luna erat. nec erant ſtellę. Sꝫforſitan in ea parte cęli eſt. in qua ſol: nō ſolis lux. ſed ſic ei iuncta. vt diſcerni non poſſit. vel forte in ea parte lucem deus fecerat: in qua hominemfacturus erat: vt cū ab illa parte lux diſceſſiſſet: veſpera diceret̉. Sed quare factus eſt ſol in poteſtatem diei. ſi lux illa faciendo diei ſufficiebat? Sꝫforte lux prior ſuperiores tantū partes illuſtrabat: ⁊ ad illuminationē inferiorum ſolem fieri oportebat. Poteſt quoqꝫ dici auctū eſſe fulgorē dieiſole addito. Emiſſionē vero contractionēqꝫ illius lucis. ſi noctem ⁊ diemintelligimus: quę cauſa reddet̉? Nonduꝫ enim erant animalia. quibus h̓viciſſitudo exhiberetur.¶ Et vidit deus lucē ⁊cͣ. Augꝭ. Non qͣſi incognitā lucē laudauit: ſꝫ iāfactam dignam laude declarauit. Sed quia nō totas mundi tenebras luce expulit: recte ſubdit̉. ⁊ diuiſit. l. ac. t. diuiſit em̄ non ſolum qualitatis. ſꝫ⁊ locorum diſtantia: diffundendo lucem in ſuperiori parte. inferiori in tenebris remanēte. Appellauitqꝫ lucem diem ⁊cͣ. Nulla lingua hec appellatio facta eſt: quia apud deū purus intellectus eſt ſine ſtrepitu liuguę. Sꝫappellauit .i. appellari fecit: qꝛ ſic diſtinxit. vt diſcerni poſſent ⁊ nominari.¶ Et diuiſit. l. ⁊cͣ. Augꝭ. Hoc factū eſt ex quo lux facta eſt. Sed nō potuit ab homine ſimul dici: ſicut a deo fieri. Diſcretio aūt lucis a tenebris.diſtinctio eſt inter perfectū cuiuſqꝫ rei ſtatum. ⁊ quē habet ex ſe defectum.Diem quippe in ſpecie rei conditę intelligimus. noctē vero in eius rei priuatione vel defectu. qui rebꝰ temporaliter conditis ex ſe ineſt. etiā ſi deſit effectus. Veſpera in omnibꝰ perfectę conditionis terminus eſt. Mane exordium incipientis. Omnis em̄ creatura certis initijs ⁊ terminis contineturNondū enim erant ſolares dies: vt ortus ſolis dies. occaſus veſpera di-

ceretur. qd̓ quarta die factum eſt. cū luminaria primum in firmamento ordinata ſunt.¶ Strabus. Lucē ⁊ tenebras fecit deus. Vnde benedicite lux ⁊ tenebrę domino. cū oīs creatura ad benedicendū inuitatur.Iſi. Moraliter. Habet quiſqꝫ in operibus ⁊ recta vita diſtinctos ſexdies poſt quos requiem ſperet. Primo die lucē fidei. qn̄ primo inuiſibi libus credit. ꝓpter quā fidem dominus apparere dignatus eſt.¶ Factūqꝫ eſt ueſpere Augꝭ. Occidēte luce paulatī. ⁊ poſtſpacium diurnę longitudinis inferiorespartes ſubeunte. factum eſt veſpere. ſicut nunc vſitato circūitu ſolis ſolet fieri.Factum eſt aūt mane eadem ſuper terrāredeunte. ⁊ aliū dieꝫinchoante: ⁊ dies expletus eſt vnus vigintiquattuor horaꝝNotanduꝫ vero ꝙ nox in illo triduo omnino tenebroſa fuit. quę poſt creata ſidera aliqua luce claruit. decebat etiam vt dies a luce inciperent. ⁊ inmane ſequētis diei tenderent. vt opera dei a luce inchoata. ⁊ in lucē cōpleta eſſe ſignificarentur.¶ Factuqꝫ ueſpere ⁊cͣ. Gregꝭ. Nequaqͣꝫ ī hac vita ꝑ exercitatōeꝫ iuſticię peccatum deſerit. vt in ipſa incōcuſſe maneat̉. quia ſi culpam rectitudoeliminat. cogitationis noſtrę foribꝰ aſſidēs: vt ſibi aperiatur pulſat. Vnde ait moyſes: Facta eſt lux. ⁊ paulopoſt. factum eſt veſpere. Creator em̄humanę culpę pręſcius. tunc expreſſit in tempore. qd̓ nūc verſatur in mente. Lumen nanqꝫ rectitudinis. ſequitur vmbra tentationis. Sed quiaelectorum lux tentatione non extinguitur. non nox. ſed veſpera facta memoratur: quia tentatio lumen iuſticię abſcondit. nō interimit.¶ Auguſtinus. Notandū qḋ cęterę creaturę. quę infra lucem ſūt ſpiritualem. ſine eius cognitione non ſunt. Iō. Idem dies vbiqꝫ repetitur:vt eius repetitione tot fiant dies. quotiens diſtinguuntur genera reꝝ creatarum perfectione ſenarij terminanda. ita .ſ. vt veſpera primi diei ſit ſuicognitio: non ſe ſcilicet eſſe. qd̓ deus eſt. Mane aūt poſt hanc veſperam.quo clauditur primus dies. ⁊ inchoatur ſecundus. conuerſio eius: vt ꝙ creata eſt. ad laudem referat creatoris. ⁊ cognitionem creaturę percipiat deverbo dei. quę poſt ipſam fit .i. firmamenti. qd̓ prius per verbū in eius cognitione fit: poſt in natura ipſius firmamenti. deinde fit veſpera huius lucis: cū firmamentū non iam in verbo dei ſicut ante: ſꝫ in firmamenti natura cognoſcitur. quę cognitio. qꝛ minor eſt: veſpera vocat̉. Poſt fit manequo clauditur ſecundus ⁊ incipit tercius. In quo ſimiliter mane cōuerſiolucis eſt .i. huiꝰ diei ad laudandum deū qui fecit firmamentū: ⁊ ad percipiendum de verbo eius cognitionē creature poſt firmamentū faciendę. ⁊ ſicvſqꝫ ad mane poſt veſperam ſextę diei. Multū em̄ intereſt inter cognitionem rei in verbo dei: ⁊ cognitionē eius in natura. vt illud .ſ. ad diem pertineat: hoc ad veſperam.¶ Fiat firmamentū ⁊cͣ. Gregꝭ. Angelicę virtutes. quę in dei amoreperſtiterunt. hoc in retributione acceperūt: vt in contemplatione conditoris perenni felicitate maneant. ⁊ in hoc qd̓ conditę ſunt ęternaliter ſubſiſtant. Vnde apud moyſen. cęlum factū dicitur: ⁊ idem poſtea firmamentum vocatur. quia angelica natura prius ſubtilis eſt in ſuperioribus condita: ⁊ poſt ne vnqͣꝫ cadere poſſit mirabilius confirmata.¶ Fiat firmamentū ⁊cͣ. Augꝭ. Queritur vtrū illud cęlum nunc fiatqd̓ excedit aeris ſpacia. an ipſe aer vocet̉ firmamentū? Aſſerunt em̄ aquasſuper cęlū ſydereū eſſe non poſſe. cum eaꝝ pondus exigat hoc. vt ſupra terram fluant. vel ferātur vaporaliter in aere. Nec quiſqͣꝫ dicat fieri hoc om̄ipotentia dei. Quomodo em̄ deus naturas reꝝ fecerit queritur? non ꝙ exeis ad miraculū potentię operetur. Qui vero negant aquas ſuper cęlū eſſe poſſe. non tantū locis: ſꝫ ⁊ qualitatibꝰ diſtinguūt elementa. pro quibusſortiantur ꝓpria loca: vt ſit aqua ſuper terrā. aer ſuper aquā. cęlum ſuperaerem. Vnde colligitur. ꝙ ſi aer ſuper celum maneret. pondere ſuo caderet: ⁊ ſic aquā ſuper cęlum eſſe nō poſſe. Vnde quidam conantur demonſtrare aquas eſſe ſuper cęlos: aerem hic cęlum ⁊ firmamentū accipientes.ꝓpter hoc tantum. quia interuallum eius diuidit inter quoſdam vaporesaquarum. ⁊ aquas quę ſunt in terris.¶ Fiat firmamentū ⁊cͣ. Augꝭ. Hiſtorice. Notandū ꝙ firmamentumnō ꝓpter ſtationē. ſꝫ ꝓpter firmitatem ⁊ intrangreſſibilē terminum ſuꝑioꝝ⁊ inferioꝝ aquaꝝ appellatum eſt. Siue cęlum intelligamus aereum. ſiue