hebben gheſpraken alle hyllygen. Darummeſchollen alle guede herten de deſſe ouertſetinge der hyllygher Bybelen ſien horen ende leſēwerden ſik myt gaede enighen ende bydden dēhyllyghen gheyſt de deſſer ſchrifft ein meyſteris: dat he ſe wyll verluchten toe verſtaen deſſeouerſettinghe na ſinen gotlicken wyllen vndeerer ſielen ſalycheyt wente vnmogelyck wereyenighes mynſchen verſtanteniſſe den volkoemen ſin der hyligher ſchrifft vth to ſpreken vnde iodoch in danckberheyt ende in gaedes laeue dyt ſulue weck deſer ouerſettinghe to behulpen toe nemen welk myt groeter vlit ſo voellyd moghelyck was nae duitſcher ſpraeckennae der bloemen des latins ouer toe ſetten alsdat oek vorder hijr nae vercleert ſteet Deſegodlyke wyſheyt beſlaeten in deme boeke derBibelen is ok als vorgheſchreuen is een bekenteniſſe der waerheyt nicht der mynſchelyckerwaerheyt. de duiſter vnde de vnclaer is: men d̓erſter waerheyt de vnbedreghelyck is de gotſuluen is Als Criſtus ſpreket in dē ewāgelio.Ick bin de wech. de warheyt. vnde dat leuenDeſſe waerheyt is grondeloes vnde vnbegripelick ende ſo hoghe dat ſe de hogelerden hyligelerer nye to ghronde bekant en hebben. Desnycht thoe myn. is de hyllyge ſchrifft dat boke der gotlyker wijſheyt de bybell ſeer claer vnbedecket vnde nicht myt gheſirden reden gheſchreuen als de mynſchelyk boke de īwēdychidel ſin: mer de hyllyge ſchrifft is vitwendychvngefiert men inwendych is ſe gheſtalt lyefflyck vnde deme ſundygen herten ſeer bewegheſyck Als Salomon ſpreket in deme boeke derſenghe Dochter iheruſalem ik bin ſwart menick bin ſchoen vnde waellghedaen. Aldusmogen alle mynſchen gheleert ende vngelertgeyſtlyck vnde wertlyck leſen in deſen boekeder ghotlycker wijſheyt iuwelyck nae ſinre bequemelycheyt. ſiner ſielen heyll vnde troeſt: darinne to leren De hogeleerde meeſtere der ſcholen der gotlycker wijſheyt: ſchollen leſen vnde ghebrucken der tranſlacien vnde ouerſettingen des hogelaeffdē vnde des hyllygen lerersſancti Iheronimi de gebrukende is ghemeenliliken de hyllyhe criſtelycke kerke dar de bibellvth dē hebreſchen vn̄ grexſchen nicht ſūd̓ ſunderlycke ghenade vnde ingeuonghe des hyllyghen gheyſtes trouwelicken ouergeſat hefftin dat latin Men de vngeleerden ſimpell mynſchen beyde gheyſtelyck vnde wertlyk vnde beſonder gheyſtelycke beſlaten kinder enteghenledycheyt de een wortell aller ſunden is: vndeals Salomō ſchriuet vele boſheyt vnde quatheyt lerende is: ſcholen hebben dyt teghenwordyghe boek der bybelen recht na dem text deslatins in duitſchen ouergheſatſik entegen de

gheſchuit vnde pyle des vyandes van der hellen dar mede wapenen des hyllyghen daeges.als ſe leddych ſint daer mede ſick myt oetmoedycheyt dat ſe nicht en vallen in vnſer moederEuen Houerdycheit to oeuen. vp dat ſe de grīmende lewe de ſteetlycken vmmegaet ſoekende wen hy verſlinden moge nicht in ledycheitmer wakende bedende vnde in anderen gudenoeuinghē vinde Hyrumb is een lyeffhebberaller menſch en ſalycheit de nicht angheſien enheuet loff der mynſchen tijttelyck guet effte erdeſchen loen euer allene beweghet is dorch criſtelycke lyeffde ende guedertierenheyt vnde vāſummyghen ynnyghen ghueden herten daerto beweget vnde gebeden. deſſe heuet de ouerſettinghe der bibelen vth deme latine to duytſchen de welke vor mannyghen iaren geſchietvnde ghemaket is vnde in velen geſchreuē boken by vele deuoten mynſchen oek in cloeſterēvnde in conuenten gheweſet is. vnde langhevder deſſer tijt vn̄ in ouerlant vn̄ in ſūmygeſteden beneden ghedrucket vnde gheudert inmannyghen landen vnde verkofft is met ſondgroeten vlit koſt vnde arbeit. myt hulpe vnderaede veler hogheleerden doen verbeteren vndeverclaren vn̄ vort mit ſwaree koſt gedrucketin der lauelycker ſtat Coelne. de ſelue byddetalle criſten mynſchen ſamentlycken de dyt boeke leſen: ſulke auerſettinghe vn̄ verbeteringeder ouerſettinghe de ſulke voer langher tit gheſchyet is niet to myſwenden: ſoe de ghotelykelyeffde alleyne ſonder enich vermeten ſinre deghewrachtet heuet. Oek alle eenuoldyghemynſchen de dyt boek der Bybelen leſen werden: byddet hee dœch de wonden vnde mynne xpriſti iheſu dat ſe myt aller eenuoldycheitvnde vnderwerpinghe eres verſtandes vndekrafften erre ſielen thoe der eren ghades vndeerre ſielen heyll leſen wyllen. dat ſelue er vernofft dan beghripen vnde gheuolen kan mytaller ſoberheyt. vnde vnderdanicheyt des hyllighen criſten ghelouen thoe ſick nemen dar afghaede deme verlener aller wyſheyt lauen vnde dancken. Dat ſelue ſe nicht begripen vndeverſtan en moghen: vngeordelt laten Iodochalſoe ghebrucken vnde verſtaen alſoe dat nemet vn̄ verſtande is de hyllyge Roemſche criſtelyke kerke dorch de ghantſe werlt verſpreydet. vnde iodoch vp dat ſick iuwelyck mynſche thoe beth behelpen moeghe in vellen ſteden deſſes boeckes de doncker vnde vnuœſtādych ſint: ſchallmen vynden enē ſternen aldꝰghemaket * toe eneme teyken der ſchrifft darna deme ſternen volghende beth an dat teykēalſo ghemaket den text dar vor ſteet verluchtet. vnde is ghenoemen vth des weerdyghenvnde hogheleerden meyſters des poſtlllatoers