et liberi arbitrū
ſiue illa: quā habebat adaꝫ in paradiſoꝘuis em̄ maior ſit beatitudo angeloꝝqͣꝫ illa que erat hoīs in paradiſo non tameꝫ ideo negari poteſt adam beatitudinem habuiſſe. Sicut nāqꝫ calor magnꝰeſt ſine omni frigore: et tamen poteſt eēalius maior calor ⁊ quēadmodū friguseſt ſine om̄i calore cū tamē maius valeat frigus eſſe: ita nihil ꝓhibet adaꝫ beatuꝫ fuiſſe in paradiſo ſine omni indigētia: licet maior eſſet angelica beatitudoNempe aliud minus alio habere nō ſꝑeſt indigere: ſed aliqua re cū eam haberi oporteat carere: quod nō erat in adaꝫeſt indigere: vbi vero eſt indigētia ibi ēmiſeria. Non aūt fecerit deus ſine precedente culpa rationalem creaturā miſeram quā ad intelligēdum ⁊ amādumſe creauit: fecit igit̉ deus hoīem beatuꝫſine om̄i indigētia Simul ergo accepitrōnalis natura et beatitudinis volūtatem et beatitudīem iuſtitie id eſt rectitudinem que eſt ip̄a iuſticia ⁊ liberū arbitriū ſine quo iuſticiā ſeruare nō potuit.Si aūt d̓s ordinauit has duas volūtates ſiue affectōes vt volūtas eſt inſtrumētū vteret̉ ea qͦ ē iuſticia ad imperiū ⁊regnū docēte ſpū: qͥ et mēs. ⁊ rō dicit̉: ⁊altera vteret̉ ad obediētiā ſine oī incōmoditate Beatitudīeꝫ qͥdē dedit homīvt de angelis taceā ad cōmodū eius: iuſticiā vero ad honorem ſuū. Sed iuſticiā ita vt illā poſſet deſerere quatenꝰ cūillā non deſereret: ſed ꝑſeuerat ſeruaretꝓuehi mereret̉ ad conſorciū angeloruꝫQuod ſi illā deſereret nullatenus eamꝑ ſe deinceps reſumere poſſet: ⁊ beatitudīem angeloꝝ non adipiſceret̉: et illamquā habebat priuaret̉ ⁊ in ſimilitudinēbrutoꝝ aīaliū cadens cū illis corruptōiet ſepe fans appetitibus ſubiaceret. Uolūtas tamē beatitudīs maneret vt ꝑ indigentiā bonoꝝ que ꝑdidiſſet graui miſeria iuſte puniret̉. Qm̄ ergo deſeruntiuſticiā ꝑdidit beatitudīem ⁊ voluntas
qͣꝫ bonā ⁊ ad bonū ſuū accepit fruēs deſiderio comodoꝝ que non velle neqͥt qꝛvera cōmoda rōnali nature cōueniētiaque ꝑdidit hr̄e nō valet ad falſa ⁊ brutorum aīaliū cōmoda que beſtiales appetitus ſuggerit: ſe conuertit et ita cum eavult inordinate rectitudinē: aut ne accipiat̉ oblatā repellit aut expellit cū verolicite vult eā non hec facit. Hoc igit̉ mōvolūtas inſtrumēti creatā bonū ī qͣntūhabet eſſe ⁊ iuſta ⁊ fortis ad ſeruādumacceptā iuſticiā ꝑ liberū arbitriū facta ēmala: non inquātū eſt: ſed inquātū iniuſta facta eſt ꝑ abſentiā ſpōte deſerte iuſticie quā ſemꝑ hr̄e deberet Infirma qͦꝫmō facta eſt ad volēdū iuſticiā deſerta.Non em̄ ꝑ libeꝝ arbitriū: ita poteſt eaꝫvelle tamē illa nō habet quēadmodumvalet eā ſeruare cū habet. Uolūtas etiam cōmodi condita bonū: in qͣꝫtū ē aliud mala id eſt iniuſta facta eſt: qnia nōeſt ſubdita iuſticie: ſine quā nihil velledebet. Uolūtas ergo inſtrumētū: cumſpōte facta ſit iniuſta poſt deſertā iuſticiā manet in quātū in ip̄a ē neceſſitate īiuſta ⁊ ancilla īiuſticie qꝛ ꝑ ſe redire neqͥt ad iuſticiā ſine quā nūqͣꝫ libera eſt qꝛnaturalis libertas arbitrij ſine illa ocioſa eſt: ancilla etiā facta eſt ſue affectōisque ad cōmodū eſt: quia remota eſt iuſticia: nihil poteſt velle niſi qd̓ illa vult.Dico aūt et inſtrumētū ⁊ affectionē eiꝰvelle quia et inſtrumētū eſt voluntas ⁊affectio volūtas. Nec incōgrue vtrāqꝫvoluntas velle dicit̉: qꝛ illa vult q̄ affectōe ſua vult ⁊ affectio vult ꝑ qͣꝫ illa vultſicut videre dicit̉ ⁊ hō qͥ viſu videt ⁊ viſus qͦ videt Unde nō abſurde poſſumꝰdicere affectōes eiꝰ volūtatis: qͣꝫ inſtr̄mdixi aīe qͣſi inſtrumēta eiuſdē inſtrumēti eē qꝛ illa nihil niſi iſtis oꝑat̉ Perditoigit̉ inſtrumēto volēdi iuſticiam id ē rectitudinē nullo mō niſi ꝑ gr̄am reddat̉poteſt volūtas inſtr̄m: velle iuſticiam:Quapropt̓ qm̄ nihil velle debet: niſi iu-