De diuerſitate
te perfruar: et glorier in te inter oēs quidiligunt nomē tuū. Qui cuꝫ deo patreet ſpirituſācto: gloriaris per interminata ſecula Amen.Incipit Epiſtola Anſelmi de diuerſitate Sacramētorum.ſſeOmino ⁊ amico waler amno gratiaddei Nuwēburgenſi venelrabili ep̄o. Anſelmus ſeruus eccleſie cātuarien̄: archiepiſcopusSalutem: ſeruitiū: oratōes dilectatōisaffectū. Gaudeo et gr̄as ago deo: qꝛ ſicut ſcribitis glorificat eū in vob̓ catholica eccleſia: quomō in vr̄a mutatōe diuine volūtatis apparet gr̄a: et dn̄i papepaſcalis amicitiā habetis: et familiaritatem vt iam mihi liceat vr̄am amicabiliter ſalutare ſāctitatem. Ꝙ vr̄a ſb̓limis hūilitas me cōparat minerue ⁊ vocat mōtem: nō in me accipio: qm̄ nihil īme cur hoc dici debeat de me intelligo.Non tamē debeo eſſe ingratus vr̄e benignitati qm̄ hoc facit abūdātia veſtreerga me bone volūtatis. Solemus em̄ſepe ſentire meliora de hijs quos diligimus: qͣꝫ ip̄i mereātur. De laude igitur q̄ad me nō ꝑtinet cor meū non gloriat̉: ſꝫde dilectōe que ſemper amāda eſt gr̄asagēdo letat̉. Querit vr̄a reuerentia deſacramētis eccleſie: quoniā nō vno mōfiunt vbiqꝫ: ſꝫ diuerſis modis: in diuerſis locis tractātur. Utiqꝫ ſi ꝑ vniuerſaꝫeccleſiā vno mō et concorditer celebrarent̉ bonū eſſet et laudabile: qm̄ tn̄ ſuntmulte diuerſitates: que non in ſūma ſacramēti: nec in virtute eius: aut fide diſcordant: neqꝫ oēs in vnā conſuetudinēcolligi poſſūt: eſtimo eas potius: in pace cōcorditer tolerandas: qͣꝫ diſcorditercū ſcandalo dānandas: habemus em̄ aſanctis patribus: quia vbi vnitas ſeruatur charitatis in fide catholica: nihil ef-
ficit cōſuetudo diuerſa. Si aūt querit̉vnde nate ſint iſte cōſuetudinū diuerſitates: nihil aliud intelligo qͣꝫ hūanoruꝫſenſuū varietates. Qui qͣꝫuis in reiueritate et virtute nō diſſentiāt: in aptitudīe tamē et differētia aminiſtratōis nōcōcordant. Quod vnus aptius eſſe iudicat. alius ſepe minus aptū exiſtimatNeqꝫ in huius varietatibꝰ non cōſonare: puto ab ip̄ius rei veritate exorbitareNempe ꝙ alij in ſacrificādo corpore etſanguine domini: ſingulas cruces ſingulis faciūt ab initio in canone: alij ſolummō ſingulas ſingl̓is: vbi ſigillatimnoīatur panis vel corpus: et ſigillatimcalix vel ſāguis: vbi vero oblatio noīatur: vnā crucē ambobus faciūt: qm̄ ſicut vnus eſt xp̄s qui ſeip̄m obtulit pronobis: ita vna eſt oblatio: et vna eſt hoſtia in pane ⁊ vino quā offerimus: nō video iſtos magis in hͦ diſcordare a xp̄o qͥſigillatim vtraqꝫ benedixit: qm̄ oēs illidiſcordant qui calicē poſt cenā nō ſacrificāt: ſicut xp̄s fecit: et qui vtrūqꝫ ſimulvno noīe vocāt oblatōem vel hoſtiā ꝙxp̄s non fecit. Unde poſſumus colligere quia a nobis inuicē huius actiōe ſeruata: reiueritate poſſumus eſſe diſſimiles: ſine rep̄hēſione: cum ab ip̄o auctoreip̄ius ſacrificij ſimus diuerſi ſine offenſione. Ubi aūt dicimus hec dona hͨ munera hͨ ſācta ſacrificia: ſiue ſigillatiꝫ pani et vino ſingule cruces aſſignētur: ſiue vna cruce duo ſimul ſāctificētur Nōvideo in hac diuerſitate rep̄henſibilemdiſcordiā: niſi forſitan: quia cōueniētiꝰambo vna cruce notatur ſicut vno verbo benedictōis ſāctificātur. Cū em̄ plures hoīes: aut diuerſas res ſimul benedicimus: non ſingulis ſingulas crucesreddimus ſed oībus vnā crucē ſufficere credimꝰ. Quod vero nōnulli ab initio calicē operiūt quodā corporali: alijpāno cōplicato ꝓpter mūditie cuſtodiam: nec nudū dimittūt calicē ſicut xp̄s