Druckschrift 
Pantheologia : [Mit Praefatio von Jacobus Florentinus]
Einzelbild herunterladen
 

VſiuaSura Circa vſuram qua.tuor ꝯſiderare debemꝰ. primoſignatōnem nomīs. ſecūdo ratōnem criminis. tercio condi.cōnem reſtitutōnis. qͣrto illatōnem punitōnis. Primo ꝯfiderare debemꝰ cirda vſuram ſignatōnem nomīsDicitur emī vſura qͣſi vſus eris id eſt pecunie. Naꝫpecunia habet̉ omne illud cuiꝰ preciū poteſt pecunia menſurari. Et ideo quicūqꝫ ex mutuo pecunievel alterius rei cuius vſis eſt ꝯſumptō pacto tacito vel exp̄ſſo aliquid accipit mutuo vel lucro debitum vſuram ꝯmittit. Vbi nota ꝙ iſta qͥnqꝫ interſe differūt. exactō. intentō. donatō. commiſſio. locatō Primū eſt exactō. Nam ſi quis vltra mū.tuū eius culus vſus eſt conſūptō aliquid exigit:vſuram ꝯmittit. ſiue pro re naturali vltra illam exigat rem naturalem vt frumentū ꝓ frumento. ſiuepro vſuali ſiue pro artificiali exigat rem artificialēvt pecuniam pro pecunia. vinum. triticum vel oletuator exigit recompenſatōnem eorum que pecuum vel huiuſmodi: vſuram ꝯmittit. Si autem mūnia non menſurant̉. puta beniuolentia et āmoremnon ꝯmittit vſuram. ſcd̓a ſcd̓e. q. lxcxviij. arti. ij. īcor. q. ꝑ totum. Secundū eſt intentō. Nō em̄ſola expreſſa exactō lucri ex mutuo ſꝫ etiam intentōvel ſpēs lucri ex mutuo vſuram facit. Vnde gamfrēdꝰ. hoſtien̄. raijmū. et bern̄. dicunt. Ꝙ ſi quismutuat ſpe lucri alias non mutuaturꝰ vſiirā conimittit. et talis in foro pn̄iali eſt inducendꝰ ad reſtifuendū id quod vltra ſortem recepit. Vn̄ luce. v.Date mutuū. nihil inde ſperantes. Quod ſic exponitur. Date mutuū. quod eſt p̄ceptū affirmatiuūin caſſ neceſſitatis. alias eſt cōſiliuꝫ. nihil inde ſperantes. quod eſt p̄ceptum negatiuū. Poteſt tamēmutuans ſperaretria. vel mutui equalitatē. vel read amatōne. vel ꝑſonalē ſb̓uentōeꝫ in articulo ne.ceſſitatis. ¶erciū eſt donatō. Qn̄ em̄ aliquis n̄corrupta intentōne. nec ex aliqua obligatōne facita vel exproſſa pecuniā mutuat. ſi donū gͣtuitum ſibi gratis oblatū gratis accipiat non puto ꝙ vſiiram ꝯmittat. vt dicit raijmū. Cuius ratō eſt ẜmbea. tho. qꝛ mutuas nō eſt peioris ꝯdicōis poſt mutuatōꝫ qͣꝫ an̄. ſꝫ an̄qͣꝫ mutuaſſet poterat aliqd̓ gͣtuidonū reciꝑe. gͦ et poſt. ſcd̓a. ſcd̓e. vbi ſupͣ. arti.ij. ī cor. q̄ iuxta finē Quartū ē ꝯmiſſio Nā ille qͥꝯmittit vel recōmēdat pecuniā alicui mercatori poteſt amplius exigere. non aūt ille qui mutuat. Cꝰratō eſt. qꝛ ille qui mutuat tranſfert dominiū pecunie in eij cui mutuat. vnde ille cui mutuat non ſb̓periculo mutuātis ſꝫ ſub ſuo ꝑiculo tenet eā. et id̓otenet̉ eam integͦ reſtitue̓. et ille qui mutuat ampliꝰnō debꝫ exige̓. Sed in ꝯmiſſione ſeu recōmendatōne aliter eſt. qꝛ ille qui cōmittit vel cōmendat pecuniā ſuā mercatori vel artifici ꝑ modū cuiuſdā ſocietatis nontranſfert pecunie ſue dn̄ium in illuꝫ cuiꝯmittit. ſꝫ remanet dn̄iuꝫ ęius. ita ꝙ cum periculoip̄ius committentis vel pecuniā recōniendātis mercator de ea negociatur vel artifex oꝑatur. et id̓o poteſt ꝑtem lucri inde ꝓuenientis expetere tanqͣꝫde reſua. ſcd̓a. ſcd̓e. vbi ſupͣ. arti. ij. in ſolu. v. argu. Quintum eſt locato. Naꝫ inter mutuū et locatūraijmū. ponit tres dras. Prima eſt. qꝛ ī mutuo tn̄ſ.fert̉ ꝑiculum in accipientē: ſecus eſt in locato. Secunda eſt. qꝛ pecunia nō deteriorat̉ ꝑ vſum vel permutuū. ſecꝰ eſt in domo vel equo vel alia re locataTercia eſt. qꝛ vſtis pecunie nullū fructū ſeu vtilitateꝫ facit. ſecꝰ eſt in vſu eqͥ agri vel domꝰ vel alteriꝰrei locate. ſūma ꝯfeſſoꝝ. li. ij. ti. vij. q. xxviij.Ꝙ vſura ſit peccatū qͣdruplici ratōne. ſcꝫ iniu.rie. iobediētie. iniuſticie. ſnīe vel pene debite. Ca. ijEcundo pͥncipaliter circa vſuraꝫ cōſiderare debemꝰ ratōnem crimīs. Ꝙ eī vſura ſit peccatū ꝓbatur qͣtuor ratōnibꝰ .ſ.rat one iniurie. inobediētie. iniuſticie. ſnīe vel penedebite. Prīo vſura eſt peccatū rōne iniurie. ſicQuicunqꝫ ꝓximo ſuo inturiā et violentiā facit peccat. ſꝫ fenerator hoc facit. Exodi. xxij. Si pecuniātuam dederis mutuo populo meo pauꝑi qui hītattecū non vrgebis eū quaſi exactor. nec vſuris opprimes. Sed forte argues contͣ. ſic. Cuilibꝫ licꝫaccipe illud quod dn̄s rei volūtarie ſibi tradit. ſedAle qui mutuū ſub vſura recipit voluntarie traditmutuanti lucrū. et ſic recipiens lucrū non iniuriatur danti. gͦ ille qui mutuat licite pt̄ acciꝑe. Rndeoet dico tria. Primū eſt ꝙ ille qui dat pecuniā provſura non ſimpliciter dat volūtarie ſed qͣſi coactenam indigentia cogit eū ad accipiendū ſub vſura Secundū eſt ꝙ ille quimutuat non velit ſine pecunia mutuare. et ideo cogit recipiente ad danduꝫet ita nō voluntarie dat ſed coacte. et ſic mutuanslicite nō recipit. ſcd̓a. ſcd̓e. vbi ſupͣ. arti. pͥmo. ī ſolū. vij. argū. Terciū eſt ꝙ ſperans et exigens pocuniam ꝓ mutuo ſemꝑ peccat. vt dictū eſt et infrapatebit ꝑ alias ratōnes. Sed dans pecuniā ꝓ vſura nunquā peccat. quod probo duplici ratōne.Prima rato eſt talis. Ille qui dat. iniuria patit̉ ⁊ſic non peccat. ſed quifacit vt dicit ph̓us. v. ethiſed ille qui dat pecuniā pro vſura iniuriam patiturq inuolūtarie dat vtꝫ ſupra. qui vero pecuniā provſura accipit iniurlam facit. gͦ ⁊cͣ. Secūdara.tio eſt talis. Ille qui vtitur malo alteriꝰ propt̓ ali.quod bonū non peccat. qꝛ et deus hoc facit. qui vtitur peccatis nr̄is propt̓ bonū iuſticie. ſed ita facit qͥdat pecuniā ꝓ vſura. vtitur eī pc̄to vſurarij propter aliqd̓ bonū. qd̓ eſt ſubuentō ſue neceſſitatis velalteriꝰ. Sic̄ illi qui incidit in latrones licet manifeſtare bona ſua q̄ habꝫ ad hoc vt nō occidat̉. q̄ tamlatrones diripiendo peccāt. Licet em̄ ille qͥ dat alteri occaſionē peccādi peccet. tn̄ ille qͥ accipit pecuniam ſb̓ vſura nō dat vſurario occaſionē accipiēdivſuras. ſed mutuādi. ipſe autē vſurariꝰ ſumit occaſionē peccādi ex malicia cordſui. ſcd̓a. ſcd̓e vbiſupͣ. arti. qͣrto. in cor. q. et iij ſolu. argumentori.