Druckschrift 
Pantheologia : [Mit Praefatio von Jacobus Florentinus]
Einzelbild herunterladen
 

bIdicioTercō hoc idem ꝓbo autoritatē ꝑ hͦ quod diciturin capi. de mineris. Sciant autores alchinne ſpecies rerū tnͣſmutari non poſſe. Hec bea. t. ſcd̓o. ſcriſen. diſt. vij. de v̓tute demonū in operando. arti. j.vtrū poſſint in materia corꝑali oꝑari aliquos veros effectus. inſolū. v. argū. ꝑ totum. Quinto defectus rei venalis reꝑitur inquātitate q̄ cognoſcitur ꝑ menſurā. et ideo ſi quis ſcienter vtaturdeficienti menſura in vendendo fraudem cōmittit.et venditō eſt illicita. vbi ſupͣ. arti. ij. in cor. q.Eſt aūt ſciendū ad euidentia p̄dictorū ꝙ defectusrei penalis vel eſt manifeſtus vel eſt occultus. Si ēmanifeſtus. puta cum equꝰ eſt monoculꝰ vel clardus. tunc non tenet̉ manifeſtare viciū vel defectūrei. qꝛ forte propter huiuſmodi viciū emptor vellꝫplus ſubtrahi de p̄cio qͣꝫ eſſet ſubtrahendū. Secūdo ſi venditor p̄diceret defectū em̄ptores exterreretur ab emendo dum ignorarent alias condicōnesrei venalis ꝓpter quas eſt bona et vtilis. vbi ſupraarti. iij. in cor. q. et ī ſolū. ij. argū. Si aūt defectꝰrei venalis eſt occultus et ſoli venditori cognitus.tunc defectū vel viciū rei venalis tenet̉ reuelare velmanifeſtare: Et hoc triplici ratōne. Prima eſt. necircuueniat. ſecūda eſt ne damina inferat. tercia e̓ne cauſa periculi exiſtat. Primo venditor defectūoccultum tenet̉ manifeſtare ne circūueniat. ſic̄ nullus debꝫ circūuenire in negocio fratrē ſuum. vt dicit apo. pͥme ad theſſa: iiij. ſed quīcūqꝫ venditor defectum rei venalis ſibi cognitu et alteri occultū em̄ptori non ianifeſtat: emptorem circūuenit. gͦ ⁊cͣ Secūdo venditor defectū vel occultum viciuꝫ manifeſtare tenet̉ ne dānū inferat. ſic. Quicūqꝫ ē dāni cauſa alteriꝰ peccat. ſed venditor nō manifeſtāsdefectum rei venalis eſt cauſa damni emptoris. qd̓patet. qꝛ ſi ꝓpter tale vicium vel defectuꝫ res q̄ venidenda ꝓponitur minoris ſit p̄cij. venditor at̄ propter tale vicium & p̄cio nihil ſubtrahat: damnumemptoris facit. Terco venditor occultū viciū ſi.bi cognitum manifeſtare tenet̉ ne cauſa periculi exiſtat. ſic. Quicūqꝫ eſt cauſa periculi alteriꝰ peccatſed venditor non manifeſtans viciū quod cognoſcit facit huiuſmodi. quod patꝫ. qꝛ ſi propter vici­.um rei vſis rei reddat̉ impeditus vel nocuiꝰ. puta ſi aliquis alicui vendat equū claudicantē pro veloci. vel ruinoſam domum ꝓfirma. vel cibū corruptum et venenoſū ꝓ bono tunc eſt cauſa ꝑiculi alterius: et ideo ſi huiuſmodi occulta ip̄e non detegaterit illicita et doloſa venditō. et ad recompenſatōeꝫdamni venditor obligatur. arti. iij. in cor. q. per totum. Sed forte dices ꝙ homo nō tenet̉ ſꝑ dicere veritatem. et ideo venditor non obligat̉ manifeſtare veritatem: dicendo viciū ſue mercatōnis qͣ.ſi conſiliū dando emptori. Rn̄deo et dico ꝙ licꝫ hōnon teneat̉ ſꝑ dicere omne veritate. tn̄ qn̄ inimineret ex facto aliquo alterius detrimentū tenet̉ dice̓veritatem ad daminū vel periculū p̄cauendū. Ibidēin ſolū. iij. argu. Ꝙ magnum p̄cium alicuiꝰ rei poteſt comparari et referri ad triaCa: iijEcundo pͥncipaliter venditō eſt illicita etiniuſta ratōne excedentis p̄cij. Vbi nōta qꝫ magnū preciū poteſt comꝑari et referri ad tria. pͥmo ad rem venalem. ſecūdo ad emētis vtilitatem. tercō ad vendentis neceſſitatem.Primo magnū preciū poteſt referri ad rem venaleꝫqꝛ tunc nullo modo licet eam carius vende. Vn̄ ſuper illo math̓. xxj. eiecit vendentes et ementes de teplo. chriſo. ſic dicit. Quicūqꝫ rem comꝑat vt integra et imimutatam vendendo lucret̉: ille eſt mercator qui de templo dei eijcitur. Secūdo magnūp̄cium poteſt referri ad ementis vtilitatem. putaꝙ ille qui rem emit ex illa re quā emit multum iu.uetur et ille qui vendidit carendo illa re non daminijficet̉. non debet eam ſuꝑuen&. Cuiꝰ ratō eſt duplex. Prima eſt. qꝛ vtilitas que alteri accreſcit noneſt ex ip̄a venditōne. ſed potius ex ip̄a ſagacitate ēnientis. Secūda ratō eſt. qꝛ nullus debet alteri vendere quod nō eſt ſiū. modo res que vendita eſt lucrū eiꝰ non vendentis eſt ſed ementis. Ille tn̄ quiaex re alteriꝰ accepta multū iuuatur. poteſt propriaſponte aliquid vendenti ſuꝑerogare quod pertinꝫad honeſtatem eius. ſcd̓a. ſcd̓e. q. lxxvij. arti. primō. in cor. q. in ſine. C ercio magnū p̄cium poteſt referri ad vendentis neceſſitatē. et tūc licet plꝰvende. Ad cuiꝰ euidentia nota duo. Primuꝫ eſtꝙ res non app̄ciantur ẜm earū dignitatem vel nobilitatem. ſꝫ propter neceſſitatē. Cuiꝰ ratō eſt. qͥaſi res ẜm earū dignitatē app̄ciarent̉. tunc vna foriica vel muſca que eſt animal ſenſibile eſſꝫ maiorisp̄cij qͣꝫ vna margarita. quod tn̄ eſt falſuꝫ. Et id̓ores appreciant̉ multū vel parū ẜm neceſſitatem. cꝰſignū eſt. qͥa ſi homines nulla re indigerent. intereos nulla cōmutatō eſſet. vt dr̄ inſcrip. ethi. ſancti thome. li. v. ca. ix Ita ꝙ res carius poteſt ve̓diqꝫ fuerit empta propter qͥnqꝫ ratōnes ¶Primaeſt propt̓ vendentis neceſſitate vel damnificatōnēNaꝫ ſi venditor multū indiget re qua vendit ⁊ multum ledit̉ ſi ea careat. tunc in tali caſti poteſt vendere rem licite plus qͣꝫ valeat. qͥa tunc iuſtum p̄ciūnon ſoluꝫ refert̉ ad rem que vendit̉. ſed ad danuꝫquod vend̓itor ex venditōne incurrit. Vnde in talicaſti venditor non vendit rem ſed damnū ſuū. vbiſupͣ. arti. pͥmo. in cor. q. iuxta medium. Secūdo res poteſt carius vendiquam emerit propt̓ reimelioratōnem. puta ſi rem in aliquo meliorauerit.vt dicit chriſo. ſuꝑ math̓. Quicūqꝫ rem compat.non vt integrā et immutata vendat ſed vt materiaſit ſibi aliquid cooꝑandi. ille non eſt negociator qͥcijcitur de eccleſia. Et ponit exemplū. vt iſte emittabulas vt face̓t ſcrimū. ille cartas vt facet librumQui vero rem comꝑat vt integram et immutataꝫvendendo lucret̉. ille eſt mercator qui de templo deieijcitur. Tercō poteſt res vendi carius qͣꝫ emptafuerit propt̓ p̄cij mutatōnem. ſcꝫ qͥa p̄cium rei eſt