Druckschrift 
Pantheologia : [Mit Praefatio von Jacobus Florentinus]
Einzelbild herunterladen
 

condicōeſ velut tres comites ī ſe debet hr̄e. diſcretōeꝫ vt fiat ex cauſa rōnabili. Scd̓o debet hr̄e veritatē vt fiat dere vera. Tercio debet habere equitatem vt fiat de re iuſta. vn̄ ẜm hec tria debet fieri iuramentū. Primo debet eſſe diſcretū vel deliberatū. vt quis nō iuret veꝝ niſi propt̓ neceſſitatē.Scd̓o debet eſſe veꝝ vt turans in conſcīa ſuā firmiter ſciat vel credat verū eſſe qd̓ iurat. Tercio debet eſſe iuſtū. vt illud ꝓ quo vel de quo qͥsiurat n̄ ſit pct̄m veniale l̓ mortale. ſꝫ ſit licitū ⁊ hxneſtū. d̓ his tribꝰ dr̄ hiere. iiij. Iurab̓ viuit dn̄s inveritatē ī iudicō ⁊ iuſticia. Qd̓ exponēs hiere. dic̄Adu̓tendum eſt ꝙ iuſiurādum hos habet cōmiteſſcꝫ veritatē iudiciū atqꝫ iuſticiam. que ſi defuerintpiuriū eſt. Re. infrapiuriū. Vis tribus iuramentis tria iuramēta opponunt̉. Primo iuramētū incautum qd̓ caret diſcretōis iudicio. Scd̓o iuramotū mendoſum vel falſū qd̓ caret veritatē. Tercioiuramētū illicitū qd̓ caret iuſticia. ſecūda ſcd̓e. q.hexxix. arti. iij. ꝑ totū. Ꝙ eſt duplex iuramentum. ſcꝫ aſſertorium et ꝓmiſſorium. ⁊ ꝙ id qd̓iuratur variatur qͣtuor modis. Ca. iij.Ercio pͥncipalr̓ conſideranda eſt materia obligatōnis Vbinota. ꝙ duplexeſt iuramentū. Primū iuramentū ē aſſertoriū qd̓ inducit̉ ad aſſerendum pn̄tia vel p̄terita.Scd̓m eſt iuramentū ꝓmiſſoriū qd̓ inducit̉ ad cōfirmandū aliquid in futurū. vtrūqꝫ iuramentumveritatē debet hr̄e. et ꝑ ꝯſequens hoīem obligat adẜuandum. diu̓ſimode tamē. Primū em̄ iuramētum ſcꝫ aſſertoriū nō obligat ex ꝑte rei que iam eſtvel fuit. ſꝫ ex parte verbi vt turet qd̓ iam eſt vel iamfuit. vt ſcꝫ v̓bū cōformet̉ rei p̄terite vel p̄ſentiScd̓m aūt iuramentum ſcꝫ ꝓmiſſoriū obligat expte rei quā quis iuramēto firmauit. tenet̉ em̄ ve.rum facere qd̓ turamento ꝓmiſit. alias vel deeſt iuramento veritas ſi qd̓ ꝓmiſit non ẜuat. vel deeſtcuramento diſcretio ſi iurat rem ꝓmittōdo que ineius poteſtate nō fuit. niſi forte ſi ei quod erat poſſibile qn̄ iurauit reddat̉ impoſſibile ꝓpter euentūaliquē. Sic̄ v̓bi gr̄a. Cuꝫ aliquis iurat ſe alicui pecuniam ſoluturum que poſtmodū ſb̓trahitur ei vivel furto. et tunc excuſatus videt̉ eſſe a iuramentoqͣꝫuis talis qd̓ in ſe eſt facere teneat̉. ſcd̓a ſcd̓e vbiſipͣ arti. vij. in cor. q. ꝑ totum. Notandū etiaꝫꝙ illud qd̓ iurat̉ vel de quo eſt ruramentum variatur qͣtuor modis. Primo. qꝛ vel eſt peccatum et deſe malum. Scd̓o ſi eſt maioris boni impeditiuumTercio ſi eſt dubium vel incertum. Quarto ſi eſtlicitū et iuſtum. Primo em̄ qn̄qꝫ iurat̉ de eo qd̓eſt peccatū et malum. ſicut de cōmittendo adulterium furtum homicidiū et ſimilia. et tale iuramentūnon obligat. imo tales peccant iurando et obſeruando. Vnde in talibus ſimile eſt de voto ⁊ turamto. Iſidorus libro ſcd̓o ſoliloqͥorum. In malis ꝓmiſſis reſcinde fidē. in turpi voto muta decretum.Qd̓ incaute vouiſti nō facias. Impia eī ē ꝓmiſſioIuuimuētiuuēque ſcelere adimplet̉. Scd̓o qn̄qꝫ turat̉ de aliqͥqd̓ eſt maioris boni impeditiuum. vel qn̄ iurat ſe pfacturum aliquod matus bonum qd̓ tamē facere q̄tenet̉. Sicut cum quis iurat non intrare religionē. vel ꝙ non fiet clericus. vel ꝙ nō accipiet p̄lationem in caſu in quo expedit. Et tūc talis peccat inrando inquātum ponit obicem ſpūiſancto qui eſtom̄is boni ꝓpoſiti inſpirator. non tn̄ peccat curamentū ẜuando. ſꝫ ſi non ẜuat multo melius facit.ſcd̓a ſcd̓e vbi ſupͣ arti. vij. ī ſo. ij. ar. Tercio qq̄iuratur de eo quod eſt dubium vel nncer tum. itaqd̓ poteſt vergere tam in bonum exitū qͣꝫ in malūet hr̄e tā bonum finem qͣꝫ malū. Et tunc ſi vergit ībonum exitū obligat ad ẜuandum. ſi aūt in maluꝫnon obligat. Sicut ptꝫ de iuramento herodis quipuelle ſaltāti iurauit quidqͥd peteret dare. hoc iuramentū poteſt eſſe licitum debita condicione ſeruata. vt ſi peterēt qd̓ licitum erat dare vel decereſed propter malum exitum illicitum fuit. et impletio turamenti fuit illicita. Vnde ambroſius in li. d̓officijs. Eſt contra officium nōnunqͣꝫ ꝓmiſſumſoluere ſacramentū. Sicut herodes qui necem iohānis p̄ſtauit ne ꝓmiſſum negaret. ſcd̓a ſcd̓e vbiſupͣ arti. vij. in ſolū. ij. ar. in fine. Et rabanus ſuper illo verbo marci. vj. Iurauit illi. ⁊cͣ ſic dicit.Verodes fuit doloſus in ꝓmittendo. ſacrilegus inẜuādo. Et theophilus ſuꝑ illo verbo. ꝓpt̓ iuſiurādū. ſic dicit. Decebat autem in hoc piurare. et nōtātū ſcelꝰ oꝑari. Require infra votuinde voto inepto. Quarto quādoqꝫ iuratur de eo qd̓ eſt iuſtum et licitum. et tunc ad ſeruandum quilibet obligatur. ita dicit̉ mathei. v. Reddes dn̄o turamenta tua. alias ſi iuramentum non ſeruat piurus efefficit̉. vbi ſupra articulo. vij. per totum. Quali.ter at̄ om̄e iuramentū vim habeat obligandi nota. ꝙ turamentum aliqn̄ eſt coactum. aliquādo vero eſt doloſum. Primo em̄ iuramentū eſt coactūqn̄ quis inuitꝰ compellit̉ ad hoc ꝙ ꝓmittat aliqͥdſb̓ iuramento: et in tali iuramento obligatio quefit deo nō tollitur in foro conſcientie. qꝛ magis debet damnum temporale ſuſtinere qͣꝫ iuramentū violare. Poteſt tamē repetere in iudicio illud qd̓ ſoluit. vel prelato denunciare. non obſtāte ꝙ iurauitcontrarium. qꝛ tale iuramentum vergeret in deteriorem exitum. eo ꝙ eſſet contra rempublicamObligatio aūt q̄ fit homī per iuramentum coactuꝫtollitur per coactōnem. quia ille qui vim intulit hmeret̉ vt ei nō ſeruet̉ ꝓmiſſum. ꝓpter qd̓ romampontifices ab huiꝰmodi iuramētis hoīes abſoluerūt. nō qͣſi decernētes huiꝰ mōi iuramēta nō eſſeobligatoria. ſꝫ qͣſi huiꝰmodi oligatōnes ex iuſtacauſa relaxātes. vbi ſupͣ arti. vij. in ſolū. iij. ar.Secundo eſt iuramentum doloſum. ſcꝫ qn aliudintendit iurans et aliud ille cui iurat̉. Et tunc dico ꝙ ſi hoc ꝓuenit ex dolo iurantis et non ex oloeius cui turat̉. tunc iurans in dolo debet iurameritum ſeruare ẜm ſanum intellectum illiuſ cui iurat