Druckschrift 
Pantheologia : [Mit Praefatio von Jacobus Florentinus]
Einzelbild herunterladen
 

Aomōobonum eſt cauſa mali ꝑ accidens ex parte effectushoc eſt ratione alicuius accidentis qd̓ accidit effectui. inqͣntum bonum eſt per ſe cauſa alicuiꝰ bonicui accidit quedam priuatio que dicit̉ malum. qd̓ꝑ exemplum probo. tam in naturalibus qͣꝫ in moralibus. Primo per exemplū in naturalibus. quiaignis per ſe ſemper inducit formam ignis. ad for.mam autem ignis ſequitur pͥuatō alterius forme.ita ꝙ ignis vnum cauſat per ſe ſcꝫ formam ignis.aliud cauſat per accidens ſcꝫ priuationem forme alterius. hoc modo bonum eſt cauſa mali per accidens. nam bonum ſemper intendit aliquod bonū.ſed aliquādo ad illud bonum intentum cōiunctumeſt aliquod malum. et tunc per accidens cauſaturmalum a bono. Secundo hoc idem probo perexemplum in moralibus. Nam iſte ſcꝫ incontinensintendit delectatōnem habere. iſti delectatōni cō.tuncta eſt auerſio a ſūmo bono. et ſic per accidēsad bonum intentum ſequitur malum. Sed forte arguēs. ꝙ bonum non eſt cauſa per accidensmali tali ratione. Illud qd̓ prouenit ꝑ accidens ꝓuenit vt in paucioribus. ſꝫ malum prouenit vt inpluribus. ergo malum habet cauſam ꝑ ſe et non ꝑaccidens. Rndeo et dico. ꝙ illud quod euenit ꝑ accidens vel eſt vt in paucioribus et raro. vel vt ī pluribus et frequēter. vel vt ſemper Primo ergocum illud qd̓ eſt per accidens cōcomitatur effectūprincipaliter intentum vt in paucioribus et raro.tunc agens cum intendit effectum ꝑ ſe non oportꝫꝙ intedat effectū per accidens. Sicut verbigratiaQuia foſſioni agri eſt adiuncta inuentō thezauriꝑ accidens et raro. ideo inuentio theſauri eſt p̄terintentōnem fodientis. Et ſimiliter ſi aliquis incidens ligna in ſilua ꝑ quam raro tranſit homo ꝓij.ciens lignum interficit homine a peccato excuſat̉.quia illud accidens ſcꝫ interfectio homīs quod ſeqͥtur effectum per ſe intentum ſcilicꝫ n̄ciſionem lignieſt p̄ter intentionem cum eius tranſitus ſit raro. Secundo cum illud qd̓ eſt per accidens cōcomitatur effectum principaliter intentum vt in pluribꝰvel vt frequenter. tunc accidens non ſeꝑatur ab intentione agentis. Vt verbigratia. Sicut vadensad forum cauſa emendi aūt ſemper aut frequēterinuenit multitudinem hominū ꝙ qͣꝫuis hoc nō intendat. vel ſi homīes frequenter tranſirent ꝑ ſiluātunc caſti interficiens homīem ꝓijcieris lignuꝫ qd̓p̄cidit ex arbore a peccato non excuſatur. Similitquia potationi vini frequenter eſt cōiuncta ebrietas. ideo qui a vio leditur non excuſat̉ a culpa.eo ꝙ facit illud ad quod ſequitur malum vel peccatum ebrietatis. TTercio cum illud ꝙ eſt per ac.cidens ſemꝑ cōcomitat̉ effectū pͥncipalit̓ intentū.tunc ſcinper eſt cum peccato. Sicut verbigratia.Delectationi que eſt in adulterio ſemper cōiuiugitmalum. ſcꝫ priuatio ordi ris iuſticie. vnde adulternon excuſatur a peccato. quia ex hoc ip̄o ꝙ eligitbonum cui ſemper cōiungitur malum. et ſi nō velitmalum ſcd̓m ſeip̄m. magis tamen vult incidere inhoc malum qͣꝫ carere tali bono. Hec beatus thoin qͣſtionibus diſputatis de malo. q. pͥma. arti. ixj.Vtrum bonum ſit cauſa mali. in cor. q. et in ſoluxv. argumenti. et etiam. vij. ibidem. Et ſcd̓o ſcripto ſentenciarum diſ. xxxiiij. arti. iij. in cor. q. et mnſolutione argumentoꝝ. Et etiam contra gentileslibro. iij. c. x. per totum. Ꝙ omē bonūcreatum pt̄ deficere duplici ratōne. Ca. iiij.D maiorem tamen euidentiam capituli p̄cedentis nota hic quatuor. ſcilicet boniA defectionem. mali originem. peccati reductionem. boni et mali diſtinctionem. Primo nota boni defectionem. Ilam omne bonum creatumpoteſt deficere. Cuiꝰ ratio eſt. quia illud quod eſtſubiectum regule vel menſure et non eſt ſua regulavel menſura a ſia regula poteſt deficere. ſed om̄ebonum creatum eſt ſubiectum boni ſicut ſuc regule vel menſure. ergo omne bonū creatum quātumeſt ex ſe poteſt defice̓ a ſia regula vel menſura. Sautem ip̄m bonum eſſet ſua regula vel menſura nōpoſſet ſine regula ad opus procedere. nec ꝑ conſequens poſſet deficere vel peccare. et propter hocdeꝰ qui eſt ſua regula peccare non poteſt. ſicut necartifex peccare poſſet in inciſione ligniſi ſua manusregula eſſet inciſionis. Secunda ratio quare omne bonum creatum poteſt deficere et eſſe cauſa alicuius mali eſt iſta. Quia omne bonum parti.culare cauſando aliquod bonum determinatum excludit bonum alterum qd̓ nō ſe cum illo compatit̉.ſicut adulter appetēdo delectatōnem carnis excludit bonum ratōnis et iuſticie qd̓ cum tali delectatōne non ſe compatitur. Bonū autem completū qd̓vniuerſalit̓ omnis boni eſt cauſa quale eſt deus nōeſt cauſa defectus alicuius boni. nec per ſuam preſentiam nec per ſuam abſentiam. quia quātum ī ſeeſt ſemꝑ eſt preſens viciſſitudinem non patiens abſentie et preſentie. Secundo nota mali vel peccati originem. Nam peccatum ex duabus partibuspoteſt contingere. ſcꝫ ex parte intenti. et ex parteinſtrumenti. Primo ex parte intenti. In omni.bus enim peccatis que ꝑ de iberationem rationisprocedūt peccatum incidit ex parte eius quod eſtintentuꝫ. quod probo mnaturalibus et in moralibSicut enim in naturalibꝰ non poſſunt eſſe due forme ſubſtantiales vltime actu perficientes eandempartem materie. ita non poſſunt eſſe duo fines vltimi voluntatis. Vndeſicut agens naturale ex hocꝙ inducit vnam formaꝫ cauſat defectum alteriusforme. ita et volūtas ex hoc ꝙ alicuifini tanqꝫ vltimo fini inheret qͥ nō ſibi debet̉ au̓tit̉ a fine vltio ſibidebito. in quo ꝯplet̉ rō mali culpe p̄t intētōꝫ volūtatis. Scd̓o pc̄tm contingit ex defectu inſtrumēti. Nam peccata que rōnis deliberatōnem p̄cedunt vt pͥmi motus incidunt ex defectu inſtrumerti. id eſt inferiorum viriū que ſunt ſicut inſtrumetavolūtatis aut rōnis. ſicut patet in pͥmis motibo.