¶ Prologus¶ Glo. ordi.¶Nico. de lyra
aſ ſub eſtu tribulationis.b Fmundo.§ qͦ relicto ſtatim emerſerūt moleſti tribulatiōis.cedens cū magna gl̓ia. Māſit aūt ī domo virib F vnde centenarius numerus a leua tranſit in dexteram.a I pͥoris erroris. c ſ legi moyſi que eſt in qͥnqꝫ libris contenta.a ſui ānos cētum quinqꝫ: ⁊ dimiſit abrā ſuā libea Icorꝑaliter cōditiōe humani generis. b F ſepulti enī ſumꝰ cū illo ꝑbaptiſmū in mortē. cI mūdo mortua in baptiſmo vbi cōmorimūrchriſto vt reſurgamus cum chriſto.brā: ⁊ defuncta ē ac ſepulta cū viro ſuo in bethua ſſepelierūt ſtephanū viri timorati ⁊ fecerūt plāctū magnū ſuꝑ eūlia: luxitqꝫ illā oīs ppl̓s diebꝰ ſeptē. In oī auteꝫ ai§ vnde: Quis ſeꝑabit nos a charitate chriſtiſpacio vitę eiꝰ non fuit qͥ ꝑturbaret iſrl̓: et poſta Itemporalē. b F in eternum qn̄cum chriſto regnabimus in eternuit nºªurªs et dolor ⁊ gemitus etmoͣrtē eiꝰ ānis multis. Dies aūt victorię huiꝰ ba F trāſitoribꝰ qͦꝝ vnꝰ dicebat: peregrinꝰ ſū ſicut oēs patres mer.feſtiuitatis ab hēbręis in numero ſanctoruma § cōfeſſoribꝰ xp̄i. b5 quo per baptiſmum īnimici ptātē euaſerūt.dierum accipit̉: ⁊ colitur a iudęis ex illo tēpo§dum durat p̄ſens ſeculum.re vſqꝫ in pręſentem diem.Finit liber Iudith.Incipit ꝓlogus ſancti Hieronymi in librum Heſter.Ibrū heſter varijs tranſlatoribꝰ cōſtat eſſe vitia¶ Itū: quē ego de archiuis d̓hebręoꝝ reuelans verbum e ver?bo expręſſius trāſtuli. Quē librū sęditio vulgata lacinioſis hinc inde verboꝝ finibus trahit: addēsᵏea q̨̄ ex tꝑe dici poterāt: et audirinſicut ſolituꝫ ē ſcholaribꝰ diſciplinis ſūpto thematę excogitare: qͥ pbus v̓bis vti potuit qͥ īiuriā paſſus ē: vel ille qͥ iniuriā fecit. Uosaūt o paula ⁊ euſtochiū qm̄ ⁊ bi 4bliothecas hebręoꝝ ſtuduiſtꝭ ītra rre: ⁊ īterp̄tū certamīa cōprobaſtꝭ stenentes heſter hebraicū librū ꝑſingl̓a v̓ba nr̄aꝫ trāſlatōeꝫ aſpicite: vt poſſitꝭ agnoſcere me: nihiletiā augmētaſſe addēdo: ſꝫ fideliv
a Centum qͥnqꝫ.Pro eterna beatitudine centenarius numerus a leua trāſit ī dextrā.b Abram. AbrāCarnaliū ꝯuerſationē q̄ ſemꝑ timoriobnoxia ē in libertatem gratie: ⁊ adſecuritatem charitatis docēdo ⁊ exhortando ꝑducit:vt non timore ſedamore ſeruiat.Luxitqꝫ illā ⁊cͣ.Electi dei ꝑ omnetempus: qd̓ ſepteꝫdiebꝰ euoluit̉ ꝓpt̓ꝑegrinationē p̄ſentis eccl̓ie ī dolore⁊ gemitū non affligūt̉ ex deſperatōeſꝫ future vite recordatiōe. iuxta illd̓:Fleuimꝰ dū recorda. ſion.¶S In diebꝰMNico. de lyraIncipit expoſitio fratris Britonisordinis minorū ſuper ꝓlogū Heſter.Ibrū heſter ⁊cͣ. Sicut ſcrilſbit̉ in hiſtorijs librū heſtertrāſtulit. Hieronymꝰ ad peHtionē paule et euſtochij dehebreo in latinum: ⁊ qꝛ in greco corruruptus erat ꝑ varias editiōes: releuauit eum de archiuis hebreoꝝ: ⁊ diligēter tranſtulit de verbo ad verbū. premittit autē ꝓlogum quattuor particulas cōtinentem: quia ſcꝫ liber iſte a diuerſis diuerſimode corruptus erat qͦmulta ſuꝑaddiderant hebraice veritati. vnde dicit: Librū heſter varijs trāſlatoribus vel tranſlationibꝰ cōſtat eēvitiatuꝫ. In ſecūda parte excitat paule ⁊ euſtochij attentionē vt diligenterconſiderēt qͣꝫ fideliter tranſtulit librūiſtum. vnde dicit: Vos autē o paula ⁊cuſtochium ⁊cͣ. ne autē iactando ſe dicere crederetur ꝙ hunc librū fidelitertrāſtuliſſet. tertio loco humiliter ſe excuſat dicens: Nec affectamus laudeshominū ⁊cͣ. vltimo dicit ꝙ ſecutus hebraicā veritatē ꝯfuſum in trāſlationēlxx. ordinem deſignauit ꝑ quarūdamlr̄aꝝ appoſitionē. vnde dicit: Rurſumin libro heſter. His viſis littere inſiſtamus. d De archiuis .i. de armarijs: archiuū ab archa dicitur armarium ſiue librariū: vel ab arce grece principiū veltnitium latine. vnde archeos dicit̉ antiquus ⁊ archeotis: idē antiquitas. hinc archeon dicit̉ armariū in quo res antiqueſeruant̉. e Hebreorū. non grecorum que erant corrupta.f Reuelans. quod bene neceſſe erat: qꝛ penitus a veritatececiderat. Uel releuās .i. poſt. lxx. leuās.Expreſſiꝰ: id ēvalde expreſſe: vel expreſſius. qͣꝫ. lxx. trāſtulerāt. g Editiovulgata .i. trāſlatio. lxx. q̄ ꝑ omēs eccl̓ias iā erat diuulgata.In ꝓpria ſignificatione: vulgata editio appellat̉ illa tranſlatio cuiꝰ auctor ignorat̉: ⁊ ꝓpter hoc ſine noīe īterp̄tis quintaeditio nuncupat̉. vide īulo de vocabulis biblie vbi exponit̉ interpresrue ſic: Quem vulgata editio trahit .i.ꝓlixiorē facit qͣꝫ exigit hebraica veritas: ⁊ loquit̉ metaphorice ad ſimilitudinē rei que trahitur vt longior fiat. i Hincinde .i. in principio ⁊ fine: qꝛ ſcꝫ. lxx. poſuerūt editiones ſuasī pͥncipio ⁊ fine: vl̓ meliꝰ. Hincinde .i. ex omni ꝑte.
a In oī aūt ⁊cͣ. hͦ addit̉ ad ꝯſtēdēdū ꝙbonū pacis ī ppl̓o redūdauit ꝑ longumtp̄s ex meritis ip̄iꝰ. b Dies āt vi. ⁊cͣ.colit̉ ad laudē dei: cuiꝰ virtute facta fuithec victoria. Cui ē honor ⁊ gl̓ia in ſeculaſeculoꝝ: Amen. ¶ Capl̓m: XVITūc cantaMorAllter. uit cāticū h̓ ⁊c̄.gr̄aꝝactio de ſuo ꝓceſſu ad ppl̓i ſui liberationē ꝑ holofernis īterfectionē: ꝑ qd̓ſignificat̉ ꝙ eccl̓ia de beneficijs ſibi collatis a domino debet ei reddere gratiaꝝactionē. Porro iudith vniuerſa vaſa bellica holofernis ī anathema obliuionis tradidit: id eſt deo dedicauit. dicit̉em̄ anathema ab ana quod eſt ſurſum ettheſis qd̓ ē poſitio. nam illa q̄ deo dedicabant̉ ab vſu hominū ſeparabant̉. perhoc auteꝫ docemur attribuere deo victoriam cū de mundo carne vel diabolo triumphamus. j. Corꝭ. xv. Deo autem gratias qui dedit nob̓is victoriam ꝑ ieſumchriſtum dominū noſtrū cui eſt honoretgloria in ſecula ſeculorum. Amen.¶ Poſtilla fratris Nicolai de lyra ſuꝑ librum Iudith finit.¶Nico. de lyrak Finibus: id eſt terminis hebraiceveritatis. Lacinioſis: id eſt laceratis vel diſcontinuatis per additiones a. lxx. Nota ꝙ lacinia dicitur veſtis lacerata: vel ora veſtimenti velnodus chlamydis. vnde verſus. Dicitur a lacero lacerata lacinia veſtis.Item greciſmus. Aucupis eſt laqueus chlamydiſqꝫ lacinia noduſ. Et inde dicit̉ lacinio lacinias: id eſt lacerare: ⁊ lacinioſus ſa. ſum. id eſt laceratꝰvel pannoſus: ira dicit Papias. ẜmIſidorū finis dicit̉ a fune: eo ꝙ finesagrorum funiculis menſurant̉: et ẜmhoc poſſumus exponere. Finibus: ideſt verborum ꝓtractationibus. Lacinioſis: id eſt pannoſis ſcꝫ ad modumaſſumentorū panni hebraice veritatiappoſitis: ſicut qui aſſueret aliqͦs panniculos integro panno. vl̓ legat̉: ſinibus. ẜm cōmuniorem litteraꝫ. nam ſinus gremiuꝫ vel collectio veſtis dicitur: ⁊ ſic ꝯuenientiori modo venit addeterminationē eius quod ē lacinioſis: vt ſic ſinibus lacinioſis ex tranſūptione pro confuſa diſcōtinutataqꝫ verborum ⁊ ſententiarū congerie ponat̉:⁊ redit in idem cum expoſitione priorivbi finibus legit̉. Cetera q̄ ſupra ſuntexpoſita non mutant̉. m Addēs ea. hebraice veritati.n Que ex tꝑe dici poterāt .i. videri dicta fuiſſe. o Sicutſolitū eſt ſcholaribus diſci. id eſt ſicut cōſueuerunt ſcholaresfacere in cauſis ſuis: vbi multa fingūt de ſuo. p Sumptothemate excogitare. modo loquendi. verſus: Dico genus ſtema: ſed materiam voco thema. Stigmaqꝫ torturam ſignat ſcema figuram. Et ſimul ornatum dicas per ſcema notatum.q O paula ⁊ euſtochium. de his inuenies ſupra in prologoſuper Ioſue verſus fineꝫ. r Quoniam ⁊ bibliothecas hebreorum ſtuduiſtis intrare: id eſt quoniaꝫ hebraicum idiomadidiciſtis: vt poſſitis ſtudere in libris hebraicis.g Et interpretum certamina comprobaſtis: id eſt nouiſtisque editio vicinior ſit hebraice veritati d̓ omnibus interpretationibus: que appellant̉ interpretum certamina: eo ꝙ a ſe inuicem diſcrepant ⁊ in pluribus locis ſibi contrariantur.t Hebraicū librū .i. iuxta hebraicā veritatē a nobis trāſtatā.¶ Fideli teſtimonio .i. fideli aſſertione hebraice veritatꝭ.Simpliciter
Psͣ. 136.