¶ Prologus in librum Ioſue
¶ Incipit prologus beati Hieronymi preſbyteri in libꝝ ioſue.Andem finito pentatencho moyſi: velut grādi fęnore liberati: ad ieſū filiūInaue manuꝫ mittibmus: quē hebręi ioſue bennun:id eſt ioſue filiū nun vocāt: ⁊ adiudicū libꝝ quē ſopthī appellāt:ad ruth qͦꝫ ⁊ heſter quos hiſdeꝫe nominibꝰ efferūt. Monemuſqꝫ tlectorē vt ſiluam hebraicoꝝ nominum ⁊ diſtinctiōes per mem ſꝫbra diuiſas: diligēs ſcriptor cō iẜuet: ne ⁊ noſter labor ⁊ illiꝰ ſtu ndiuꝫ pereat. Et vt imprimis qd̓ſępe teſtatꝰ ſum: ſciat me nō in 8reprehēſionē veteꝝ noua cudere: ſic̄ amici mei criminant̉: ſꝫ ꝓvirili ꝑte offerre linguę meę ho xminibꝰ qͦs tn̄ noſtra delectant:vt ꝓ gręcoꝝ hexaplis: q̨̄ et ſum 3
Incipit expoſitio fratris Britonis ordinis fratꝝ minorum ſuper prologum beati Hieronymi in librū Ioſue.Andem finito pētatencho. Iſte ꝓlogus ī qͥnqꝫꝑtes diuidit̉ principales. In quaꝝ pͥma p̄ſensopus ordinat ad p̄cedētem pentatenchū cū dicitur: Tandē fIn ſcd̓a lecin redditlattētū: ibi: Monemuſqꝫlectorem. In tertia cōpeſcit detractiones emuloꝝ: ibi: Un̄ ceſſet arcuato vulnere ⁊cͣ. In quarta eos multiplicit̓ cōfutat: qꝛ nihil ex tranſlatiōe. lxx. putabant recipienduꝫ: ibi: Ꝙ ſi vetus ⁊cͣ.In quinta ꝓponit poſt iſtius cōpletionem operis ſe trāſferre ad explanationem ꝓphetaꝝ: ibi: Ceteꝝ pꝰ ſancte paule ⁊cͣ. Littera ſatis plana ē. Inde paucas ſubdiuiſiōes faciemus. a Tandē finito pētatencho moyſi: velut grādi fenore liberati. Metaphorice loquitur ad modū debētis vl̓ debitoris qͣ ꝑſolutionem debiti liberat̉ a creditorisobligatione. Sic beatꝰ Hierony. trāſlato pētatencho liberatꝰ eſt ab obligatiōe tranſferēdi pentatenchū qͣ deſiderio tenebat̉. Et pētatenchus dicitur apenta qd̓ eſt quinqꝫ: ⁊ teuchos quod ēvolumen: qꝛ quinqꝫ ꝯtinet volumina.Origenes ẜm grecos addidit pētatencho duos libros .ſ. Ioſue ⁊ Iudicū. Etvocat heptatenchū: ab hepta qd̓ eſt ſeptē: et teuchos qd̓ ē volumē. Nos itaqꝫ liberati qͣſi d̓ grandi fenore: hoc eſtſcꝫ d̓ graui obligatione: manum mittimus: id ē oꝑaꝫ dare intendimꝰ ad int̓pretandū ieſum filiū naue. Nota ꝙ ioſue ⁊ filius naue idē eſt nomē. Cognominatꝰ eſt aūt a pr̄e ieſus naue vel ioſue ben nun .i. filius naue .ſ. filiꝰ nunad differentiā ieſu filij ſirach ꝓnepotꝭieſu magni ſacerdotis qͥ ſcripſit eccleſiaſticū. Et nota ꝙ ẜm hebreos hic incipit ſecūdus ordo veterꝭteſtamēti: qui diſtinguūt vetꝰ teſtamentū ī tres ordines. Primū vocāt legē: ſcd̓m ꝓphetas: tertiū agio grapha. In lege ponūt qͥnqꝫ libros moyſi. In ꝓphetis. viij. Ioſue: Iudicum: Samuel: Malachim: Eſaiā: Hieremiaꝫ: Ezechielē: Et. xij. ꝓphetas mīores. In agiographis. ix. li. ve. te. qͥ ſuꝑſūt. Hi dicunt̉agiographi .i. ſanctoꝝ ſcpͥta: ab agios qd̓ ē ſanctū: et graphequod eſt ſcriptura. Nam grapho verbū grecū idē eſt qd̓ ſcribo: quaſi ſancte vel ſanctoꝝ ſcripture. Qd̓ nomen cōmune ēom̄ibꝰ ſacre ſcripture libris: qꝛ hi nouē nō habuerūt eminentiam p̄ ceteris ẜm quā agnoīarent̉: ideo cōmuni noīe cōtētiſūt. Vnꝰ Iob: dauid: tres Salomōis libri: Daniel: Paralipomenō: Eſdras: Heſter. Alij ſuꝑſunt .ſ. liber Iudith: liberMachabeoꝝ: liber Sapiētie ⁊ Eccleſiaſticus ac tertiꝰ ⁊ quattus Eſdre: ⁊ liber Tobie: qͥ apocryphi dicūt̉: qꝛ auctores eoꝝignorant̉. Et dicit̉ apocryphus ab apo: qd̓ ē valde: ⁊ cryphoqd̓ eſt obſcurꝰ: quaſi vald̓ obſcurus. Un̄ dicunt̉ apocryphevirgines .i. valde obſcure: quaꝝ lāpades ſūt extincte. Sic exponit magiſter Mattheꝰ vindocinenſis. Scd̓m alios d̓r apocryphus ab apo: qd̓ ē de: ⁊ cryſis qd̓ ē ſecretū: qͣi ſecretꝰ vl̓ occultus .i. de numero ſecretoꝝ. vel dicit̉ ab crypto qd̓ eſt abſcōdo: qͣſi abſcōditꝰ. Quia vero de veritate iſtoꝝ librorū nō dubitat ab eccl̓ia recipiunt̉. Mittimꝰ inquā manū ad interp̄tādū ieſum naue .i. libꝝ Ioſue. b Quē hebrei ioſue ben nun.i. ioſue filiū nun vocat. Et ad iudicū libꝝ quē iudei ſopthīappellant: qͥ iudices deſcribit vſqꝫ ad heli ſacerdotem: et ob hͦd̓r iudicū tanqͣꝫ a materia. Videt̉ tn̄ quibuſdaꝫ auctoribꝰ ſicnomīatus: vt quaſi chronice ſcribēdo: cuilibet iudicū tp̄s ſuum in actibus redegerit. Quis aūt ī vnū cōpegerit dubiū ē.Dicūt quidā ꝙ Samuel: alij ꝙ Eſdras. Ueriſimiliꝰ videt̉ ꝙEzechias qui ꝑabolas Salomonis ⁊ librū regū in vnū collegit. Sed quare ioſue ⁊ moyſes inter iudices nō annumerent̉:Dicēdū: qꝛ nō ſolū iudicauer̄t: ſꝫ etiā rexerūt: Ceteri vero niliuris in ppl̓o habuerūt: niſi ꝙ in tribulatiōibꝰ ꝯſilio ⁊ ꝓuidētia eoꝝ populus vtebat̉. c Ad ruth quoqꝫ .i. ſil̓r. d Etheſter mittimꝰ manū. Quos .ſ. libros hebrei. e Hiſdē nominibus efferūt .i. vocāt. Iſtos duos libros trāſtulit Hiero-
nymus d̓ greco in latinū ad petitiōem paule ⁊ euſtochij: ſicutſcribit̉ in hiſtorijs. Cōtrariū videt̉ in fine iſtiꝰ ꝓlogi: vbi d̓r:Ceteꝝ poſt ſancte paule dormitionē hos libros euſtochio negare nō potui: ergo videt̉ ꝙ poſt mortē paule ab euſtochio rogatꝰ libros iſtos trāſtulit. Solutio. Simul fuit rogatꝰ ab eis⁊ eis ꝯceſſit: vnd̓ mortua paula: euſtochio negare nō debuit: qd̓ vna cū paula primitus impetrauit: vnde etſi poſtmortē paule tranſtulerit: tn̄ ꝓpter ꝓcedentē eiꝰ petitiōem hoc fecit. f Monemuſqꝫ lectorem. In hac ſcd̓a ꝑte reddit attentū lectorē: pͥmo inſinuas operis difficultatē: cū dicit: Monemuſqꝫlectorē: vt ſiluā .i. ml̓titudinē ⁊ obſcuritatē hebraicoꝝ noīm. g Et diſtinctiōes: eorū. h Per membra .i. ſpacia. i Diuiſas: a nobis. k Dililigens .i. ſollicitus. l Scriptor ꝯſeruet: ne ⁊ noſter labor: quē ſuſtinemꝰ inſtudioſa noīm diſtinctiōe. m Et illius lectoris. n Studiū pereat .i. inutile fiat p̄ nominū cōfuſiōe. Scd̓o hūiliter ſe excuſans reddit attentum lectorem: oſtendēs operis multiplicē vtilitatem: qꝛ em̄ ab emulis ei imponebat̉ꝙ ad ſuggillatiōeꝫ ⁊ vituꝑationē. lxx.interpretum nitebat̉: excuſat ſe dicēs.o Et vt ī pͥmis .i. ī pͥncipio. p Qd̓ſępe teſtatus ſum: ſupra ī epl̓a ad Deſideriū. q Sciat lector. r Me nōin rep̄hēſionē veteꝝ noua cudere .i. fabricare. Supra .ſ. ī epiſtola ad Deſideriū īuenies declarationē: ⁊ plures ſignificatiōes huiꝰ ꝟbi cudere. Ueteresappellat ſeptuaginta interpretes: qꝛ p̄alijs interpretati ſunt. s Sicut amici mei .i. emuli inimici: vt ſit antiphraſis. t Criminant̉ .i. crimina īponūtmihi. Uel dicunt̉ hic amici in ꝓpria ſignificatiōe: vt ſit ſenſus: Sicut amicimei qui ⁊ me amāt ⁊ meā trāſlationeꝫcōmēdāt: criminant̉ in paſſiua ſignificatiōe .i. culpant̉ a criminatoribꝰ emulis. Sꝫ potiꝰ ſciat lector me: vPro viriliparte. Hoc expoſitum eſt ſupra in epiſtola ad Deſideriuꝫ: circa pͥncipiū. Sciat inqͣꝫ me: x Offerre lingue mee hoībꝰ .ſ.latinis. y Quos tn̄ noſtra d̓lectāt: innuit ſe nō faſtidioſequibuſlibꝫ ſua ſcripta ingerere: ſed tantū offerre his quibusnouerit cōplacere. Poſtmodū ſubdit operis multiplicē vtilitatem dicēs. z Ut ꝓ grecoꝝ ⁊cͣ. Noſtrā editionē habeant:que modicū requirit ſumptū ⁊ laborē temperatū. Sicut dicitEuſebius in. vj. lib̓. eccleſiaſtice hiſtorie: Origenes famoſiſſimos codices primꝰ cōpoſuit: in quibꝰ ꝑ ſingulas colūnellasſeparatim e regiōe opus cuiuſlibet interpretꝭ deſcripſit: vt primō oīm ip̄a hebraica ꝟba hebraicis lr̄is poneret: ſcd̓o loco ꝑordinē grecis litteris hebrea ꝟba deſcriberet: tertio aqͥle editionem ſubiūgeret: quarto ſymmachi: quīto. lxx. interpretū q̄noſtra eſt: ſexto theodotiōis editionē collocaret: ⁊ ꝓpt̓ hmōicōpoſitionē ipſa exēplaria noīauit hexapla .i. ſimplici ordineſcripta. Hec Euſebiꝰ. Scd̓m hoc cōſtrue lr̄aꝫ p̄cedentē. Vt ꝓgrecoꝝ hexaplis ⁊cͣ. noſtrā editionē habeāt .i. ꝓ exemplaribꝰdictaꝝ editionū apud grecos in ſex colūnellis deſcriptis. Nota ꝙ hexaploys triſſyllabū ē: Eſt em̄ ibi oy greca diphthongus q̄ ſonat. y. tā apud grecos qͣꝫ apud latinos: ⁊ dicūt̉ herāpla ab hexa qd̓ ē ſex: ⁊ ploys qd̓ ē plica qͣſi ſex plicis .i. ſex colūnellis deſcripta. vel ab hexa qd̓ eſt ſex ⁊ aploym qd̓ eſt ſimplex vel rectū: quaſi ſex ſimplices vl̓ rectas editiōes habētia:qꝛ ſimpl̓r ī recta linea q̄libet ſcribebat̉. Et declinat̉ hexapla:orū. plis. Qd̓ em̄ d̓r hexaplo ys ſcpͥtura greca eſt: ſꝫ hexaplisdebet proferri. Quod auteꝫ debeat aſpirari: vel ſaltem per ſinitialem litteram ſcribi: patet per Iſidorum: qui dic̄ li. etymol̓. iij. Sex ⁊ ſeptē a greco veniūt: In ml̓tis em̄ nominibꝰ q̄ī greco aſpirationē habēt: nos ꝓ aſpiratione ſponimꝰ. Indeeſt ꝙ ꝓ hexa ſex ⁊ ꝓ hepta ſeptē: ſic̄ ꝓ herpillo herba ſerpillū.Que indigēt magno ſumptū .i. magnis expēſis: cū ẜm ea ſepties biblia ſcriberet̉. Et maxīo labore qͣꝫtū ad ſtudiū: oportet em̄ ꝙ ſepties eadē ſnīa ꝑcurrat̉. Sic ptꝫ vtilitas trāſlationis Hieronymi: q̄ ſumptuoſitatē reſecat ⁊ laboreꝫ abbreuiat:Inſuꝑ et hebraicā ꝟitatē alijs pleniꝰ explicat. Inde dicit:
a 2