213SermoXXIX
ſeuerus ꝯtra malos. ne crimīa maneāt impunita. Iuxta illud Prouer. xx. Rex qui ſedet in ſolio iudicij intuitu ſuo diſſipat omne malū. Quinto dꝫ eſſe clemēs in bonos.Nullū em̄ vt pͥncipē magis clemētia decet.vt dicit Seneca. Un̄ dicit poeta. Sit piger ad penas pͥnceps ad p̄mia velox. Quiqꝫ dolet quotiens cogit̉ eſſe ferox. ¶ HAꝙ in v̓bis premiſſiſDixi tercE deſcribit regu r p̓ncipum auctoritas terribil̓ ⁊ p̄ceptoria Cūdicit̉. Ceſari. Ceſar em̄ a cedēdo dictus ē.vnde officiū eiꝰ eſt vt cedat maleficos. iuxta illud. Maleficos nō patiarꝭ viuere ſuꝑterram. Ceſari em̄ incūbit vltio maloruꝫ.Nā vt dicit Policratꝰ li. iiij. ca. ij. In eo pͥnceps ꝑſonā publicā gerit ꝙ oīm iniurias ⁊dāna ſed ⁊ crimīa oīa equitate media perimit. Uideat tn̄ pͥncepſ ne fundēdo ſanguinē vir ſanguinū ſit. ne incurrat nomen homicide vel reatū. Nā vt dicit Augu. dauidvir ſanguinū dictꝰ eſt. nō ꝓpter bella ſed ꝓpter vr̄iam. Et Samuel nuſqͣꝫ vir ſanguinū aut homicida ſcribit̉. qͥ tn̄ Agag regeminiqͥſſimū in fruſta concidit. Ex qͦ infero ꝙpͥnceps dꝫ vlciſci mala ſine odio ꝑſonarū.Nā ſicut lex culpas ꝑſequit̉ ſine odio ꝑſonarū. ita ⁊ ip̄e punit delinq̄ntes ſine motuiracūdie. Un̄ etiā ip̄e d̓r lictor qͣſi legis vltor. eo ꝙ ip̄iꝰ ſpectat ad officiū ferire queꝫlex iudicat feriendū. Et ex hͦ ptꝫ ꝙ exqͦ ipſeeſt legꝭ vltor. ante oīa dꝫ ꝓuidere de legiseqͥtate. vt habeat legē iuſtā ⁊ equā. Ad hocaūt vt lex ſit iuſta ⁊ vtilis reipublice qͣttuor ſunt neceſſaria ẜm Rober. Hol. ſuꝑ lib.Sap̄. ca. xviij. Primo eī reqͥrūt leges ſubtilitatē mature deliberatiōis. Un̄ moyſesaccepturꝰ legē cū deo .xl. diebꝰ in mōte ī ieiunio morabat̉. Exo. xxxij. ad ſignificāduꝫdeliberationē ⁊ ſobrietatē eē neceſſariā circa ordinationē leguꝫ. Leges em̄ ſunt ſicutmedicine. vt dicit ph̓s. iij. politicoꝝ. Et iōſine magna p̄meditatiōe dande non ſunt.Hinc Iuſtinianꝰ in ꝓlogo inſtitutoꝝ dic̄.ꝙ cū ſumma diligētia ⁊ vigilijs ⁊ virorumprudentū ſolertia leges fecit. ¶ Sed diceres. Que ē legis neceſſitas vt ſtatuat̉ a pͥncipe. Ad qͦd rn̄deo. ꝙ iō. qꝛ ad faciēdū homines ꝟtuoſos nō ſufficit ſolꝰ ſermo ꝑſuaſiuus. ⁊ iō lex fuit neceſſaria q̄ ad hͦ cōpelleret. vt dicit Ariſto. iij. politi. Nec ſolū lex eſtneceſſaria ſed etiā bona ꝯſuetudo. ꝑ quam
ip̄e appetitꝰ hūanꝰ inclinat̉ ad bonū. Und̓ꝯſuetudo hꝫ violentiā qͣndā inclinantē adbonū. Sed qꝛ nec ꝯſuetudo bona p̄t eſſeſine lege. iō ſicut lex ſine ꝯſuetudine nō eſtꝑfecta. ita nec ꝯſuetudo ſine lege. Naꝫ licetbona ꝯſuetudo inducit qͣndā neceſſitateꝫad bonū. tn̄ hec neceſſitas ſine legibꝰ bn̄ ordinatis nō hr̄. Sicut aūt bona ꝯſuetudomulta bona facit in ciuitate. ita mala ꝯſuetudo multa mala facit. Un̄ narrat Ualeriꝰ li. vij. ca. iij in fine. ꝙ cretenſes cū acerbiſſima execratiōe vti volebant aduerſuseos qͦs vehement̓ oderāt. optabant eis vtmala ꝯſuetudīe delectarent̉. Et in hͦ dicitUaleriꝰ. ꝙ licet modeſte imp̄cabāt. ſꝫ maximū malū inimicꝭ imp̄cabāt. Scd̓o legesreqͥrūt vtilitatē ſecure cohabitatōis. Heceſt em̄ cā finalis legū. vt homīes poſſint cohabitare ꝯcordit̓. Ex qͦ ptꝫ ꝙ ciuiles legesnō pn̄t meliꝰ ẜuari niſi ꝑ ꝯcordiā ciuiū. vn̄Ariſto. iij. politicoꝝ dicit. ꝙ ciuitas ē cōicatio bonaꝝ actionū ꝓpter bn̄ viuere. Et viijethicoꝝ ca. j. dicit. ꝙ amicicia maxīe videt̉ꝯtinere ciuitates. Un̄ Iſi. ij. ethimologia.ca. iiij. diffinit ꝙ ppl̓s nihil aliud ē niſi hūane multitudīs in vno iurꝭ cōſenſu ⁊ ꝯcordi cōione ſocietas. Et Aug. in li. de ver. dn̄iẜmone. xvj. Da vnū ml̓tꝭ ⁊ ppl̓s ē. tolle vnū⁊ turba eſt. Idē etiā li. ij. de ciui. dei. ca. xxj.dicit. ꝙ ſcipio vocat ppl̓m nō oēm cetū multitudinis. ſed cetū iuris cōſenſu ⁊ vtilitatꝭcōione ſociatū. Cōſimilē ponit ſnīam. xix.de ciuitate dei. ca. xxj. Ex qͥbꝰ om̄ibꝰ inferoꝙ nulla multitudo cōmunitatꝭ pōt dici populus ſine ꝯcordia. Et ex hͦ ꝯſeq̄nter ſequitur ꝙ ſine taliꝯcordia nulla res publica p̄tdici cū nō habeat ppl̓m. Un̄ ptꝫ ꝙ pͥncepsmaxime dꝫ vigilare ad hͦ vt ꝯcordet in populo diſcordātes. vt dicit Ariſt. viij. Ethicoꝝ. Alioquin res publica eiꝰ nō durabit.Nā ſic̄ exēplificat Aug. ij. de ciui. dei c. xxi.Sicut in cithara armonia nō eſt niſi ex cōcordia ſonorum. ita in ciuitate ex cōcordiaactionū ſiue moꝝ infimoꝝ ⁊ medioruꝫ. Ethec vnanimitas ⁊ dilectio finis ē quē lex intendit Rom̄ xiij. Plenitudo legꝭ ē dilectioEt. jͣ. Thimo. j. Finis p̄cepti ē caritas. Exqͥbꝰ oībꝰ infero ꝙ hoīes magꝭ debēt intendere ꝯcordie in cōitate qͣꝫ iuſticie. intelligēdo de iuſticia ꝑticulari. Iſtud ptꝫ. qꝛ dicitTulliꝰ in li. de aīcicia. Si oēs eſſemꝰ amici. nō indigeremꝰ iuſticia. ſꝫ qͣntūcūqꝫ eſſe/