Origo iuris humani
¶ Incipit proceſſus iudiciariꝰ eximij doctoris iuris canonici Iohannis de Urbach.N noīe domini amen Rexpacificꝰ cūctoꝝ cauſa effectiua ⁊ finaliſ. de ſum. tri. c..jͣ. de reliq. ⁊ vene. ſan. glorioſus deꝰ. in pͥn. li. ⁊ in. l. j. C.de ſum. tri. hoīem ad ſui ſimilitudinē formatu. xxxiij. q. v. hec imago. de pe. diſ. ij. pͥncipiū.Rectu creauit. Eccl̓s. vij. c. in fi. Et diſpoſuitſibi ſubditos pudicos fore pacificos ⁊ honeſtos. vt in phemio cōpilatiōis Gregorianead eoꝝ regulatione ius naturale cōcreandov. diſ. in pͥn. Que lex naturalis ad regimencreati hoīs ẜm ſtatu pͥmeue diſpoſitiōis ipſius creatoris ſufficiēs exiſtebat. Cū ipſe creator opꝰ nō nouerit imꝑfectiōis. de bap. maiores. v̓. ſed adhuc q̄rit̉. qua lege omīa cōmunia erāt. jͣ. diſ. ius naturale. viij. diſ. quo iure.Sꝫ qꝛ ipſi ſubditi tales nō ꝑmanſerūt ẜm diſpoſitione ⁊ voluntate creatoris. Nā multiplicato genere humano iure gentiū orta ſūtbella ⁊ diſtincta reꝝ dominia. ff. de iuſti. ⁊ iure. l. ex hͦ iure. ⁊. jͣ. diſ. ius gentiū. Et homo infinitis ſe īmiſcuit qͣſtionibꝰ. Eccl̓iaſtes vbi. sͣ.Et ipſi ſubditi cupidi erāt ad aliena. ⁊ ideo lites inſurrexerūt. Un̄ Seneca. Hoīes q̇etiſſime viuerēt in terris ſi hec duo ꝓnoīa non eſſent vel de medio tollerent. ſcꝫ meū ⁊ tuū. Etalibi dicit. Noſtri eſſemꝰ ſi noſtra nō eſſent.Nā cupiditas effrena ex humane cōditiōiscorruptiōe ꝯſurgēs. pace odiens. lites et iur-gia nutries ⁊ induces. tot noua litigia generat ꝙ plura ſunt negocia qͣꝫ vocabula. fi. d̓ p̄ſcrip. ver. l. natura. extra de ꝯſti. nā ꝯcupiſcētiam. xlvij. diſ. bonoꝝ. ⁊ in ꝓhemio p̄dicte cōpilatiōis. Et natura humana addiſſentiendū ꝓna. de cōſe diſ. iiij. ſicut in ſacramētis. deꝯceſ. p̄ben. qꝛ diuerſitate. nouas deproperatedere formas. C. de vete. iu. enu. l. ij. §. Sed ꝗadiuīe. ¶ Hinc eſt ꝙ forma litigādi ⁊ placitādi vſus in ꝑadiſo videt̉ exorta. Nā cū Adā
redargueret̉ a dn̄o de inobediētia. relationēhuiꝰ criminis ꝯuertit ī cōiugē. īmo in cōiugis auctorē. cū dixit. Mulier quā dediſti mihi ſociā me decepit ⁊ comedi. de pe. di. ij. ẜpēsItē ex lege veteri ordo iudicioꝝ cōprobaturNā Moyſes ait. In ore duoꝝ vel trium ⁊cͣDeut. xx. ⁊ de iudi. nouit. de teſti. in oī. Itē ⁊in nouo teſtamēto. Un̄ apl̓s. Secularia iudicia ſi habueritis ⁊cͣ. j. Toꝝ. vj. xj. q. j. §. ex hisQuare ẜm hmoi ſtatū nature corrupte noſufficiebat lex nature. ſꝫ neceſſaria erat ꝓmulgatio legis poſitiue. qͥa niſi lites ꝑiuſticiasrep̄merent̉ in mūdo nō eſſet ꝯcordia Fuit ergo neceſſaria humani generis adinuētio adeffectu. vt hmoi appetitu noxiū refrenaret. ethoīes in tribꝰ iuris p̄ceptis. videlicꝫ honeſteviuere. alteꝝ nō ledere. vnicuiqꝫ ius ſuū tribuere informaret. ff. de iuſti. ⁊ iure. l. iuris p̄cepta. Et īꝓhemio ſupra allegato. vt ſic hominū coerceret̉ audacia. ⁊ inter improbos īnocentia tuta redderet̉. iiij. diſ. facte ſūt leges⁊ vt boni qͥete viuant inter malos. xxiij. q. v.Non fruſtra. Et ne qͣs temeritate ꝓpria ſibiſumat vltionē. Ergo ſi hoīes ī pͥmeue diſpoſitiōis ſtatu ⁊ innocētia ꝑmanſiſſent. latio legis poſitiue neceſſaria nō fuiſſet. Ad qͥd enīindigeremꝰ titulis de libel. obla. ⁊ lit̓. ꝯtēſ. ⁊ ſimilibꝰ ſi lites nō eſſent. Cū igit̉ ex cupiditate⁊ malicia hoīm lites orte ſint ⁊ ꝯtētiones inducte. hmoi ⁊ ſimilibus titulis vt iure poſitiuo indigemꝰ ad negocia ꝑtractāda ⁊ lites dirimedas. Sꝫ licet ius ſuꝑ hͦ emanauerit poſitiuū. tn̄ cū hoc exercitiū ⁊ ſciētia placitandimaxīe ſunt neceſſaria. xlv. diſ. licet plerūqꝫ. l.diſ. vt cōſtitueret̉. Et ꝑ ſcientiā ⁊ experientiāoīs acq̇rit̉ noticia. iuxta illd̓. Uſus ⁊ ars docuit qd̓ ſapit oīs hō. Et iuxta dictū ph̓i. in. j.methaph̓. Experiētia facit artē. Nā oē artificiū ꝑ exercitiū recipit incremētū. In. l. legatiſẜuis. §. ornatricibꝰ. ff. dele. iij. Eſt enī ipſa exCperiētia efficax reꝝ magiſtra. de elect. qꝫ ſit. li.vj. Un̄ lex cōmedat iuris peritos ex exꝑiētiareꝝ. vt in ꝯſti. ij. §. j. Et exꝑti cauſarū iudicesdari poſſunt. C. de iudi. certi. Nā inexpertuspauca cognoſcit ⁊ maxīe circa formas libelloꝝ ⁊ ordinē iudiciariū. circa quē debite pertractādū reqͥrit̉ exꝑiētia. Un̄ dic̄ Gof. ī libro