De diffinitione iuris

poſitiuū. Ius naturale eſt cōmune omī nationi eo ꝙ vbiqꝫ inſtinctu nature nō aliquacōſtitutione habet̉. vt maris ⁊ femine ꝯiunctio. puerorum educatio. communis omnium poſſeſſio. qꝛ iure naturali oīa ſunt coīa.id eſt. cōmunicanda tꝑe neceſſitatis. Nemoenī ꝓpriū dicat qḋ cōmune eſt. vt di. xlvij. ca.ſicut hi. ī medio. ⁊ illud ius equiſſimum eſtqͥa eius p̄cepta in lege ⁊ in euāgelio ꝯtinent̉vt qd̓ tibi vis fieri mihi fac. qd̓ non tibi. noli.Sic potes in terra viuere iure poli. vt di. jͣ. ipͥnci. di. l. ponderet. alias cōſideret. ij. q. vj. decreto. de maio. ⁊ obe. dilecti. vbi includit̉ Nōfurtū facies. Nō mechaberis. Non occidesNō ſuſcipies vocē medacij. Exo. xxj. ⁊. xxiiij.Deū. v. c. Oſe. vij. c. cū multis ſimilibꝰ. Hocius cepit ab exordio rōnalis creature. nec variatur tꝑe. ſꝫ eſt immutabile plenū ⁊ ꝑfectuꝫ.di. v. in pͥn. ⁊. di. viij. in pͥn. Sed ius poſitiuūeſt ꝯſtitutio hoīs variabilis ⁊ imꝑfecta Etſubdiuidit̉ in canonicū ⁊ ciuile. Nā ſicut exduobꝰ componit̉ homo .ſ. materia ⁊ formaSic due ſunt dignitates in eccleſia militate.ſcꝫ pontifical̓ auctoritaſ. ⁊ imꝑialis poteſtaſvt de maio. ⁊ obe. c. ſolite. ex ꝗ̇ͥbus iura duplicia ꝓdierūt. Papa enī eſt cōditor canonuꝫ⁊ imꝑator legū. Ex qͣ iam patꝫ cauſa efficiēsvtriuſqꝫ iuris ¶ Sꝫ cauſa materialis iurispoſitiui eſt leges ⁊ canoneſ. decreta ſeu decretales. epiſtole. circa q̄ omnia verſat̉ ipſū iusEt cōincidit cōmuniter cauſa materialis cūſubiecto. Unde ſubiectū iuris canonici eſt.Bonū eccleſiaſticū fideliū directiuū deciſionē ſinguloꝝ negocioꝝ ꝯtinēs. reꝝ eccleſiaſticaꝝ vtilitatē ꝯſeruans. Uel eſt homo catholicus dirigibilis iure canonico in bonū humanu ſimiliter ⁊ diuinū. Nā ſicut ſupponit̉ſciētia ſciētie. ita ſubiectu ſubiecto. Et philoſophie morali cui ſciētia iuris vtriuſqꝫ ſubordinat̉. ſubiectu eſt bonū humanū. igit̉ ⁊cͣ.Sic ſubiectu iuris ciuiliſ eſt homo polliticꝰcōſtitutionibꝰ legalibꝰ dirigibilis ſimplicit̓in bonū humanū ad reipublice vtilitate conſeruandū. ¶ Cauſa finalis ſatis patet ex dictis. Nā finis iuris eſt bonos ⁊ ſciētes efficere. non metu ſolū penaꝝ. verū etiā exhortatone pͥmioꝝ. Cauſa vero formalis duplex eſt.

ſcꝫ forma tractandi. que eſt modꝰ agend̓i. vtdiffinitiuꝰ. diuiſiuꝰ. p̄ceptiuus. ꝓhibitiuꝰ. etexemploꝝ poſitiuꝰ. Et forma tractatꝰ. q̄ conſiſtit in diuiſione libroꝝ totaliū in partiales.⁊ partialiū in titulos ſeu rubricas. ⁊ tituloꝝin capitula. leges. ꝑagraphos vel reſpōſa ⁊cͣ.vt infra dicet̉. ¶ Unde ius canonicū in. iiij.libris pͥncipalibus nobis eſt traditū ¶ Primus liber eſt Decretū. Secūdꝰ DecretalesTertiꝰ ſextus liber. Quartꝰ Clemētine. ſcꝫcōſtitutiones. ¶ Pro quo ſciendū ꝙ differētia eſt inter decretu. canonē. ⁊ decretalem epiſtolā. Hec differētia notat̉ di. iij. §. porro. vbidicit Gracianꝰ. Canonū alia ſunt decretapontificū. alij ſtatuta cōcilioꝝ. Nā canon ꝓprie dicit̉ ſtatutū in concilio generali vl̓ prouinciali factū autoritate epiſcopoꝝ. vt d̓ con.ca. j. Decretu vero eſt ſtatutū qd̓ papa de cōſilio cardinaliū ad nulliꝰ tamen cōſultatōꝫſtatuit ⁊ ī ſcriptis redegit. vt de reſcrip. c. pn̄tiHic aūt decretū ſumit ꝓ nomīe libri in quodecreta ſanctoꝝ patrū deſcripta ſunt. Capit̉etiā aliter decretu. de re. ec. non alie. ca. j. li. vj. iglo. magna in fine. vbi ponit̉ differētia interdecretū. autoritatē. ⁊ cōſenſum vel collaudationē iudicis ⁊cͣ. Sed decretalis epiſtola dicitur quā papa ſolꝰ vel de conſilio cardinalium ad ꝯſultationē alicuiꝰ reſcribit ⁊ reſpōdet. vt de reſcrip. c. j. ⁊ glo. in. §. oēs he ſpeciēs.diſ. iij. Etiā inuenit̉ hoc decretale. vt. xxv. q. j.omnia decretalia. Indifferenter tamen decreta. canones. ⁊ decretales. ius canonicumnuncupant̉. vel canones. ⁊ vnū ſepe pro reliquo ſumit̉. Uocat̉ etiā canonicā inſtitutio.Aliquādo dogma qͥa conſiſtit in doctrinafidei chriſtiane. de cō. di. v. ca. fi. Aliquandomandatū. quia cōſiſtit in doctrina de moribus. di. liiij. deniqꝫ. Aliquādo interdictū. qn̄nulla pena adijcitur. de con. di. iij. non oportet. Et quandoqꝫ ſanctio. qn̄ pena adijcitur.xxvij. q. iiij. Si quis vere. Hic etiā decretaleſin plurali numero vtimur pro libro in quodicta capitula que etiā decretales dicunt̉ cotinētur. ¶ Uenio nūc ad libros ¶ Primūigit̉ librū iuris canonici qui decretū diciturcompoſuit magiſter gracianꝰ. Non q̇deminueniēdo. ſed dicta ſanctoꝝ patꝝ ī diuerſis