IProemium.
bonū cōe. hoc em̄ intendit lex. vt ſeparet equū abiniquo ⁊ iuſtuꝫ ab iniuſto. vt in p̄all̓. l. j. ⁊ ī. c. ad fidem. xxiij. q. v. ⁊ hoc etiā. jͣ. tangaꝫ. ¶ Tertio q̄ritglo. que ſit vtilitas ex hac cōpilatione. Et reſpondet vt his lectis ⁊ intellectis ſciamꝰ diſcerne̓ interequū ⁊ iniquū ⁊cͣ. Ex hac ꝑticula no. ꝙ intelligerenon ſequit̉ ad legere. vnde pōt eſſe legere ſine intelligere. nam ml̓tiplex eſt legere. qn̄qꝫ em̄ quis legit ad corticē. vt ſunt qui legūt ſuꝑficial̓r ⁊ nō intelligunt. Eſt aūt legere oculo mētis ⁊ cordis. vt ſūtlegētes ⁊ intelligētes. Aliquod eſt legere mentale.vt ſunt legētes ea q̄ ſūt deleta ꝑ pͥncipiū ⁊ fineꝫ. adhoc. c. inter dilectos. de fi. inſtru. ⁊. l. j. §. ſꝫ ⁊ ſi legi.ff. de his que in teſta. delē. ⁊ hec faciūt ad ml̓ta. primo nūqͥd teſtis ꝯcludat ſi dicat ſe ſcire eo ꝙ legit? ⁊videt̉ ꝙ nō qꝛ nō eſt ſufficiēs cā ſcientie. qꝛ potuit legere nō tn̄ intelligere. ſed ꝯtrariū eſt veꝝ. qꝛ ſufficit ꝙ reddat cām ꝓpinquā ſenſui vt vidi qꝛ pn̄s fui⁊ audiui qꝛ pn̄s era. nā dictū teſtis dꝫ intelligi multū pingue. ⁊ ex dicto declarat̉ cauſa. nā ſi pͥmo dic̄ſe ſcire ⁊ poſtea reddit cām qꝛ legit vel pn̄s erat. debemꝰ intelligere ꝙ ip̄e legēdo intellexit ⁊ adhibendo pn̄tiā audiuit. ad hͦ qd̓ no. Io. an. in. c. ij. d̓ teſt.li. vj. ⁊. Bar. in. l. j. §. tutor. ff. de aucͣ. tur. ⁊ vide qd̓dixi in. c. cū cām. de teſti. ad p̄dicta facit. l. diē ꝓferre. §. corā. ff. de arbi. ⁊. l. cora. ff. de ver. ſig. ⁊ no. inc. eoꝝ. xj. q. iij. nō em̄ d̓r quis pn̄s actui qn̄ non audit vt ibi. ꝓprie tn̄ legere importat lectionē viſualem ⁊ intellectualē. ad hͦ. c. ꝑlectis. xxv. di. ⁊ id̓o idqd̓ venit ex mente nō d̓r quis legere. ꝓ hoc qd̓ no.Inno. in. c. pe. in fi. de offi. dele. vbi notabil̓r dicitſnīam nō eſſe nullā lꝫ ex mente ⁊ ꝑ interp̄tationemhabeat in ſe iuris errorē. ⁊ tn̄ ſecus eſt qn̄ ip̄e errorexprimit̉ in ip̄a ſnīa. Faciūt etiā p̄dicta ad ſtatutapunientia legentē inſtr̄m dānatū ⁊ libellū famoſūnūqͥd cōp̄hendat tm̄ legentē viſual̓r an̄ etiā mētaliter. ⁊ pōderanda eſt cā ſtatuti. ¶ Quarto gl. pͥncipal̓r q̄rit cui ꝑti ph̓ie ſupponat̉ hec ſcīa. ⁊ dicit ꝙethice .i. morali ſcientie. ⁊ exponatis .i. moral̓ ſciētie. qꝛ ethica q̄ tractat de moribꝰ diuidit̉ in monaſticā ecōnomicā ⁊ politicā. vnde ariſtoteles ꝯpoſuit libꝝ ethicoꝝ. ⁊ libꝝ economice ⁊ libꝝ politicorū.Monaſtica eſt ſcientia tractās qual̓r qͥs dꝫ ſeip̄mregere ⁊ virtuoſe viuere. ⁊ d̓r a monos qd̓ eſt vnūEcōnomica tractat de regimīe familie qual̓r quisdebet regere ſuā familiā honeſte ⁊ ꝟtuoſe. Politica ꝟo tractat de regimīe ciuitatū. vnde hec ſcientiaiuris cōprehendit oīa iſta tria. que tractat qualiterquis dꝫ ſeip̄m regere vt patet. jͣ. in ꝓemio. §. id̓oqꝫibi vt honeſte viuat. itē qual̓r debet regere familiā⁊ ſe habere circa alteꝝ vt patet ibi alteꝝ non ledat.itē qual̓r dꝫ alios regere ⁊ ciuitates gubernare. vtpatet ibi ius ſuū ⁊cͣ. ⁊. ff. de offi. p̄ſi. l. ꝯgruit. ⁊. c. j.de offi. or. cum ſi. Aduerte tn̄ ꝙ lꝫ hec ſcientia iurꝭſubijciat̉ ethicē nō tn̄ ꝓpter hͦ infert̉ ꝙ ſcīa moralisque ꝯtinet̉ in libris ariſtotel̓ ſit nobilior iſta immoiſta nobilior illa inqͣꝫtuꝫ magis ſpecifice tractat demoribꝰ. nā qd̓ illa tradit in genere ⁊ in confuſo hecſcientia iuris tradit in ſpē ⁊ in ꝑticl̓ari. ⁊ ideo hͨ notabilior ⁊ nobilior eſt ſcientia qua cognoſco te eſſe
petrū qͣꝫ illa qua cognoſco te hoīem eſſe. Illa eniꝫmoralis ſciētia que ꝯtinet̉ in libris Ariſtotelis tractat de moribꝰ in cōfuſo vtputa ꝙ non liceat alicuialiū occidere. ⁊ ſciētia iuris diſtinguit an̄ ⁊ qn̄ licitum ſit aliū occidere. Item ꝙ quis dꝫ alere filios ⁊ſcientia nr̄a an̄ ⁊ qn̄ teneat̉ alere ⁊ qual̓r alimentaſint p̄ſtanda. ⁊ iō ꝯclude ꝙ ſcientia iuris ſubijciturethice. qꝛ tractat de moribꝰ ſicut ethica. nō tn̄ ſb̓ijcitur ei adeo vt dicat̉ nobilior. Itē cōſidera maximehoc ꝓcedere in ſcientia iuriſ canonici que ſimplicitnō ſubijcit̉ ethice ſꝫ metaphyſice ⁊ theologie in quatractat̉ de deo. ⁊ ꝓ maiori ꝑte tractatꝰ hꝰ ſcientie dirigit nos in deū. vt ptꝫ in volumīe decreti ⁊ in ml̓tis iuribus huiꝰ cōpilatōis ⁊ clemētinaꝝ ⁊ ſexti libri. maxime in. c. fi. de p̄ſcrip. c. cū ꝯtingat. de iureiur. in. c. lꝫ. e. ti. li. vj. cū ml̓tꝭ ſil̓ibꝰ. et maxīe in. c. j. īfi. jͣ. de ſum. tri. nō tn̄ ꝑ hoc dicendū eſt ꝙ hec ſcientia ſit idē cū theologia. qꝛ vt dic̄ Io Cal. theologiatractat principal̓r de deo ⁊ qual̓r hō reꝑat̉ ⁊ glorificatur a deo. hec vero ſcīa iuris canonici tractat pͥncipal̓r de hoīe oꝑatiuo qualiter bene viuēdo poſſitbeatificari. vt in p̄alle. c. j. de ſum. tri. Et ex hoc infert̉ ꝙ hec ſcientia iuris canonici non eſt mera practica ſicut ius ciuile. qꝛ ꝑtim eſt ſpeculatiua in quaaſſumit ꝑtem de theologia ⁊ metaph̓yca. Eſt gͦ hecſcientia quoddā mixtū ꝑtē capiēs ex theologia inqͣꝫtum intēdit in finē eterne beatitudīs ⁊ ꝑtiꝫ eſt ciuilis inqͣꝫtū tractat de tꝑalibus ſine quibꝰ ſpūaliadiu eſſe nō poſſent .j. q. j. ſiqͥs obiecerit. ⁊ ex hͦ patꝫexcellentia huiꝰ ſcīe ad ius ciuile. habent em̄ ſe vtaīa ⁊ corpus. lꝫ em̄ vtrunqꝫ ius intendat inducerehoīes ad bonū cōe. differūt tn̄ in mō inducēdi. nāius ciuile intendit hoīem dirigere in bonū cōe ẜmꝙ ꝯgruit humane ſocietati ciuil̓r viuenti. ẜm queꝫmodū bonū cōe hꝫ vim ꝓmoueri ꝑ legalē iuſticiaꝫ⁊ ciulē amicitiā. Ius ꝟo canonicū intendit dirigere hoīem ad bonū cōe ẜm ꝙ ꝯgruit humane ſocietati. qꝛ nō ſolū ciuiliter viuit. ſꝫ ẜm fidē in deū intendendo ⁊ vitā aliā expectando. Bonū aūt cōe ſic acceptū nō pōt ꝯſeruari ꝑ ſolā legalē iuſticiā ⁊ ciuilōamicitiā. ſꝫ vltra hͦ requirit̉ quedā celeſtis amicitiaſine qua impoſſibile eſt hoīem in deū tēdere. ſicutergo potiſſima ꝟtus ad quā conat̉ ius ciuile ē ipſalegal̓ iuſticia ⁊ ciuil̓ amicitia ita potiſſima virtꝰ adquā conat̉ ius canonicū eſt ipſa celeſtꝭ amicitia quācharitatē vocamꝰ. ⁊ de hoc ꝑ Io. an. in regula poſſeſſor. in mercū. Et ex p̄dictꝭ habes veꝝ finē ⁊ ſubiectū ſcientie huiꝰ. ⁊ in quo differt a theologia a iure ciuiſi ⁊ a morali ſcientia que ꝯtinent̉ in libris ariſtotelis. ¶ Quinto h̓ glo. principal̓r querit d̓ modo agendi ī hac cōpilatōe. ⁊ rn̄det ꝙ diuidit auctoropus ſuū in qͥnqꝫ ꝑtes ad inſtar qͥnqꝫ ſenſuum corporis quos quilibꝫ qͥ iudicat habere dꝫ. al̓s nō eſtidoneꝰ iudex ẜm glo. ¶ Primo no. ex hac ꝑticulaglo. ꝙ valet ſil̓itudo a remotis. nā iſtud ſil̓e ꝙ ſicutſūt qͥnqꝫ ſenſus in corꝑe humano ita in qͥnqꝫ ꝑtesdebebat diuidi hͦ opus. eſt valde a remotis. ſil̓r inc. nō dꝫ. de ꝯſan. ⁊ affi. ⁊ in ꝓemio. ffoꝝ. §. incipitehoc tn̄ argu. de faciſi tollit̉ aſſignando aliquā diſſimilitudinē. ⁊ vide modū deſtruendi hͦ argū. a ſil̓r
a 3