TractatusDe loco a cauſa efficiente

eius ſequitur aliud ſcꝫ effectus. Itē cāet effectus ſūt correlatiua: ergo cā nō eſtprior natura ſuo effectu. Probat̉ conſequētia: qꝛ relatiua ſunt ſiml̓ natura. Reſpōdendo ad primū dico ꝙ aliud poteſtſumi dupliciter: ſcꝫ ſtricte et largē. Siſumatur ſtricte cum dicat diuerſitatē eſſentialem: tūc inter cām ꝓpͥe ſumptamet effectū erit diſtinctio eſſentialis. Large tamē ſumēdo lyaliud ꝓ quacūqꝫ alietate vel diſtinctōne nō exigitur realisvel eſſentialis diſtinctio inter cauſā magis extenſiue ſumptā et eiꝰ effectum. Ethoc mō ſubiectū dicitur cauſa ꝓpͥe paſſionis que ab ip̄o oritur. ¶ Ad ſecūduꝫdico ꝙ cauſa et effectus pn̄t ſumi dupl̓rUno mō ꝓ fundamētis huiuſmōi relationū abſolute ſumptis: ⁊ ſic cauſa ē prior natura ſuo effectu: nec ſūt correlatiuaAlio mō ꝓfūdamētis acceptis ſub relationibus: et ſic ſūt correlatiua ⁊ ſiml̓ naͣ.¶ Diuiditur aūt cauſa in efficientē: materialem: formalem: et finalem: cuiꝰ diuiſionis ſufficientia ſic pōt haberi: qꝛ cāvel eſt intrinſeca vel ē extrinſeca. Si intrinſeca: hoc ē dupliciter: qꝛ vel dat eſſe⁊ ſic ē forma: vel ē in potentia ad eſſe: etſic eſt materia. Si extrinſeca: vel ē priorin intentōne: et ſic eſt finis. vel eſt prlorin executōne: et ſic ē efficiēs. Cauſa efficiens eſt a quo primo eſt motus vt effectus ꝓducatur ī eſſe: vt domificator mouet et oꝑatur ad hoc vt domus fiat.¶ Circa quod ē notādū ꝙ duplex ē motus: ſcꝫ realis: ſeu ꝓprie dictus et intentionalis ſeu metaphoricus: licet autē finis pͥmo moueat motu intentionali efficiens tn̄ mouet motu ꝓpͥe dicto ⁊ reali.Finis enī primo venit in mente agentꝭ:ſub ratōe boni appetibilis. Agens autēſic mouet̉ a fine intentionaliter: mouetꝟo realiter ꝓducendo formam in materia: ⁊ tunc materia huiuſmodi formā ſuſtentat. ¶ Locus a cauſa efficiēte ē habitudo ip̄ius ad ſuum effectum: ⁊ tenetcōſtructīe reſpectu huiuſmōi p̄dicatoꝝbonū et malum: vt domificator ē bonusergo domus eſt bona: vel domificator ē

malus: ergo domus eſt mala. MaximaCuius cauſa efficiēs ē bona: ip̄m quoqꝫbonum ē. Et debet intelligi de bonitaⁱefficiētis inqͣntū efficiēs vel artifex: ⁊ n̄de bonitate morali vel entitatiua. Artifex em̄ moraliter malus ſeu peccator poteſt facere bonam domū. Et ſimiliter dꝫintelligi de bonitate forme effectus ī qͣntum hmoi. Itē ad hoc reqͥritur ꝙ habeat materiā aptam ad forme ſuſceptionē:⁊ ꝙ recte et ꝑfecte oꝑetur ẜm artē. Ecōuerſo autē p̄t argui ab effectu ad cauſā:vt domus ē bona: ergo domificator eſtvel fuit bonus. Tenet etiam iſte locꝰ apoſitōne cauſe ad poſitionem effectus.Maxima: poſita cauſa efficiente: ponit̉eius effectus. ¶ Ad cuius euidentiā ſciendum ꝙ duplex eſt cauſa efficiens: ſcꝫin actu et in potentia: vt reſpectu demꝰdomificator ē cā efficiens in potentia? ſꝫdomificans ē cauſa efficiens in actu: hicaūt intelligitur d̓ cauſa et effectu ī actu:nō autē de cauſa et effectu in potentia.qꝛ vHdicit philoſophus ſecūdo phiſico.et qͥnto metaphiſice: cauſa in actu et effectus in actu ſimul ſunt et nō ſūt: nō autem cauſa et effectus in potentia. Qd̓ ēintelligendum ẜm Scotum quinto metaphiſice nō de fundamētis cauſe ⁊ effectus et abſolute. nō enī ſeqͥtur: ſi fūdamentum cauſe actu exiſtat ꝙ fundamētum effectus exiſtat: ſed ē intelligenduꝫde actuali exn̄tia fundamentoꝝ ⁊ acceptoꝝ ſub relatōnibus. Si em̄ fundamentum cauſe in actu exiſtat actualiter ſubrelatōne cauſe: tunc etiam fundamentūeius in actu exiſtet actualiter ſub relatione effectus: non ſic de cauſa in potētiareſpectu effectus in potentia. Non eniꝫoportꝫ ſi edificator exiſtat actu ꝙ exiſtatedificabile: de quo plus videbitur ſecūdo phiſicorum.ꝙ eo modo quoItem notandum agens per motūeſt in actu effectus: eſt in actu: dum enīmotus eſt ipſū agens: n̄ eſt cauſa in actufacti eā vſqꝫ ad vltimū inſtās. Accipiēdo tn̄ efſcm̄ reſpcū cꝰ mouēs ē ī actu il