De bono.Materiaxxi.

ex aliquo alio. ita etiam ē in cauſis finalibꝰ. quia ſecundifines participant habitudineꝫ cauſe finalis ex ordine advltimū finem. Ipſe autem vltimus finis habet hanc habitudinem ex ſeipſo. ⁊ inde eſt ꝙ eſſentia dei que eſt vltimus finis rerum ſufficit ad hoc ꝙ per eam dicatur deus bonus. ſed eſſentia creature poſita nō dicitur res bona niſi ex habitudine ad deum ex quo habet habitudinēcauſe finalis. Et pro tāto dicitur ꝙ creatura non eſt bona per eſſentiam. ſed per participationem. vno modo ſcilicet inquantum ipſa eſſentia ſcd̓m rationem intelligendi conſideratur vt quid aliud qͣꝫ habitudo ad deum aquo habet rationem cauſe finalis ⁊ ad quem ordinaturvt ad finem. Sed ſcd̓m alium modum creatura poteſtdici per eſſentiam bona inquātum eſſentia creature noninuenitur ſine habitudine ad dei bonitatem. Et hoc intendit Boecius in libro de ebdo. ¶ Ad ſecūdum dicēdum. ꝙ non ſolum negatio dicit id qd̓ eſt rationis tantum. ſed etiam quedam relatio vt dictum eſt. ¶ Ad tertium dicendum. ꝙ omnis relatio realis eſt in genere determinato. ſed relationes nō reales poſſunt circuire omne ens. ¶ Ad quartum dicendum. ꝙ diffundere licet4ſcd̓m proprietatem vocabuli videatur importare operationem cauſe efficientis. tamen largo modo poteſt importare habitudinem cuiuſcunqꝫ cauſe ſicut influere ⁊ facere et alia huiuſmodi. Cum autem dicitur ꝙ bonuꝫ eſtdiffuſiuum ſcd̓m ſui rationem. non eſt intelligenda diffuſio ſcd̓m ꝙ importat operationem cauſe efficientis. ſedſcd̓m ꝙ importat habitudinem cauſe finalis. et talis diſfuſio non eſt mediante aliqua virtute ſuperaddita. Dicitur autem bonum diffuſiuū ẜm genus cauſe finalis etnon cauſe efficientis. Tum quia efficiens inquantumhuiuſmodi non ē rei menſura ⁊ perfectio. ſed magis intium. tum quia effectus participat cauſam efficientemẜm aſſimilationem forme tātum. ſed finem conſequiturres ẜm eſſe totum ſuum. ⁊ in hoc conſiſtit tota ratio boni. ¶ Ad quintū dicendū. ꝙ dupliciter aliqua poſſunteſſe vnum in deo ſcd̓m rem. vno modo ex parte eius inquo ſunt tantum. ⁊ non ex propria ratione. ſicut ſcientiaet potentia. non em̄ ſcientia ex hoc ꝙ ſcientia. eſt ideꝫ qd̓potētia ſcd̓m rem. ſed ex hoc ꝙ eſt diuina. et que ſic ſuntvnum re in deo. in creaturis inueniūtur differre ſcd̓m rēAlio modo ex ipſa ratione eoꝝ que dicūtur eſſe vnumrealiter in deo. et ſic bonum et ens ſunt vnum in deo realiter. quia de ratione boni eſt ꝙ non differat ſcd̓m rē abente. ⁊ ideo vbicunqꝫ inuenitur bonum et ens ſunt ideꝫ6 ſcd̓m rem. ¶ Ad ſextum dicēdum. ꝙ ſicut ens quoddāeſt eſſentiale et quoddam accidētale. ita quoddā eſt bonum eſſentiale ⁊ bonum quoddā accidentale. Et ideoeodem modo amittit aliquid bonitatem ſicut eſſe ſubſtantiale vel accidentale. ¶ Ad ſeptimū dicēdum. ꝙ exhabitudine predicta cōtingit ꝙ bonum ẜm rationem di8 catur ens determinatiue vel informatiue. ¶ Ad octauū dicendum. ꝙ iſti rationi aliquid reſpondet in re. ſcilicet realis dependentia eius quod eſt ad finem ipſum. ſicut eſt in alijs rationis relationibus. ¶ Ad nonum dicendum. ꝙ qͣꝫuis bonum dicat aliquā ſpecialem habitudinem ſcilicet finis. tamen illa habitudo competit cuilibet enti. nec ponit aliquid ſcd̓m rem in ente: vnde ratioio non ſequitur. ¶ Ad decimū dicēdum. ꝙ riſibile qͣꝫuisconuertatur cum homine. tamen addit aliquā naturamextraneam ſuper hominē que eſt preter eſſentiam hominis. ſic autem nihil poteſt addi ſuper ens vt dictum eſt.

De bono.¶ Primū vero quod in contrariū obijcitur concedi­ Smus. quia bonum ſcd̓m ꝙ bonum nō addit aliquid ẜm inſrem ſupra ens. ¶ Scd̓m vero probat. ꝙ nec etiam ſcd̓ꝫ Arationem. Ideo ad ſcd̓m dicendū. ꝙ dupliciter poteſt in Actelligi aliquid ſine altero. vno modo per modum enunciandi dum ſcilicet intelligitur vnum eſſe ſine altero. ⁊ hͦmodo quicquid intellectus poteſt intelligere ſine alterodeus poteſt facere Sic autem ens non poteſt intelligi ſine bono vt ſcilicet intellectus intelligat aliquid eſſe enset non bonum Alio modo poteſt intelligi aliquid ſine altero per modum diffiniendi. vt ſcilicet intelligatur vnūnō cointellecto altero. ſicut ſi animal intelligatur ſine homine et omnibus alijs ſpeciebus. ⁊ ſic ens poteſt intelligi ſine bono. Nec tamē ſequitur ꝙ deꝰ poſſet facere ensſine bono. quia hocipſum quod eſt facere eſt producerealiquid in eſſe.Etūdo querit̉. vtrūens et bonum cōuertātur ſcd̓m ſuppoſita. Etvidetur ꝙ non. Oppoſita em̄ nata ſunt fieri circa idem.bonum autem ⁊ malū ſunt oppoſita. cum ergo malū nōſit natum in omnibus eſſe. quia vt dicit Auicen. ꝙ vltraorbem lune non eſt malum. videtur ꝙ nec bonū in omnibus entibus inueniatur. ⁊ ita bonum cum ente non conuertitur. ¶ Prete. Quecūqꝫ ita ſe habent ꝙ vnum ali­ 2quid ad plura ſe extendit qͣꝫ aliud. non ſunt conuertibilia ad inuicem. ſed ſicut in. iiij. capitu. de di. no. Commē.dicit Maximus. aliqd̓ bonum ad plura ſe extendit qͣꝫens. extendit em̄ ſe ad non entia que per bonum vocantur in eſſe. ergo bonum et eſſe non ſunt conuertibilia.¶ Prete. Sicut dicit Algazel. bonum eſt perfectio cuiꝰ 3apprehenſio eſt delectabilis. ſed non omne ens habet perfectionem. materia em̄ prima non habet ꝑfectionem aliquā. ergo nec omne ens bonum eſt. ¶ Prete. In mathe 4.maticis eſt ens non autem ibi eſt bonum. vt patet perph̓m in tertio metaphyſice. ergo bonū et ens non conuertūtur. ¶ Prete. In libro de cauſis dicitur. ꝙ primarerum creataꝝ eſt eſſe. ſed ſcd̓m ph̓m in predicamen. prius eſt a quo non cōuertitur conſequētia ſubſiſtendi. ergo ab ente non cōuertitur cōſequentia ad bonum. ⁊ itaens et bonū non conuertūtur. ¶ Prete. Diuiſum non 6cōuertitur cum aliquo diuidētium. ſicut animal cum rationali. ſed ens diuiditur per bonū ⁊ malum cum multaentia mala dicantur. ergo bonum ⁊ ens non conuertuntur. ¶ Prete. Priuatio ẜm ph̓m in decimo metaphyẜ. 7dicitur ens quodāmodo. ſed nullo modo poteſt dici bonum. alias malum cuius ratio in priuatione boni ꝯſiſtiteſſet bonum. ergo bonū ⁊ ens non conuertūtur. ¶ Pre. gScd̓m Boe. in libro de ebdo. propter hoc omnia dicuntur eſſe bona. quia ſunt a bono quod eſt deus. ſed bonitas dei eſt ipſa ſapientia ſua et ſua iuſtitia. ergo eadem ratione omnia que ſunt a deo eſſent ſapientia ⁊ iuſtitia. qd̓eſt falſum. ergo ⁊ primū ſcꝫ ꝙ omnia ſunt bona.¶ Sed contra. Pe ihil tendit niſi in ſuum ſimile. ſed Coomne ens tendit in bonum vt Boe. dicit in libro de ebdo. ergo omne ens eſt bonum. nec poteſt aliquod eē bonum niſi aliquo modo ſit. ergo bonum ⁊ ens conuertuntur. ¶ Prete. A bono non poteſt aliquid eſſe niſibonūſed omne ens procedit a diuina bonitate. ergo om̄e enseſt bonum. ⁊ ſic idem qd̓ prius.

Ad 8

Ad

Ad io

Ad

Alj

Ad 7

Ad 9

Ad 3

Ad 2

7

IyſonesinſtātiaꝝAd .i.Ad 2

Cortra

4.