Cauſa

XXIX.

Ecundaª queſtō decōditione ꝓpoſita eſt. anliceat mulieri dimittere eum quē putabat liberū ſi poſtea inuentꝰfuerit ẜuus. Qd̓ veromulieri non liceat a ſeruo diſcederemultis rationibus videtur poſſe ꝓbari. In xp̄o enim iheſu nec iudeusnec grecusᵇ nec ẜuuſ nec liber diſtinguitur ergo nec in ꝯiugio xp̄ianoruꝫEadem em̄ lege in fide xp̄i vterqꝫ regitur indifferēter enim ab apoſtolod̓r omnibus. qui vult nubere nubatin dn̄o. ⁊ iterum. Mulier nubat cūvult tm̄ in dn̄o. non precipit̉ vt ingenua nubat ingenuo ancilla ẜuo. ſedquelibet eaꝝ cui vult dummodo nubat in dn̄o. ¶ Item iulius papacapitulo quarto. Licet ſeruis maItrimonium contrahere.nibus nobis vnus ē pater in celis. et vnuſquiſqꝫ diues et pauper ſeruus ⁊ liber equaliter ꝓ ſe et ꝓ animabus eorum rationem reddituri ſūt. Qua ꝓpter omnes cuiuſcūqꝫ ꝯditionis ſint vnaꝫlegem quantū ad dominum haberenon dubitamus. Si autem omnesvnam legem habent ergo ſic̄ᵉ ingenuus dimitti non poteſt ſic nec ſeruus ſemel ꝯiugio copulatus vlteriꝰdimitti poterit. ¶ Iteꝫ zachariaspapa. Ancillaꝫ in mr̄imonio ſuſcetam non licet a viro dimittere.Iquis liber ancillam in matrimoniū acceperit nō habetlnīam dimittere eā ſi cōſenſuamborū ꝯiuncti ſunt excepta cauſafornicationis. ſꝫ deinceps vna lexerit ꝑ oīa et viro et femie. perpius papa. Inter patronē Vtelꝰtam ltimum ꝯſtat eſſe matrimoniū.M I quis ancillaꝫ ſuam libertati donauerit et in mr̄imoni¶ um ſibi ſociauerit. dubitabatur apud quoſdam vtrū huiuſmodi

nuptie legitime eſſe videant̉ an nonNos itaqꝫ vetuſtam ambiguitatemdecidentes talia connubia legitimaeſſe cenſemus. ſi em̄ ex affectu fiuntomues nuptie nihil impiumˡ ⁊ legibus ꝯtrarium intali copulatione fieri poteſt. quare predictas nuptiasnō inhibēdas extimauimꝰ. ¶ Hijsita rn̄detur. non negatur ingenuampoſſe nubere ſeruo. ſed d̓r ꝙ ſi neſcitur eſſe ſeruilis conditions libere poteſt dimitti cum ſeruitus eius fueritdeprehenſa. Illud autem apl̓i et iulij pape intelligendum eſt de hijs qͦrum conditio vtriqꝫ nota eſt huiusautem conditio mulieri incognita erat. non ergo premiſſis auctoritatibus cogitur manere cuꝫ eo. ſed liberum eſſe illi oſtenditur vel manerevel diſcedere. ¶ Unde in concilioapud vemeriam cui interfuit rex pipinus ſtatutum eſt capitulo ſexto.De eo qui ducit ancillam in vxoreꝫquam putabat eſſe liberam.H Iquis ingenuus homo ancillam alterius vxorem acceperit ⁊ extimat ꝙ ingenua ſitſi ipſa femina fuerit poſtea in ſeruitute detecta ſi eam a ſeruitute redimere poteſt faciatʳ ſi non poteſt.ſi voluerit aliam accipiat. Si autemancillam eam ſcierat et collaudauerat poſtea vt ltīmam eam habeat.Similiter et mulier ingenua de ẜuoalterius facere debet. ¶ Iteꝫ ex eodem capitulo octauo. Non licetmulieri dimittere quem ſciens ſeruum eſſe accipit in virum.¶I femina ingenua acceperitſeruum ſciens ꝙ ſeruus eſſet¶ habeat eū. quia omnes vnūpatrem habemus in celis. vna lex erit viro et femine. ¶ Item gregorius.Seruitutis occaſione dimitti nonvalet. que poſt controuerſiaꝫ ſtatusin libertatem ſe aſſeuerauerit.

cauſam ꝯtractui. vt. ff. de dolo. eleganter.eſtio ſecunda.Ecunda queſtio. hic queritur an ſeruili conditione reꝑta libera poſſit recedere. et quidem ſic poteſt. ſi ignorauit eueſſe ſeruum quando ꝯtraxit cum eo. vt. jͣ. eo. c. ſi quis ingenuus. Et nota ꝙ ẜm. h. non omnis error conditionis imꝑedit matrimonium ſed tantuꝫ error ſeruilis conditionis. necetiaꝫ ſemper talis errorimpedit. vnde ſi liberavult cōtrahere cum ẜuoet contrahit cum liberonon diximitur matrimonium. licet ibi ſit error ꝯͣditionis. quia non intelligitur talis decepta quecum meliori contrahitqͣꝫ credebat ſimiliter dicit ſi ſeruus credit ꝯtrahere cū libera et contrahit cum ancilla non dirimitur matrimoniuꝫ: qͥaconſenſit in hominē ſueconditionis. ⁊ qꝛ neuterpoteſt aliquid alij obicere. et ita ꝓpter errorē ſerui nunqͣꝫ dirimitur mr̄imonium. ſed certe pariratione videtur. ꝙ ſi aliquā credit cōtrahere cūvno et contrahit cū alioqui eſt ditior ⁊ melior ꝙtenet matrimonium. qͥanon videtur de cepta. alij autē dicunt ꝙ ſiue erret in meliori ſiue in deteriori ꝯditione ſemperdirimitur matrimoniuꝫTercij dicunt ꝙ ſi interueniat error in diſpari ꝯͣditione diximitur matrimoniuꝫ. ſed ſi in pari nōvnde ſi libera vult cōtrahere cum libero et cōtrahitᶠ cum ſeruo. vel ſi ſeruus vult contrahere cuꝫſerua et contrahit cuꝫ libera. non tenet mr̄imonium ſed ſi liber vult cōtrahere cum ſerua ⁊ contrahit cum libera. vel ſiancilla vult contraherecum libero ⁊ ꝯtrahit cūſeruo tenet matrimoniūquia vtrobiqꝫ ē paritasIo. et hec opinio bonavidetur mihi. b̓. d̓ri conſueuit. ſi libera cōtrahit per errorem cumhomine aſcripticie conditionis an teneat matrimonium. h. dicit qd̓teneat. lex tamē contradicit in autē. de nup. §.aſcriptitio. C. ad ſenab. Nec ſeruus. a ſacramētis em̄ eccl̓iaſticis nō eſt amouendꝰ. vt exͣtuſcon. clau. l. vna.de coniug. ſeruo. dignum. vel ab hijs que ſunt iuris naturalis vt a voto. vt in auten. de mo. §. hinc aūt. vbi iuſtinianꝰ inducit hec eadeꝫ verba apl̓i ad ꝓbandum ꝙ ſeruus poſſit eſſe monachꝰ. ſed ꝙͣtum ad ius ciuile ſeruus non hr̄ ꝓ homine. vt. ff. de reg. iu. quantum ad ius.nibus reddituri. ar. ꝙ ſeruus non tenetur obedire dn̄oꝘ in atrocibus. xi. q. iij. non ſemper.d v Vnam legem. non quo ad ꝓmotionem. irregularis em̄efficitur qui cum ſerua contrahit. ar. xxxiij. di. ſi quis viduam ſꝫ ſequitur vnam legem habito reſpectu ad ius naturale. nā de iure naturaliquilibet cum qualibet contrahere poſſet. et ita ſeruus cum libera. niſiobſtaret conſtitutio eccleſie.

e ¶ Ingenuus. ar. a toto in quātitate ab vniuerſali ad ſingulare. ſi.xix. di. ſi romanorumIquis in matrimonium. poteſt ergo matrimonium eſſe inIter ſeruum et liberam quod eſt contra legem. C. de inceſtꝭ. nup. l.ij. ſed abrogata eſt lex quo ad hoc vbi ſcienter ꝯtrahit.g ¶ Sed vna. quantum ad hoc.I quiſ. dubitabat̉¶ C forte per legem illā.C. de inceſt. nup. l. h.mileꝫ. vbi diciturnon poteſt eſſe matrimonium inter clarum viruꝫet abiectam munec inter ſenatorem et libertami ¶ Et legibus. et ita ſileges ꝯtradicerent ditamen illis legibꝰ canōnon obuiet non teneretmatrimoniuꝫ. nam ꝙ leges habeant locū in matrimonio videtur. licet.h. ꝯtradicat. ar. xxxv. ꝙv. ad ſedeꝫ. s. xxvij. q. ij.ꝙ autem. et. clex diuīe.vnde dicunt quidamcū lex dicat non eſſe rtrimonium cum ancilla.vt. C. de inceſt. nup. l.iij. et canon non excipiatniſi cum ſcienter ducit.ꝙ vbi etiam cum liberacontrahit ſeruus credēsſe contrahere cuꝫ ſeruanon tenet matrimoniū.Iquis ingenuLus. faciat. ſed pone ꝙ liber ignoranter.traxit cum ſerua. poſteadominꝰ manumittit eāet ipſe cognoſcit eamſſionēpoſt eius manet comꝑit eam fuiſſe ancillam tempore conticti matrimonij querituran poſſit eam dimittereet dicimus ꝙ ſic quia cōſenſus ille nullus fuit. ſꝫſi dominus eius tunc tēporis ſciebat ꝯtrabi matrimoniū et tacuit. tunctenet matrimonium. qͥaeo ipſo intelligitur ei dediſſe libertateꝫ vt in autē de nupt̓. §. ſi vero einicio col̓. iiij. ⁊ in autvt liberti de cetero. §. ſiquis. col̓. vi. ſed pone ꝙlibera ꝯtraxit cū eo quēcredebat libeꝝ ſi poſteacomperta conditōne ſeruitutis nihilominꝰ vultſtare ſecum ſed ille recuſat. dicūt qͥdam hic mr̄imoniū eſſe ex vna ꝑte et non ex altera vt exͣ de eo qui du. in ma. c. i. ſeddico ꝙ quantū ad neutrū eſt matrimoniuꝫ. vn̄ neuter cogit̉ ſtare cumaltero quantū ad vinculuꝫ mr̄imonij ſed ratione fidei ꝓmiſſe bn̄ teneſei. pōt idem dici cū maior ꝯtraxit cū minori ꝙ quantū ad neutrum eſtmrimoniū et quantū ad vinculū matrimonij eque pōt maior recedereaminori ſicut minora maiore. ſed nō ita quantū ad fidem ꝓmiſſam.k ¶ Faciat̉. conſilium ē et non preceptū.l¶ Si non poteſt. id eſt ſi noluerit vt ſit quaſi expoſitō littera ſequēsm ¶ Scierat. nec videtur eſſe celatus qui ſciuit nec debuit certiora rinec cogitur dn̄s eam vendere. ar. i. q. i. eos.qui non ignorauit. vt. ff. de act:emp. l. i. in fi.¶ ¶ Ifemina habeat. tamē dicit lex ꝙ ſi ſilia ſenatoris ꝯtrahat