Diſtinctio

Quid ſit conſuetudo.Onſuetudo aūt eſt ius quoddam moribusª inſtitutū. qd̓Apro lege ſuſcipiturʰ cum deficit lex. Nec differtan ſcripturaᵐ anratione conſiſtet. quādo ⁊ legem ratio ꝯmendat. Porro ſi rōne lex ꝯſiſtat lex erit omne iam qd̓ rōne ꝯſtiterit. Dumtaxat qd̓ religioni congruat quodᵉ diſcipline ꝯueniat. qd̓ſaluti proficiat. Uocatur autē conſuetudo. quia in communi eſt vſu.Cum itaqꝫ dicitur non differt vtrūconſuetudo ſcriptura vel ratōe conſiſtat. apparet ꝙ cōſuetudo partimeſt redacta in ſcriptis. partim moribus tm̄ vtētium eſt reſeruata. Quein ſcriptis redacta eſt. conſtitutio ſiue ius vocatur. Que vero in ſcriptis redacta non eſt. generali nomīeconſuetudo videlicet appellatur¶ Eſt et alia diuiſio iuris. vt in eodē libro teſtatur yſidorus ita dicēsQue ſpecies ſint iuris.¶ Us autemᵍ naturale eſt. aut ciIuile. aut gentium. Quid ſitius naturale.

¶Us naturale eſt commune omnium nationum. eo ꝙ vbiqꝫ inſtinctu nature nō conſtitutionealiqua habetur vt viri ⁊ femineʰ cōiunctio. liberorumª ſucceſſio. et filiorumᵉ educatio. communis omniūpoſſeſſio. ⁊ oīm vna libertas. acquiſitio eoꝝ que celo terra mariqꝫ caꝑiunt̉.ᵏ Item depoſite rei vel comodate pecunie reſtitutio. violētieper vim repulſio. Nam hoc aut ſiquid huic ſimile eſt nunqͣꝫ iniuſtuꝫſed naturale equumqꝫ habetur.uid ſit ius ciuile.Us ciuile eſt quod quiſqꝫ populus velq ciuitas ſibi propriū¶ Humana diuinaqꝫ cauſa conſtituit. Quid ſit ius gentium.Us gentiū eſtˢ ſediū occupatio⁊edificatio. munitio. bella. captiuitatesª ſeruitutesᵇ poſtliminia. federa pacis. inducieᶜ legatorum non violandorum religio. connubia interᵐ alienigenas prohibitaHoc inde ius gentium appellatur.qꝛ eo iure oēs fere gentes vtuntur.Quid ſit ius militare.

videtur incōueniēs qꝛ idem ponit̉ in deſcriptōne ⁊ in deſcripto. et qꝛidē pouit̉ ꝓ ſpecie ⁊ ꝓ gn̓e. ſꝫ dic ꝙ aliter ſumit̉ hoc nomē mos. ⁊ aliter hoc nomē moribꝰ. aliter hoc nomē ꝯſuetudo. hoc nomē mos ſumitur ꝓ iure non ſcripto. hoc nomē conſuetudo ſumitur generaliter proiure ſcripto et non ſcripto. vt. jͣ. c. ꝓx. Sed hoc nomē moribus ſumiturhic ꝓ frequentibus actibus hiinum. Io.Onſuetudo inſtitutum. diciturhic manifeſte ꝙ pluresvices non ſufficiunt adhoc vt aliquid dicaturconſuetudo niſi inſtitutum ſit ꝙ illud pro conſuetudine ammodo ſeruetur. Nam pōt eſſe ꝙex gr̄a vel tollerantia ſepius hoc ꝑmiſſum ſit vtexͣ de ꝟ. ſig. abbate. circa medium. x. q. iij. quiavn̄ licet ſepius aliqͥd factū ſit niſi fiat eo animovt in poſterū hoc fieret.etiā ſi ſuo iure id facerettalis vſus non d̓r vſus.vt. ff. de itinere actuqꝫpͥ. l. i. §. iulianꝰ rc̄e ait. et.l. vl. Iteꝫ alia rōne patet ꝙ ſole vices nō inducunt ꝯſuetudinē qꝛ licetpluribꝰ vicibꝰ aliqͦd iudicatū ſit. nō tn̄ in poſtęrū ita iudicandū eſt. itanō exēplis ſꝫ ſegibꝰ ē iudicandū. vt. C. d̓ ſen. etint̓. om. iud̓. l. nēo. Sedẜm ꝯſuetudineꝫ bn̄ iudicatur. vt exͣ de eo qͦ mit.in poſ. cuꝫ veniſſent. xij.diſ. illa. ⁊ xxxij. diſ. placuit. Iteꝫ ⁊ alia multarequirunt̉ ad hoc vt aliquid dicat̉ ꝯſuetudo vtdicemus. jͣ. viij. di. fruſtra. b ¶ Cum deficit. hͦ videt̉ ꝙ tunc demū recurrendū eſt ad ꝯſuetudinē cū lex deficit ⁊ ſic eſt ar. ꝙ nunqͣꝫ ẜmꝯſuetudinē eſt iudicādū ſi ius ꝯͣriū p̄cipiat. ⁊ ar. xi. di. ꝯſuetudīs. ⁊. c.ꝯſequēs. ⁊. jͣ. di. viij. ſi ꝯſuetudinē. ⁊. c. ꝯſuetudo. ⁊. exͣ de ſen. ⁊ re iudi.cum cā. ⁊ exͣ. de fo. cōꝑe. ꝙ elericis. ⁊. ff. de ſepul. vio. l. iij. §. diuus. ſꝫhic multa occurrūt. ꝯͣria. vt. jͣ. xxxij. di. placuit. ⁊ exͣ de eo qͥ mit. in poſ.cum veniſſent. ⁊ exͣ. de cogͣ. ſpi. c. ſuꝑ eo. ⁊ exͣ de teſta. ad hec ⁊ de arbi.dilecti. ⁊ exͣ de ꝯſue. c. ij. Ex oībus iſtis habet̉ ꝙ ꝯſuetudini ſtatur ꝯtͣius ſctiptū. Solutōeꝫ em̄ iſtiꝰ qn̄ ꝯſuetudo preiudicet iuri. dicemꝰ. jͣ.viij. di. fruſtra. hic tene ꝙ ꝯſuetudo rōnabilis ⁊ p̄ſcripta iuri p̄iudicatita mihi videt̉ vt exͣ de ꝯſue. c. vl. etiā ſi alia nō interueniāt de quibusfacit mentōeꝫ Io. in illo. c. fruſtra. b. Sed ad quā ꝯſuetudinē dicꝭ recurrendū. an ad ꝯſuetudinē terre. an ad romanā ꝯſuetudinē. an ad cōſuetudinē loci. an̄ ad ꝯſuetudinē vicinaꝝ ꝓuinciaꝝ. videt̉ ꝙ ad cōſuetudinē romanā. vt. jͣ. xi. di. c. vl. ⁊ inſti. de ſatiſda. §. vl. Econtra videt̉ꝙ ad ꝯſuetudinē loci vt. xij. di. illa. ⁊. C. de. edifi. p. an in totū. Et iura p̄allegata ad hoc īducas. Ad hͦ dico ꝙ iudex maxime delegatꝰ pͥmoẜm canones iudicabit. x. di. lege imꝑatoꝝ. xxx. q. v. iudicātē. Deficiētibꝰ canonibꝰ iudicet ẜm leges. vt exͣ de no. o. nūci. intelleximꝰ. ⁊. jͣ. di.x. ſi in adiutoriū. Deficiēte oī iure ꝓcedat adgn̄alē ꝯſuetudinem veletiā ꝑticularē cū defuerit gn̄alis. licet quidā dicāt tūc recurrendū adꝯſuetudinē romanā. Deficiēte iure ⁊ ꝯſuetudine ꝓcedas de ſil̓ibꝰ adſil̓ia. xx. di. de quibꝰ. ff. de legi. l. nō pn̄t. Omnibꝰ deficiētibꝰ ad romana ꝯſuetudinē ꝓcedas. vt. ff. de legibꝰ ⁊ ꝯſtōnibꝰ. d̓ quibꝰ. in pͥn. lꝫ ſitar. ꝙ ad ꝯſuetudinē vicīaꝝ ꝓuīciaꝝ ſit recurrēdū. exͣd̓ cēſi. ſuꝑ eo Iec ¶ An ratione. ar. deficiente lege vel canone poteſt allegari ratō vtdi. ſi romanorum. ⁊. viij. di. fruſtra.d ¶ Religioni. multa em̄ ſunt ꝯtra rationem tamen ꝯgruunt religioni vt virginem peperiſſe.ei ¶ Diſcipline. qꝛ licet prelatus de ratione poſſet cohercere ſubditūdelinquentē. tn̄ diſciplinate tenet̉ ipſum cohercere v ꝓ ficiat adſalutem vt. xlv. di. cum beatus.f ¶ Saluti. licet ratio ſit ꝙ homo debeat perſequi inimicum. non tam̄ꝓficit hoc ad ſalutem.

Vg autem naturale. ad intelligentiā iſtoꝝ nota ꝙ natura ml̓tis modis d̓r. Qn̄qꝫ d̓r natura vis inſita rebus ſil̓ia de ſil̓ibus procreans. xiij. di. nerui. ꝟ. ecce. vi. q. i. ſi quis. xxviij. q. i. ſepe. Secundomodo d̓r natura quidā ſtimulus ſiue inſtinctus nature ex ſenſualitateꝓueniens. ad appetendū vel ꝓcreanduꝫ vel ad educandum. xxxij. q. v.horrendus. ff. de in ius vocan. l. i. §. ius naturale. inſtit̓. de iure nat̉. inprinci. Tercio mō d̓r inſtinctus nature ex ratione ꝓueniēs. et ius ex tali natura ꝓueniēs dicit̉naturalis eqͥtas. ⁊ ẜm hͦius nature omīa dicunt̉cōmunia .i. cōīcanda tēpore neceſſitatꝭ vt. xlvij.di. ſicut. Quarto modod̓r ius naturale precepta naturalia. hoc ſcilicetNon furiū facies. Nonmechaberis. xxxij. q. vij.quid adulterio. inſti. deobli. que ex deli. naſ. circa prin. et etiā omne iusdiuinū dicitur ius naturale. ⁊ ẜm iſtud ius omnia dicuntur ſimilit̓ cōmunia .i. cōmunicandabene em̄ fuit aliquid ꝓprium de iure diuino.Nam ip̄i ade fuit dictūAn ſudore vultꝰ tui veſceris pane tuo. l. diſ. incapite. Et alibi. Nō cōcupiſces rem ꝓximi tui.xlvij. di. viꝝ. Sil̓r ius ciuile varijs modis dicit̉Quādoqꝫ dicitur ius ciuile illud ius quod noneſt naturale vel ius gentium. ẜm hoc ius canonicuꝫ dicitur ius ciuile ẜmquod hic ſumitur Secūdo modo dicitur ius ciuile omne id quod non eſt ius canonicum. Tercio modo dicitur ius ciuile lex. xij. tabulaꝝ. ff. de orig. iur̄. l. ij. §. exactis. Quarto modo diciturius ciuile ad dr̄am iuris pretorij. ff. e. ius autem. Io.Vus naturale. coniunctio. ſi intelligas de ꝯiunctōne corꝑmI ẜm hoc eſt ius naturale exſenſualitate ꝓueniēs. Si intelligas de ꝯiunctōe aīoꝝ eſt ius naturale ex rōne ꝓueniens. exͣ. de biga. debitum.i ¶ Succeſſio. non intelligo de ſucceſſione que fit per hereditatem. cūilla non ſit naturalis ſed de ſucceſſione que fit per carnis ꝓpagationēVel etiam intelligi poteſt de illa quā liberi iure nature ſuccedant patribus. vt. ff. vnde li. l. i. ⁊. l. ſcripto. §. non ſic.k ¶ Educatio. patres em̄ theſauriſant filijs. non filij parentibus. vtxvi. q. i. p̄dicator. Similit̓ filius patrē egentem cogit̉ alere. xxij. q. iiij.inter. ⁊. C. de alen. li. l. i. ⁊ ij. et in caſu mater filium. ⁊ libertus patroum. vt. ff. de agno. li. l. ſi quis. §. ſolent.l. ¶ Communis .i. nihil exit ꝓprium alicui. vel dic communia .i. cōmunicanda tempore neceſſitatis. vt. xlvij. di. ſicut. Nam etiam ẜm legemromanam temꝑe periculi cibaria maxime erant cōmunia. vt. ff. ad. l.ro. de iactu. l. ij. §. cum in eadem naui. in fi.m ¶ Capiuntur. hec em̄ et alia que in nullius bonis ſunt occupanticonceduntur. vt inſti. de rer̄. diui. §. fere.n ¶ Iteꝫ depoſite. fallic. jͣ. xxij. q. ij. c. ne quis. Et ſi dn̄s et deponēsil̓ petunt rem potius reſtituitur dn̄o. vt. ff. depoſiti bona.o ¶ Commendate. vel cōmodate. commendare idem eſt ꝙ deponenere. vt. ff. depoſiti lucius ticius.p ¶ Per vim. qd̓ cuilibet licet. vt. ff. de iuſti. ⁊ iu. vt vim. ⁊ exͣ de ſen.ex c. iij. §. ſi. ꝟo. ī fi. De illa mat̓ia hēs notatū. xxiij. q. i. ī ſumma Io.Vs ciuile. ciuitas. ſic aliqua eccl̓ia ius ſibi ſtatuit. vt. jͣ. xi. diſ.catholica. ⁊ de conſe. di. iij. ꝓnunciandum.r: ¶ Humana .i. contemplatōne dei. de confe. di. iij. c. iij. et hoīm. vtVs gentium. ſedium .i. hoſtium. vt. xxiij..ff. de fer̄. l. i.¶ q. vij. ſi de rebus. et. q. v. dicat aliquis. iuſti. de rer̄. di. §. Iteꝫ queex hoſtibus. et. ff. de acquirē. xer̄. domi. naturalem. §. vlti. Des dic ſedium vacantium que occupanti concederentur. vt inſti. de rer̄. di. §.fere. alioquin ſi propria auctoritate raperet etiam rem ſuam cadeˢ