.XI.Titulus
quas doctores iudorum inuenerant circa legemmoſaicam: vt illud. Giliges amicū tuū ⁊ odio hēbis inimicū tuū: on̄dēs inimicū non odiendū: ſeddiligendū ẜm charitatem. Math̓. v. Et illd̓ n̄ mechaberis: qd̓ intelligebāt ꝓhibitum tm̄ de oꝑe exteriori: ſed chriſtus on̄dit idem eſſe de affectu īteriori: dicens. Qui viderit mulierem ad ꝯcupiſcēduꝫ eā: iam mechatus eſt eā in corde ſuo. Math̓.vi. Et multa hiꝰ. Cerimonialia qͦꝫ impleuit qd̓ figurabat exhibēdo. Et ꝓpterea ip̄e dixit. Nō venilegem ſoluere: ſꝫ adimplere. Math̓. v. Et qꝛ ml̓taſunt mandata euangelica q̄ oīa clamāt ꝑfectaꝫ dilectionē: eſt multiplex etiā lex iſta. Un̄ Hieremiasdicit. Dabo leges meas in cordibus eoꝝ et loquit̉de euangelio. ¶ De quinta lege q̄ eſt ꝯſuetudo dicitur in decretis diſ. xi. in his. Mos ppl̓i dei inſtituta maioꝝ ꝓ lege hn̄da ſunt. At qͣꝫuis lex iſta fuerat an̄ lege moſaicā vel euangelicā: qꝛ qn̄ ceperūthoīes multiplicari ſuꝑ terram an̄ diluuiū vl̓ poſtſumpſerunt aliqͦs mores exteriores ſue ꝯuerſatōnis ad inuicē: ꝓut dictabat rō: qͦs abſqꝫ ſcripturapro lege tenebat: tn̄ iō ponit̉ lex ꝯſuetudinis poſtlegem diuinā: moſaicam: ⁊ euangelicā: qꝛ ꝗcꝗd eſtꝯͣ mandata moralia vel euangelica: ꝑ qͣꝫtūcūqꝫ tēporis ſic ductū in ꝯſuetudine: nō eſt lex: nec ligatīmo nec excuſat̉ a pctō illud faciens. Un̄ Cyprianus. Conſuetudo ſine rōe qͣꝫtuꝫ vis vulgata: qͣꝫtūvis antiqua vetuſtas erroris eſt: di. viij. Sꝫ quidin hac lege ſcriptū eſt? Certe diliges dn̄m deū tuū⁊ ꝓximū tuum. Nā ſicubi eſt de more ſuꝑſtitiōesfacere: deierare: furari: fornicari: vindictas face̓⁊ hiꝰ: q̄ ſunt cōtra dilectionē dei ⁊ ꝓximi: nō eſt iſtalex q̄ dicit̉ ꝯſuetudo: ſed abuſio ⁊ corruptela. Ncōſuetudo eſt ius moribꝰ .i. actibꝰ moratꝭ approbtū: qd̓ pro lege ſuſcipit̉ cū deficit lex: vt dicit: diſ. i.cōſuetudo. Sed de cōſuetudine fuit antiqͣ offerre deo ſacrificia abſqꝫ alia lege: vt pꝫ in AbrahamIſaac: ⁊ Iacob. ⁊ alijs. Reuereri ⁊ obedire parētibus: n̄ inferre nocumēta ꝓximis: ⁊ hiꝰ: q̄ ꝑtinentad dilectionē dei ⁊ ꝓximi. Et hͨ lex multiplex ē: qꝛmulte ⁊ varie ſunt cōſuetudines. ¶ De ſexta lege.ſ. canonica: pōt intelligi illud qd̓ dicit̉ ꝓuer. viij.ꝑ me .ſ. ſapīaꝫ: legū conditores iuſta decernūt. Cōditores legū ciuilium non ſemꝑ decernunt iuſta:vt pꝫ in legibꝰ ꝑmittentibꝰ vſuras: vel p̄ſcriptꝭ malefidei. Un̄ nec vim legis hn̄t tales leges. Sꝫ conditores legū eccl̓iaſticarum: ſemꝑ iuſta decernūt.Nā eccl̓ia regitur a ſpū ſctō: in cōdendis legibusſuis: vn̄ errare non poteſt ẜm Tho. in qd̓libetis: etp̄iudicat legi ciuili in eo ꝙ eſt ꝯͣ eā. Un̄ Nicolauspapa. Lex īperatorum n̄ eſt ſupra legē dei .i. canonicā: ſed ſub: diſ. x. īperatores. Sed ꝗd in hac legiſcriptū eſt Certe. Diliges dn̄m deū tuū ex toto corde tuo ⁊ ꝓximum tuū ſic̄ teip̄m. Docens modumdiligendi ex toto corde ⁊ ꝓximum: cū dicit ip̄a lexcanonica: de pe. di. ij. Deū diligere ex toto corde eſtillum aīo occupare: ꝯcipere fruende viſionis affectum: pctī odium: mundi faſtidium. Et. xxiij. q
iiij. dꝫ hō diligere ꝓximum ſuum ſic̄ ſeip̄m: vt oēꝫhoīeꝫ quē pōt: formatōe doctrine: bn̄ficientie: cōſolatione: coheretōe: diſcipline: inducat ad colendum deū. Et in pͥncipio decretaliū dicit̉. Rex pacificus pia miſeratōe diſpoſuit ſibi ſubditos forepacificos: pios: pariter ⁊ modeſtos. Pios qͦ ad dilectionem ⁊ deuotioneꝫ erga deū. Pacificos quoad dilectioneꝫ ⁊ iuſticiā erga ꝓximos. Modeſtosqͦ ad dilectionē ⁊ tēperantiā ſui. Et ꝓpter hͦ eccl̓iaſtatuit multas leges ꝑtinentes ad cultū diuinum⁊ dilectionē dei augendam: vt de confitendo: cōione ſumēda: feſtis celebrandis: diuinis exequendis ⁊ hiꝰ. Remouit ml̓tas altercationes ⁊ litigia:q̄ pn̄t fieri in iudicijs ꝯtra charitatem ꝓximoꝝſuas determinatōes: iō ⁊ iſta multiplex lex dei.¶ De ſeptima lege .ſ. ſeculari ītelligit̉ illud Heſter.i. Septē ſapientes erāt ꝯſiliarij regis Aſſueri. qͦꝯſilijs cūcta agebat: ſcientes leges ⁊ iura maiorūNō hēbant illi neqꝫ legem moſaicā: qꝛ nō erāt deppl̓o iudeoꝝ: nec euāgelicā: nec canonicā: q̄ adhucnon erant: ſꝫ leges ciuiles. Et he vtiqꝫ cū non ſininiuſte: ſiue ſint īperiales: ſiue municipales: vt ſtatuta ciuitatum: a ꝗbuſcūqꝫ facte ſint fidelibus vl̓infidelibꝰ: leges dn̄i ſunt: ⁊ ſeruariⁱ debēt ab oībꝰ.Sed ꝗd in hac lege ſcriptū eſt: Certe. Diliges dn̄ꝫdeum tuū ⁊c̄. Un̄ ⁊ priuilegiāt eccl̓ias ⁊ miniſtroeccl̓ie ⁊ puniunt hereticos et blaſphematores: ⁊alia q̄ ſunt ꝯtra dei cultum ⁊ honorē. Et ſil̓r puniunt inferentes nocumēta ꝓximis: vt ſic inter proximos conſeruet̉ lectio. Un dicit Iſidorus: ꝙ facte ſunt leges: vt eaꝝ motu humana coherceat audacia: tutaqꝫ ſit inter īprobos innocentia: diſ. iiij.c. facte aūt ſunt leges. Et loꝗtur de legibꝰ ſecularibus q̄ ponūt penas varias: etiā mortis ꝯtra tranſgreſſores. Et qd̓ ait apl̓s .i. ad Limo .i. ꝙ iuſtonēeſt poſita lex: ſed īiuſtis: maleficis: veneficis: homicidis: ⁊ adulteris ⁊c̄. Nō intelligit̉: vt ꝗdam hertici falſo exponebāt: ꝙ iuſti non ſint obligati ad legps humanas ẜuandas. Sꝫ qꝛ cū lex hēat duplicem actū .ſ. dirigere hoīem in oꝑibus ſuis: ⁊ coge̓metu pene ad obſeruantiā eius: iuſtis ⁊ ſi ſit peta lex: vt eſt directiua: n̄ tn̄ vt eſt coactiua: qꝛ vilicet n̄ metu pene ea obſeruant vt peccatores: ſedlibere amore iuſticie ⁊ obedientie. Hec ēt lex ē ml̓tiplex: qꝛ multe ſunt leges hoīuꝫ: ꝗ ergo ābulāt i.operant̉ ẜm has leges qͣ dn̄i ſunt: ⁊ ꝑ quaꝝ obſeruantiam exercet̉ īmaculata charitas: hi erūt ſinedubio beati in pn̄ti in ſpe: ⁊ in futuro ī re. ¶vna alia lex: q̄ n̄ eſt ꝓpͥe dn̄i: ſꝫ ꝗ ſeꝗtur eā trditur oēm dn̄i lege. Et de hac ait apl̓s ad Ro. vij.Uideo aliā legē in mēbris meis: repugnāteꝫ legmētis mee .ſ. rōis: ⁊ captiuū me ducentem in legepctī. Iſta lex dicit̉ fomēs: ⁊ lex mēbroꝝ .i. ꝯcupiſcetia nobis innata: inclinatio vꝫ ad malū: ⁊ ad delectabilia ſenſuū: etiā q̄ ſunt ꝯtra rōnem. Pro cuiusdeclaratione dic̄. b. Tho. pͥª 2ᵉ. q. xcij. arti. vlt. ꝙ lexeēntialiter inuenit̉ in regulante ⁊ mēſurāte: ꝑ̄ticipatiue autē ī eo qd̓ regulat̉ ⁊ mēſurat̉: ita ꝙ omīs