Prima pars
gerijdum ius vel dominiū ē pinguius latius ⁊ vberius dominio diminuto: poteſt⁊ p̄ciū diminui. Pro quo facit textus Leuit̉. xxv. qui ſic habet. Quāto minus tempus numeraueris: tāto minus emptori cōſtabit. ¶ Confirmat̉ ex ꝯſideratōe cōtractus qui ē locatio vel cōductio vbi ſit trātlatio ſolius vſus retēto dominio. Quis eīneſciat tꝑari vel augeri p̄cium iuxta tꝑs ⁊vſus cōmoditatē maiorem vel minorem?¶ Elicit̉ ex p̄miſſis hec veritas: ꝙ non eſtde intrinſeca ratōe venditōis autemptionis/ ꝙ fiat ſine lucro alterius partiū/ ⁊ ſineſpe vel pacto redemptōis ſeu retractōnis ꝑvendentē aut eius cām habētes.Dequitur nūc viderequid de iure poſitiuo ſit vel eē pōt de ratōne cōtractuum. Et hoc in tertio quaternario conſiderationū.Incipit tertius qua Lternarius.Conſideratioᵐ. 9.Rbitrio legiſlatoris ſubiacet ꝯtractuū modificatio: limitatio vl̓ amplificatio. ¶ Deducit̉ ex hoc. ꝙ adlegiſlatorē ſpectat legū inſtitutio. Formalis aūt ratio cōtractuū/ cōſiſtit in cōformitate ad leges. ſicut patet ex diffinitōe ꝯtractus que e ꝯmutatio ciuilis legitima .i. cōformiter ad leges facta. Un̄ ꝯtractꝰ matrimonialis de qͦ minus videt̉ cuꝫ ſit de iurenaturali. ſubijcit̉ tamē arbitrio legiſlatorꝭſcꝫ pape vel eccl̓ie. alioqͥn nō poſſet fundari illegitimatio quorūdam ꝑſonaꝝ ad mr̄imonialē ꝯtractū. Immo ⁊ arbitriū tale legiſlatoris extendit̉ etiā ad foꝝ ꝯſciētie ⁊ penitētie vt nō quilibet peccator poſſit ſe cuilibet ſacerdoti ſe ſubijcere ad ꝯſecutōeꝫ ſacramētalis abſolutōnis.Conſideratioᵐ .10.Rbitrio legiſlatoris fas eſt. quādoexpedit ⁊ decet cōtractꝰ aliqͦs nuncyalidare nūc inualidare. ꝓ temporum. locoꝝ. ꝑſonaꝝ ⁊ aliaꝝ circūſtantiarūvariata qualitate. ¶ Deducit̉ primo ꝑ exemplū legiſlatoris ſup̄mi dei. qui licet ml̓-
ta iudicialia ſtatuerit in antiqua legē ꝓ regimine populi iudaici: nihilominꝰ ſic tꝑauit illa iudicia tꝑe legis euāgelice ꝙ illa cōmiſit illis quibꝰ ait. Qui vos audit: me audit. Et ꝑ apl̓m ſuuꝫ. Omnis aīa poteſtatibus ſublimioribꝰ ſubdita ſit. Et ad hoc eſtſentētia concors oīm doctoꝝ īmo totius eocleſie. Unde qͥ diceret hoc argumētū eē validū. Lex antiqua iudicialis ſic vel ſic dicebat p̄cipiēdo vel ꝓhibēdo/ ergo talit̓ nūcagere xp̄iani tenent̉ falleret̉. qm̄ hec conſequētia/ nedū falſa eſt ſed hereticalis. Ex qͣſequit̉ hec veritas ꝙ dum redimit̉ hereditas vendita non eſt neceſſariū deducē fructus medios ꝑceptos. niſi hoc alia lege ꝙͣantiqua fuerit inſtitutum.Conſideratioᵐ .ij.Rbitrio legiſlatoris hūani nō eſtpoſſibile quoſlibet cōtractꝰ ita ſuislegibus moderari qͥn ſubſeqͥ poſſetmultiplex abuſus. Sunt ad hoc autoritates iuriū plures ⁊ exꝑimento quotidianocognoſcimꝰ. Nō tamē fruſtra conat̉ legiſlator ad moderatōeꝫ cōtractuū dum facitqd̓ in ſe ē ad p̄cluſionē abuſuū. cōdēdo leges vniuerſatr poſitas. q̄ quales eē debeātIſidorus ponit. Nihi lominꝰ obẜuanduꝫeſt illud comicū. Ne qͥd nimis. Et illud ſapientis. Noli eē iuſtus nimis. Uidemꝰ eīin pluribꝰ ꝙ multiplicatōes inftitutionuꝫ⁊ penaꝝ ſic inuoluūt populos ꝙ ſit eis iugu intolerabile ⁊ inuolutō laqueoꝝ. Exēplū datū ē alibi in materia ſymonie. ⁊ h̓ poteſt accipi in materijs vſuraꝝ/ qͥbꝰ dū queritur aditus p̄cludi/ cōdēnant̉ multi contractus qͥ ẜm legē dei nō ſunt vſurarij nec illiciti. ⁊ eēt vtiles tam reipublice ꝙͣ ꝑſonis.Exemplū ē p̄terea de caſibꝰ in foro penitentie. ⁊ ſil̓ibus alijs de qͥbus alibi.Conſideratioᵐ .12.Rbitrio legiſlatoris cōuenit nedūleges in ꝯtractibꝰ ponere. ſed poſitas interp̄tari. nō tantū doctrinaliter vt iuriſpiti poſſunt ſed autoritatiue etiudicial̓r. Eſt itaqꝫ legiſlator tāꝙͣ lex viuadirector ⁊ epykeies. dū ⁊ vbi ꝓuenit circaleges difficultas ex circūſtantiaꝝ varietateq̄ ſunt īnumerabiles. nec cadē poſſunt ſug