De natura ⁊ qualitate circūſtantiarū

nit actibus hūanis ad qd̓ requirit̉ ꝙ ſintvoluntarij. Actus aūt humani frequētiſſime iudicari hn̄t voluntarij vel inuoluntarij ẜm cognitionē vel ignorantiā circumſtantiarū. Rōnabiliter igit̉ circūſtantiaꝝcognitio ad hmōi ſcīam theologicā ꝑtinere dr̄ ⁊ ꝑtinet. ¶ Ad declarationē igit̉ materie ꝑticularius deſcendendo. circūſtantia ſic deſcribit̉. ꝙ eſt accidēs actus humani. Et intelligat̉ iſta deſcriptio de nō accidenti qd̓ ineſt rei vt ſua qualitas. ſicut album dr̄ accidens rei albe. ſed intelligat̉ accidens qͣſi cum alio ſil̓ in eodem ſubiectocōcurrens ⁊ exiſtens. extra tn̄ ſubſtantiamipſius cū quo ſic cōcurrit ⁊ exiſtit. Sic em̄circūſtantia dr̄ accidens actus humani. qꝛcum actu humano ſil̓ in eodē ſubiecto cōcurrit ⁊ exiſtere pōt. Eſt tn̄ extra ſubſtantiamipſius actus hūani nec eſt de eius ſubſtantia. Qd̓ ſatis nomen de ſe importat etcōnotat. Dicit̉ etiā circūſtātia qͣſi circū aliquid ſtans. ¶ Circūſtantie aūt ẜm qͣsvt ſupra tactu eſt actus hmōi iudicari N.hn̄t boni vl̓ mali meliores vel peiores meritorij vel demeritorij ⁊cͣ. et ꝑ ꝯn̄s ad beatitudinē ſalutēqꝫ eternā ordinati aſſignāt̉a Tullio in ſua rhetorica ſepteꝫ. q̄ cōtinēt̉in iſto verſu. Quis. qͥd. vbi quibus auxiliis. cur. quō. qn̄. Etenī iuxta qd̓ ipſe Tullius dixit. In actibꝰ hūanis ad eoꝝ bonitatē ſeu maliciā debite dinoſcendā p̄dictaꝯſiderāda veniūt .ſ. qͥs eſt qͥ fecerit qͥd ē qd̓fecerit. vbi fecerit. qͥbus auxilijs. inſtr̄is vl̓medijs fecerit. qͣre fecerit. quō fecerit. qn̄ fecerit. Ph̓s aūt ī tercio ethicoꝝ addit octauā circūſtantiā .ſ. circa qͥd. Sed Tulliꝰ eāſub illa circūſtātia qͥd: cōp̄hendit. Hic tn̄ipſarū circūſtantiaꝝ fiet declaratio ẜm numerū ⁊ poſitionē ph̓i. ¶ Numerꝰ aūt ſeuſufficiētia iſtarū circūſtantiaꝝ ſic ſumi p̄t.Circūſtantia em̄ vt iam dictū eſt dr̄ qͣſi extra ſubſtātiā actus exiſtēs. ſed tn̄ ip̄m actūaliqͦ mō attingēs. Triplici aūt mō ſeu reſpectu pōt circūſtātia actū ip̄m humanuꝫattingere. Uno mō inꝙͣtum attingit ip̄mactū in ſe. Scd̓o mō inꝙͣtuꝫ attingit camip̄ius actus. Tercio mō inꝙͣtum attingiteffectū ipſius actus. Reſpectu primi modidupl̓r p̄t ip̄a circūſtātia ip̄m actū ī ſe attīgere. vel ꝑ modū .ſ. cuiuſdā mēſure ſeu cō

menſuratōis ⁊ ſic erunt circūſtantie reſpicientes ſeu cōcernentes locū ⁊ tp̄s. q̄ denotant̉ ꝑ hec duo verba in p̄dicto verſu poſita .ſ. vbi ⁊ qn̄. vel ꝑ modū qualitatis ipſiꝰactus. ⁊ ſic erit circūſtantia reſpiciens ſeucōcernens modū agendi quo .ſ. actus ipſefactus eſt. q̄ denotat̉ ꝑ hoc verbū quō. Reſpectu v̓o ſcd̓i modi .ſ. reſpectu cauſe ipſiꝰactus. cum oīm actuū ⁊ affectuū humanorum quatuor ſunt cauſe principales .ſ. efficiens. materialis. formalis. ⁊ finalis. qͣdruplex circa iſtas quatuor cās accipit̉ ſeu occurrit dr̄ia ſeu qualitas circūſtantiarum.Circa em̄ cām efficienteꝫ/ alias accipit̉ ſeuoccurrit circumſtantia ipſius agentis quedenotat̉ ꝑ hoc verbū quis. Circa cām materialem accipit̉ ſeu occurrit circumſtātiacirca obiectum q̄ denotat̉ ꝑ hoc verbū qd̓addit ph̓s .ſ. circa quid. Circa cauſam formalem accipit̉ ſeu occurrit circumſtantiacirca cām coagentem ſeu cooꝑantē ſeu cōcurrentē. q̄ denotat̉ ꝑ hoc verbum quibusauxilijs. Et intellige vt iam tactum eſt. vl̓inſtr̄is ⁊cͣ. vel hmōi que faciunt ad formāactus. Circa cām finaleꝫ accipit̉ ſeu occurrit circumſtantia circa ꝓpoſitū ⁊ intentionem agentis. q̄ denotat̉ ꝑ hoc verbum curid eſt ꝓpter quid qua de cā ⁊cͣ. Reſpectuv̓o tercij modi .ſ. reſpectu effectus ipſiꝰ actꝰaccipit̉ ſeu occurrit circūſtātia. circa illudqd̓ ex tali actu contigit et ſecutum eſt. quedenotat̉ ꝑ hoc verbū quid. ¶ He igit̉ ſūtcircumſtantie ex quibus vt pluries tactuꝫeſt. actus humani quo ad bonitatē vel maliciam/ meritum vel demeritū ⁊cͣ. iudicarihabent nec plures reꝑient̉ quin ad aliquāp̄miſſarū ſint reducibiles. ¶ Et ad maiorem inſtructionē mediocrū ⁊ ſimplicium quibus. vt ſuꝑius tactū eſt non tantaſcīa vel librorū facultas ſuppetit expediēsiudicatū eſt de p̄dictis circūſtantijs aliqͣliter exēplificari. vt exinde in ſil̓ia faciliꝰ manuduci poſſint ⁊ ſeruādo ordinē verſus ſupra poſiti. ¶ Reſpectu igit̉ primi verbi .ſ.quis. certū eſt ꝙ ceteris alijs paribus grauius peccat ſacerdos ꝙͣ ſimplex clericus. etgrauiꝰ clericus ꝙͣ ſimplex laicus. et grauiꝰvir ꝙͣ femina. ¶ Reſpectu ſcd̓i .ſ. qͥd. certūeſt ꝙ ceteris alijs paribus homicidiuꝫ eſtgrauius pctm̄ ꝙͣ furtū. ⁊ adulteriū ꝙͣꝫ ſim-

L 3