Compendium theologie
notationem ip̄i ſinderiſi ꝯiūgēs ſine quacunqꝫ difficultate aſſentit. nec tunc errat.Quia circa hmōi maiorē. non ē error. Format deinde rō ſub iſta maiore vnā mīorēad aliquē caſum ſeu factū ꝑticulare deſcēdendo ſic. Et hoc ē malum. Cui minori ſiꝯſciētia ſe iuxta ſecundā ſui importationēſeu ꝯnotationē ip̄i rōni ꝯiūgens aſſentiatpoteſt errare ⁊ p̄t nō errare. Infert demūconſciētia ex iſtis duabus p̄miſſis concluſionē ſic. Ergo hoc non eſt faciendū. Queconcluſio ſil̓r erit falſa vel vera. ꝓut .ſ. ip̄aratio ⁊ conſciētia ſe illi ꝯiungēs in illa minore errauerit. ¶ Ꝙ etiā conſciētia proutmagis ꝓprie ⁊ magis coīter ſumit̉. ſcꝫ dūmagis ratiōi ſimplici ꝯiungit̉ dicat quādam applicationē ſeu ordinationē ſciētiead aliqͥd. ſicqꝫ magis actū quendā ꝙͣ habitum ſeu potentiā importet. pꝫ ex his q̄ ipſiconſciētie attribuūt̉ .ſ. teſtificari. accuſare:remordere. rep̄hendere. excuſare. inſtigareſtimulare. remurmurare. incitare. ligare. retrahere. Que oīa (vt clarū eſt) cōſequunt̉quandā actualē applicationē alicuiꝰ ꝯgnitionis ſeu ſciētie ad ea q̄ agunt̉. Que ꝗͣdeꝫapplicatio tripliciter hꝫ fieri ẜm diuerſitatem triū tempoꝝ. vicꝫ p̄teriti p̄ſentis et futuri. Uno etem̄ mō ⁊ reſpectu p̄teriti tꝑishꝫ dicta applicatio fieri. dū ſcꝫ recognoſcit̉aliqͥd factū vel nō factū eē. Et ẜm hoc cōſcientia de hoc ꝙ ſibi vel in malo cōmiſſovel in bono omiſſo aut ecōuerſo conſcia ēcontra mentē teſtificat̉. eamqꝫ vel accuſat.remordet. ⁊ rep̄hendit l̓ etiā excuſat. Aliomō reſpectu pn̄tis tꝑis hꝫ dicta applicatōfieri. dū ſcꝫ aliqͥd faciendū īminet vl̓ occurrit. Et ẜm hoc conſciētia ꝓut de illo in bonum vel malū ẜm iudiciū rōnis ꝑ applicationē ſciētie ſeu cognitiōis ad illud iudicantis ſibi conſcia ē mentē ip̄am facere velnō facere. inffigat ⁊ ſtimulat ⁊ recalcitrat.Alio mō et reſpectu futuri temꝑis hꝫ dicta applicatio fieri. dū ſcꝫ conſciētia ad aliqua in futuꝝ faciēda vel nō faciēda ꝓut ſibi de eis ẜm iudicium rōnis per applicationem ſcientie ſeu cognitionis ad illa iudicantis. conſcia eſt mentem ip̄am excitatincitat ⁊ ligat vel retrahit. ¶ Plures a diuerſis doctoribus aſſignāt̉ conſcientie deſcriptiōes. Una a Iohāne damaſceno ꝙ
conſcientia eſt lex intellectus noſtri. Aliaa Baſilio. ꝙ conſciētia ē rōnale iudicatoriū. Alia ꝙ ē cognitio ſuijpſiꝰ. Alia ꝙ cōſciētia ē habttus mētis. boni ⁊ mali diſcretiuus. Alia ꝙ ꝯſcīa ē credulitas intētiōisad aliqͥd faciēdū vel nō faciēdū. animi deliberatiōe firmata. Ex iſtis ꝯſcīe diffinitionibus ſeu diſtinctiōibus. q̄ in effectu benereſoluēdo in idē cōincidūt. colligi p̄t ꝙ cōſciētia reſpicit ⁊ ꝯcernit/ tā facta ꝙ faciēda.īmo oīa tꝑa reſpicit. vt ſatis declaratū eſt.De conſcientia indiſcreta. ¶ Notare ſolēt aliqͥ. ꝯſcientiam⁊nimis largā ⁊ etiā nimis ſtrictā cauen Cdū fore aliquas rōnes aſſignātes. Unamſcꝫ qꝛ ꝯſcīa nimis larga generat p̄ſumptione. Nimis v̓o ſtricta deſꝑationē. Aliā qꝛꝯſcīanimis larga freq̄nt̓ illud qd̓ ē maluꝫdicit bonū. Nimis v̓o ſtricta ecōtrario ſepe dānat ſaluādū. Qd̓ nō ꝓut v̓ba iacentde ſe ſic ſimplicit̓ accipiēdū eſt. ſꝫ ꝑ quādādenotatione ⁊ maxime ī indifferētibus. q̄ſcꝫ vt ſepe tactū ē nō hn̄t ex ſe ſuoqꝫ genere ꝙ ſint bona vel mala. meritoria vel demeritoria. Etem̄ ꝯſciētia larga coīter ⁊ depluribus q̄ freq̄ntiſſime occurrūt nullū remorſum hꝫ. ⁊ ſic plura ſepe facit q̄ ſic faciendo nō peccat. In qͥbus tn̄ ſi remorſumhr̄et/ peccaret. Exinde plura pctā euitat q̄alias incurreret ⁊ cōmitteret. Conſcientiav̓o nimis ſtricta econtrario coīus ⁊ quaſide oībus ⁊ freq̄ntiſſime ſine cauſa remorſum hꝫ ⁊ dubitat. Et cū plurīa neceſſariofacere habeat. plurīa facit. q̄ ſic cū remorſufaciēdo peccat. in qͥbus tn̄ ſi remorſum nōhr̄et nō peccaret. Exindeqꝫ plura pctā incurrit ⁊ cōmittit. q̄ alias nō incurreret neccōmitteret. ¶ Circa qd̓ ac etiā circa pluriatā iā dictoꝝ ꝙͣ dicēdoꝝ bene notādū et aduertēdū venit. Ꝙ aliud eſt ꝯſcīa. aliud timor ꝯſcīe Qd̓ in effectu ē dicere ꝙ magnaē differētia int̓ hr̄e de aliqͦ: ſeu facere ꝯſcientiā ⁊ intelligat̉ formatā. ⁊ hr̄e ſolū timoreꝯſcīe quē aliqͥ ⁊ bene cōit̓ ſcrupulū ꝯſciētievocāt. Cōſciētia etem̄ ꝓutiā dictū ē .ſ. formata ē qn̄ finalit̓ .i. poſt diſcuſſionē et deliberationē/ ex diffinitiua ſnīa rōnis iudicatur ⁊ firmat̉ aliqͥd eē faciēdū aūt ꝓſequendū. vel nō faciēdū aut vitādū. Et ꝯͣ talem