Qō I.Diſtin. XL.
141
ꝯmēſuratiōe ẜꝫ quā ꝓportionatꝰ ē ad fine̓ hoīs ꝯſequēduꝫ.⁊ quia actꝰ exterior cōparat̉ ad voluntatē: ſicut obiectum:inde eſt ꝙ hāc bonitatem volūtatis actus interior ab exteriori habꝫ: non quideꝫ ex eo ẜm ꝙ eſt exercitus: ſed ẜmꝙ eſt intētus ⁊ volitus: qꝛ ẜm ꝙ eſt exercitus ſequit̉ actūvoluntatis: ſed quedā rō bonitatis ꝯſiſtit in actu īteriorisvolūtatis ẜm ſe: ẜm ꝙ volūtas eſt dn̄a ſuoꝝ actuū: ſꝫ quābonitatē actus hꝫ rōneꝫ meriti vel laudabilis: ⁊ hec bonitas ex actu īteriori in exteriorē ꝓcedit. loquēdo igit̉ de illa bonitate quā voluntas actui exteriori p̄bet actus exterior nihil bonitatis addit: dūmodo volūtas equal̓r ītenſaſit: hoc pro tāto dico: qꝛ quidaꝫ actus ſunt delectabiles: inquibꝰ volūtas non pōt eſſe ita ītenſa ante actum: ſicut eſt īactu. vt pꝫ in actu fornicationis. vnde nō equal̓r demeret̉qui vult fornicari: ⁊ qui actu fornicat̉: qꝛ voluntas nō pōteſſe adeo ꝑfecta ante actū: ſicut eſt in actu. Quidā v̓o actꝰſunt difficiles in ꝗbꝰ volūtas remittit̉ in actu: ⁊ in iſtis voluntas pōt eſſe magis ꝑfecta an̄ actum qͣꝫ in actu: ſi autemloquamur de bonitate actus quā actꝰ exterior ẜm ſe habꝫſic actus exterior cōplet interiorē in bonitate vel maliciaſicut terminus motus cōplet motū. cōparat̉ enim vt dcm̄eſt ad volūtatē vt ob̓m. ⁊ qꝛ ad p̄miū eſſentiale ordinaturactus per bonitatē pͥmam quā hꝫ a volūtate ꝓut liberal̓rreddit̉ ⁊ ex amore: ideo actꝰ exterior nihil adiungit ad premium eſſentiale: tm̄ enī meret̉ qui hꝫ ꝑfectā voluntatemaliqd̓ bonū faciēdi qͣꝫtū ſi faceret illud: ⁊ ſi facit vnū actuꝫqͣꝫtum ſi faceret multos volūtate equal̓r ꝑfecta manēte.Ad pͥmū aūt accidētale ordīat̉ per bonitatem que eſt ipſiactꝰ exterioris ẜm ſe. ⁊ ideo actꝰ exterior adiungit aliꝗd adp̄miū accn̄tale. v̓bi gr̄a. martyr inqͣꝫtū exterius patit̉ victoriam de aduerſarijs fidei hꝫ: ⁊ ex hoc ſibi aureola debet̉.ſil̓r etiā aliꝗs ex hoc ꝙ ī actū exteriorē frequēter exit magis habilitat̉ ad bonuꝫ: ⁊ ex hoc ſequit̉ ꝙ in charitate creſcat. Simil̓r per actum exteriorē punit̉ magis qͣꝫ per volūtateꝫ tm̄. ⁊ ideo actꝰ exterior adiūgit in ſatiſfactionē: ⁊ ſil̓rin omnibus alijs que conſequuntur bonitatem actus ẜmꝙ exercitus eſt.ergo dd̓m. ꝙ cuꝫ dr̄. qͣꝫtū intēdis tm̄Ad primum facis. ly qͣꝫtu pōt eſſe aduerbiū vl̓ nomen. ⁊ ſi ſit nomē tenet in malis. qꝛ qͣꝫtum aliꝗs credit velintēdit peccare tm̄ peccat. In bonis aūt nō: qꝛ pōt aliquistepida volūtate intēdere multū deo placere: nec tn̄ tantūplacet. Et ratio huius differētie ex ſupradictis pꝫ: qꝛ pluraexigunt̉ ad bonum qͣꝫ ad malum. Si aūt lyqͣꝫtū ſit aduerbium: ſic veꝝ eſt ⁊ in bonis ⁊ in malis ẜm illā bonitatem ⁊maliciā hꝫ actꝰ ex volūtate eligēte: ſed per actū exterioreꝫaliꝗd iniūgit̉ qͣꝫtū ad bonitate: que eſt ipſiꝰ actꝰ exteriorisẜm ſe. ¶ Ad 2ᵐ dd̓m. ꝙ dictum Bernar. ītelligit̉ qn̄ facultas operādi deeſt volūtate ꝑfecta exn̄te: ⁊ loquit̉ tm̄ qͣꝫtūad eſſentiale p̄miū: ⁊ nō qͣꝫtuꝫ ad accn̄tale. ¶ Ad 3ᵐ dd̓m.ꝙ bona fortune. vt in pͥmo ethy. dr̄ organice deſeruiūt fel̓icitati. Et ideo nō eſt incōueniēs: ſi accn̄tal̓r ad felicitatemꝯferāt: ⁊ eoꝝ defectꝰ felicitatē impediāt qͣꝫtū ad aliꝗd felicitati accn̄tale. ¶ Ad 4ᵐ dd̓m. ꝙ illud intelligit̉ de p̄mioeſſentiali: qd̓ ẜm qͣꝫtitatē radicis menſurat̉: cui nō addit̉ ꝑactū exteriorē ſi ſit ꝑfecta volūtas: ſed addit̉ aliꝗd qͣꝫtumad p̄miuꝫ accn̄tale. ¶ Ad 5ᵐ dd̓m. ꝙ vidua illa plus alijsmiſiſſe dr̄: qꝛ efficaciori volūtate illud dedit. vnde magismerebat̉ apud deum de p̄mio eſſentiali qͣꝫ illi qui maioramunera minori deuotione dabāt: ſed qͣꝫtū ad p̄mium acc.dentale illi poterāt plus mereri ẜm ꝙ per maiora munera plus ſatiſfaciebāt: vel etiam miniſtros tēpli plus ad orādum pro ſe ꝓuocabant: vel quicꝗd huiuſmodi eſt qd̓ actūexteriorē ẜm ſe ſequit̉. ¶ Ad 6ᵐ dd̓m. ꝙ volūtas tendit inactum exteriorē: ſicut in obiectū. vnde ſi aſſit facultas ope
randi nō poſſet eſſe volūtas perfecta: niſi operaret̉. ⁊ ideonon eſt ſuperfluum facere: quia ſine actione: nec ipſa volūtas bona eſſet. ¶ Pͣ. actus exterior in p̄cepto cadit: ⁊ iterūad p̄mium accidētale confert. ¶ Ad ſeptimū dicēdum. ꝙbonitatē illam ẜm quā actus exterior vite eterne meritorius eſt totū ex voluntate gratia informata hꝫ: ẜm ꝙ volūtarius eſt. ⁊ iō non oportet ꝙ ſupra bonitateꝫ volūtatis ꝑfecte aliꝗd adiūgat ad meritū eēntiale vite eterne ꝑtines.¶ Utrum eadē actio poſſit eſſe bona ⁊ mala.IIII.ſic ꝓcedit̉. Uidetur ꝙ¶D quartum poſſit eſſe eadem actioAlbona ⁊ mala. quia vt in 3º phy. dicit̉. idem moItus qui eſt in agēte eſt actio: ⁊ in patiēte paſſioẜm ſubſtātiā rōne differēs: ſicut eadeꝫ eſt viaab athenis ad thebas ⁊ de theb̓ ad athenas: ſed contingitactionē eſſe malā ⁊ paſſioneꝫ bonaꝫ. vnde dicit̉. Actio diſplicuit .ſ. iudeorum paſſio grata fuit .ſ. chriſti. ergo cōtingiteundem actum eſſe bonum ⁊ malum. ¶ Pͣ. in 5º phy. dicitur ꝙ vnus motꝰ eſt ꝯtinuus: ⁊ eadē rōne vna actio eſt q̄ ēꝯtinua: ſed ꝯtingit in eadē ꝯtinua actione vel motu: vt ineūdo ad eccleſiā: pͥmo haberi bonā ītētionē poſtea malā.⁊ ecōuerſo. Cum gͦ ex ītētione iudicet̉ actio bona vl̓ mala:eadē actio pōt eſſe mala ⁊ bona. ¶ Pͣ. pͥmus motꝰ eſt peccatuꝫ. vt ſupra dictū eſt. ſed qui reſiſtit pͥmo motui nō peccat: īmo meret̉. cōtingit aūt ꝙ adhuc pͦ motu durāte cumpͥus aliꝗs non reſtiterit poſtmodum reſiſtat. ergo cōtingitcirca eundē motū eſſe bonitatē ⁊ maliciam. ¶ Pͣ. ſit ita ꝙaliꝗs dn̄s p̄cipiat famulo elemoſynā dare. ⁊ ꝙ dn̄s bonaītētiōe: ⁊ ex charitate p̄cipiat: famulus aūt īuolūtariꝰ ⁊ coactus det. cōſtat ꝙ datio elemoſyne illiꝰ eſt actio domini⁊ ſerui actio. ſed dn̄s in illa datione meret̉. famulus auteꝫpeccat. ergo cōtingit in eadē actione eſſe meritū ⁊ peccatu¶ Pͣ. ponat̉. ꝙ aliꝗs in peccato mortali exiſtēs aliqua ſuffragia faciat pro defuncto in purgatorio exiſtēte: cōſtat ꝙiſte ſuffragia faciēs ſibi non meret̉: cum charitatē non habeat. ſed illi qui in purgatorio exiſtit meret̉ diminutioneꝫpene vel plenā abſolutionē. ergo eadē actio pōt eſſe meritoria ⁊ nō meritoria: ⁊ eadē rōne bona ⁊ mala.Math̓. 6º. Nemo pōt duobꝰ dn̄is ſeruiSed cōlra. xe. ſed per bonā actioneꝫ deo ſeruit̉: permalā v̓o dyabolo. cum igit̉ vna ſit actio que eſt vnius agētis. videt̉ ꝙ nō poſſit eſſe vna actio bona ⁊ mala. ¶ Pͣ. cōtraria nō poſſunt eſſe ſimul in eodem: ſed bonū ⁊ malū cōtraria ſunt. ergo nō poſſunt eſſe in eadē actione.dd̓m. ꝙ cū vnū ⁊ ens ꝯuertant̉ ẜm h̓Reſponde̓o ꝙ res ſebꝫ ad eē ita ſe hꝫ ad vnitatē.eſt aūt in re duplex eē ꝯſiderare .ſ. eē qd̓ ē ipſiꝰ ẜm ſe qd̓ eſteē pͥmū ⁊ ſub̓ale: ⁊ eē ſuꝑueniēs qd̓ eſt 2ᵐ ⁊ accn̄tale: ⁊ ideoꝯtīgit ꝙ aliꝗd ẜm ſe ꝯſideratū eſt vnū: qd̓ tn̄ ẜm aliꝗd qd̓eſt ſibi accn̄tale pluralitatē hꝫ. v̓bi gr̄a. lignū ꝯtinuū: cuiuſvna pars eſt alba ⁊ alia nigra: ip̄m ꝗdē in ſe: inqͣꝫtū ē lignūeſt vnū: ſed ẜm illud eſſe quo eſt coloratū eſt multa ⁊ nonꝯtinuū. cum igit̉ actꝰ exteriores ꝑticipēt bonitatē ⁊ maliciā moralē: ſicut quiddā ſuꝑueniēs ⁊ accn̄tale ſibi inqͣꝫtūtales actus ſunt imꝑati a voluntate: cōtinget aliquē actūhꝰ eſſe vnū ẜm ſe cōſideratuꝫ. et tamen eſſe multa ẜm ꝙad genus moris refert̉: ẜm ꝙ moral̓r bonus vel malus dicitur. et ideo bonitas et malicia nunqͣꝫ poſſunt eſſe in vnaactione ẜm ꝙ eſt vna: ſed ẜm ꝙ ē multa: et ſic ꝯtīgit actionem illam eſſe vnam et multa.Ad primum ergo dicendum. ꝙ cum actio ſit inagente et paſſio in patiente non poteſt eſſe idem numero accidēs quod eſt actio: et qd̓ eſt paſſio: cum vnū accidens non poſſit eſſe in diuerſis ſubiectisvnde etiam Auicēna dicit ꝙ nō eſt eadem numero equa-