Queſtio II.Diſtin. XVII.
Diſtin. XVII.nulla eſt diuerſitas quo ad eſſe pͥmum: qꝛ diuerſitas ſecūdarum ꝑfectionū ⁊ cōtrarietas nō pōt eſſe ſimul cum vnitate ꝑfectionis pͥme: qꝛ ſic cōtraria eēt in eodem: ſed nosīuenimus ꝑfectiones vltimas qͣꝫtū ad eſſe ẜm eē in diuerſis hoībꝰ diuerſas ⁊ ꝯͣrias: quoꝝ quidā ſunt ſtulti ⁊ ꝗdā ſapiētes ⁊ ꝗdā vicioſi: ⁊ quidā v̓tuoſi. ergo opꝫ pͥmā ꝑfectionem .ſ. animā qͣꝫtū ad eſſe pͥmum in diuerſis variari. ¶ Pͣaīa eſt forma corporis ⁊ motor: ſed in corporibꝰ celeſtibusẜm poſitionē ph̓oꝝ diuerſis corporibus aſſignant̉ diuerſimotores. ergo videtur ꝙ multo fortius in diuerſis hoībꝰſint diuerſe anime.Reſpondeo dicēdo: ꝙ circa vnitatē ⁊ diuerſitateꝫaīe rōnalis ſūt plures ph̓oꝝ opīonesp̄termiſſis illis qui ponūt intellectu eſſe vnū in tota natura intellectuali vel qui ponūt intellectū eſſe idē qd̓ diuina eſſentia: ad quaꝝ ītellectū oꝑꝫ intelligere ꝙ diſtinguiꝰẜm ph̓os tripl̓r intellectus .ſ. intellectꝰ poſſibilis: intellectꝰagēs ⁊ intellectus in habitu: ⁊ dicit̉ intellectꝰ poſſibilis ꝙeſt in potētia ad recipiēdū oēs formas ītellectas: ſicut oculus eſt in potētia ad recipiēdū oēs colores: intellectꝰ auteꝫagēs dicit̉ qui facit intelligibilia in potētia eſſe in actu: ſic̄lumē qd̓ facit colores in potētia viſibiles eſſe actu viſibiles: intellectus aūt in habitu vel formalis ab eis dicit̉ qn̄intellectus poſſibilis iam perfectus eſt ſpecie intelligibilivt operari poſſit: nulla eniꝫ potētia paſſiua habꝫ oꝑationēniſi per ſpeciem obiecti ſui perfecta fuerit: ſicut viſus nonvidet anteqͣꝫ recipiat ſpecie coloris. ¶ His ergo viſis: ſciēdum eſt ꝙ in hoc fere oēs ph̓i concordāt poſt Ariſtotelemꝙ intellectus agēs ⁊ poſſibilis differūt ẜm ſubſtantiam: ⁊ꝙ intellectus agēs ſit ſubſtātia quedam ſeparata ⁊ poſt rema in ſubſtātijs ſeparatis: ⁊ ita ſe habet ad intellectū poſſibilem quo intelligimus: ſicut intelligētie ſuꝑiores ad animas orbiū: ſed hoc ẜm fidem nō poteſt ſuſtineri. Si enimvt Anſelmus ꝓbat reparationē hominis per angelū deusfieri noluit ne paritas hominis ⁊ angeli in gloria tolleret̉:dum angelus hominis fieret cauſa ſalutis. Simil̓r ſi poneretur anima noſtra ẜm naturalē operationē depēdere abaliqua intelligētia vel angelo non poſſet rationabil̓r ſuſtineri: ꝙ anima angelis par ſit in gloria futura: quia vltimaꝑfectio vniuſcuiuſqꝫ ſubſtātie eſt in cōplemēto ſue operationis: ⁊ ideo vniri cum intelligētia agēte ponūt p̄dicti philoſophi vltimā felicitatē hominis. Et ideo quidam catholici doctores corrigētes hanc opinionē: ⁊ partim ſequētesſatis ꝓbabiliter poſuerūt ipſum deum eſſe intellectu agētem: quia per applicationē ad ipſum anima noſtra beata ē⁊ hoc confirmāt per hoc quod dicit̉ Io. pͥmo. Erat lux vera ⁊cͣ. De intellectu autē poſſibili ſimil̓r fuit magna diuerſitas inter philoſophos ſequētes Ariſto. Quidam eniꝫ dixerūt intellectum poſſibilem eſſe diuerſum in diuerſis. ꝙdam v̓o eſſe vnum in omnibus. Eoꝝ autem qui poſuerūteum diuerſum eſſe in diuerſis: ſunt tres opiniones: quidaꝫenim dicūt intellectum poſſibilem nihil aliud eſſe qͣꝫ preparationem que eſt in natura humana ad recipiēdam impreſſionem intellectus agētis: ⁊ hāc eſſe virtutē corporalēconſequentē complexionem humanam: ⁊ hec fuit opinioAlexādri. Sed hoc non pōt ſtare etiam ẜm intētionē Ariſto. qui vult ꝙ intellectus poſſibilis ſit receptiuus ſpecieꝝintelligibilium. p̄paratio autē nō eſt receptiua: ſed magisp̄paratiua: preparatū aūt hac preparatione eſt corpus: velvirtus in corpore: ⁊ ita illud quod recipit formas intelligibiles: eſſet corpus vel virtus in corpore: quod ph̓s improbat. ¶ Pͣ. ſequeret̉ ꝙ intellectus poſſibilis non eſſet v̓tuscognoſcitiua. Nulla enim v̓tus cauſata ex cōmixtione elementoruꝫ eſt cognoſcitiua. quia ſic qualitas elementoruꝫageret vltra ſuam ſpeciē: quod eſt impoſſibile. Et ideo alij
M oiodixerūt ꝙ intellectus poſſibilis nihil aliud eſt qͣꝫ virtꝰ imaginatiua ẜm ꝙ eſt nata vt ſint in ea forme que fuerūt ītellecte in actu. ⁊ hec eſt opinio Auēpace. Sed hoc etiam eſtimpoſſibile: quia ẜm ph̓m in tertio de anima. Fantaſmataque ſunt imaginatiua ſe habēt ad intellectum humanum:ſic̄ colores ad viſum: ⁊ ideo oportet ꝙ fantaſmata ſint mouentia intellectum poſſibilē: ſic ut color mouet viſum: vn̄aptitudo que eſt in intellectu poſſibili ad intelligendum:eſt ſimilis aptitudini que eſt in patiēte in potētia: vt ſi patiens in actu: aptitudo autem que eſt in imaginatiua eſt ſicut aptitudo agētis in potētia: vt ſit agēs in actu. Impoſſibile auteꝫ eſt ꝙ idem ſit mouēs ⁊ motum: ⁊ agēs ⁊ patiēs.ergo impoſſibile eſt ꝙ virtus imaginatiua ſit intellectuspoſſibilis. ¶ Pͣ. adhuc ſequeretur ꝙ virtus recipiēs intelligibilia in actu: que dicit̉ intellectus poſſibilis eſſet vtensorgano corporali: cuꝫ virtus imaginatiua habeat determinatum organuꝫ. ¶ Sciēdum eſt etiam: ꝙ ẜm has opiniones ītellectus poſſibilis generatur generato corpore: ⁊ corrumpitur corrupto corpore: ⁊ cum non ſit differētia intellectus in diuerſis hominibus: niſi intellectus poſſibilis: qꝛagens eſt vnus: ſequeretur ꝙ illud qd̓ remanet de intellectu ex omnibus hominibus poſt mortē eſſet vnum numero .ſ. intellectus agēs: ⁊ hoc eſt valde hereticuꝫ: quia ſic tolleretur retributio meritoꝝ poſt mortem ⁊ ideo tertia opinio eſt Auic. qui ponit intellectum poſſibilē in diuerſis diuerſum fundatum in eēntia anime rationalis: ⁊ non eē virtutem corporalē: ⁊ cum corpore incipere: ſed non cum corpore finiri. vnde quantū ad intellectum poſſibilē eius opinio eſt quam tenemus ẜm fidē catholicā: quāuis erret cūalijs de intellectu agēte: vt dictum eſt. Eoꝝ aūt qui ponūtvnum intellectuꝫ poſſibilē in omnibus duplex eſt opinio.Una eſt T hemiſtij ⁊ Theophraſti. vt Cōmē. eis imponitin tertio de anima. Dicūt eniꝫ ꝙ intellectus in habitu quieſt tertius: eſt vnus in omnibus ⁊ eternus: ⁊ eſt quaſi compoſitus ex intellectu agēte ⁊ poſſibili: ita ꝙ intellectꝰ agēseſt ſicut forma eius: ⁊ per continuationē intellectus poſſibilis: continuatur etiam nobis intellectus agens: ita ꝙ intellectus agēs eſt de ſubſtātia intellectus ſpeculatiui: quietiam dicit intellectus in habitu per queꝫ intelligimus: ⁊huiuſmodi ſignū inducūt: quia illa actio intellectus que ēin poteſtate noſtra ꝑtinet ad intellectuꝫ in habitu. Cuꝫ ergo abſtrahere ſpēs a fantaſmatibus ſit ī poteſtate noſtra:opꝫ ꝙ intellectus agēs ſit intellectus ī habitu: ſicut formaeius. Et ad hāc poſitionē deducunt̉ qui ex d̓monſtratiōeAriſto. volūt here ꝙ intellectus poſſibilis ſit vnus in oībꝰquia nō eſt hoc aliquid nec virtus in corpore: ⁊ ꝑ cōſequēsꝙ ſit eternus. Et dicūt iterum ꝙ ītellectus agēs ſimil̓r ſiteternus: ⁊ ꝙ impoſſibile ſit effectum eſſe generabilē ⁊ corruptibilem ſi agēs ⁊ recipiēs ſit eternum. vnde poſueruntꝙ ſpēs intellecte ſunt eterne. ⁊ ideo non cōtingit ꝙ intellectus: quādoqꝫ intelligat: ⁊ quādoqꝫ nō: per hoc ꝙ fiāt noue ſpēs intelligibiles que prius nō fuerūt: ſꝫ ex cōiunctione intellectus agētis cum poſſibili ẜm ꝙ continuatur innobis per imp̄ſſionē ſuaꝫ. Sꝫ hāc opinionē Cōmē. improbat: quia ſequeretur ꝙ forme reruꝫ naturaliuꝫ que intelligūtur eēt ab eterno ſine materia ⁊ extra animā: exquoſpēs ille nō ponūtur in ītellectu poſſibili vt forma eius: qꝛforma ītellectus poſſibilis ponitur ab eis ītellectus agēs:ſequeret̉ etiā ꝙ cuꝫ vltima ꝑfectio hominis ſit ẜm intellectum in habitu: ⁊ pͥma ẜm intellectuꝫ poſſibilem: ꝙ homonō differret ab homine: neqꝫ ẜm vltimaꝫ perfectionē neqꝫ ẜm pͥmaꝫ: ⁊ ſic eſſet vnū eē: ⁊ vna ꝑfectio omniū hominum: quod eſt impoſſibile. Et ideo ipſe tenet aliam viamꝙ tam intellectus agēs qͣꝫ poſſibilis eſt eternus ⁊ vnus inomnibus. ſed ſpēs intelligibiles non ſunt eterne. ⁊ ponit ꝙ