Diſtin. I.Ꝙ. eſtio. I.

Diſtin. I.vniuerſi cuius partes inueniūtur adinuicem ordinate eēquaſi partes animalis in toto que ſibi īuicem deſeruiuntTalis auteꝫ coordinatio pluriuꝫ n̄ eſt niſi vnum aliquodintendāt: ergo oportet eſſe vnum ſummū bonuꝫ vltimuꝫquod ab oībus eſt deſideratuꝫ ⁊ hoc eſt primū principiū.Aliter apparet ex ipſa reruꝫ natura: īuenitur enim in omnibus rebus natura entitatis ī quibuſdam magis nobilis⁊ ī quibuſdaꝫ minus: ita tamē ꝙ ipſaruꝫ reruꝫ nature nōſūt hoc ipſuꝫ eſſe quod habēt. Alias eē eēt de ītellectu cuiuſſibet quiditatis: quod falſum eſt: cū quiditas cuiuſlibꝫrei poſſit ītelligi eē nō ītelligēdo de ea an ſit. gͦ oꝫ ꝙ ab aliquo eē habeāt: ⁊ oportet deuenire ad aliquid cuius natura ſit ipſuꝫ ſuum eſſe. alias in īfinituꝫ procederet̉: ⁊ hoc eſtquod dat eſſe omnibus: nec pōt eē niſi vnum: cum naturaentitatis ſit vnius ratiōis ī omnibus ſecūduꝫ anologiam.vnitas eniꝫ cauſati requirit vnitatē ī cauſa per ſe: ⁊ hec eſtvia Auicēne. Tertia via eſt ex īmaterialitate ipſius dei:oportet eniꝫ cauſam mouēteꝫ celuꝫ eſſe virtutē nō in materia: vt ī. 8. phyficoruꝫ probatur: ī his aūt que ſūt ſine materia nō poteſt eē diuerſitas niſi ſecūduꝫ ꝙ natura vniuseſt magis completa: ⁊ ī actu exiſtēs qͣꝫ natura alterius. ergo oportet ꝙ illud quod venit ad ꝑfectionē complemēti⁊ puritatē actus ſit vnuꝫ tātum a quo proficiſcat̉ oē illudquod potētie admixtuꝫ eſt: quia actus precedit potētiam⁊ completuꝫ diminutū: vt ī. 9. Meta. probatur. Circa hoctamē tripliciter eſt erratuꝫ: quidaꝫ eniꝫ vt primi naturales nō poſuerūt niſi cauſaꝫ materialē. vnde qui ex eis plura principia materialia poſuit plura principia ſimpliciterdixit prima. Quidaꝫ vero cū cauſa materiali poſuerūt ētcauſaꝫ agēteꝫ ⁊ dixerūt duo cōtraria eſſe prima agētia. ſempedocles vt amicitiaꝫ ⁊ liteꝫ: ⁊ huic cōſonat opinio pitagore qui diuiſit oīa entia ī duos ordīes ⁊ vnuꝫ ordinemreduxit ī bonum: ſicut ī prīcipiuꝫ ⁊ alteꝝ ī maluꝫ: ⁊ exīdepullulauit hereſis manicheoꝝ qui ponūt duos deos vnūcreatoreꝫ bonoruꝫ īuiſibiliuꝫ īcorporaliuꝫ noui teſtamēti. Aliuꝫ creatoreꝫ viſibilium corporaliū veteris teſtamēti. Tertius error fuit eoruꝫ qui poſuerūt agēs ⁊ materiaꝫſed agēs nō eſſe prīcipium materie quāuis ſit vnum tātūagēs. ⁊ hec eſt opinio Anaxagore ⁊ Platōis niſi ꝙ Platoſuperaddidit tertiuꝫ prīcipiuꝫ .ſ. ſortes ſeparatas a rebusquas exēplaria dicebat ⁊ nullam eſſe cauſaꝫ alterius: ſedper hec tria cauſari mūduꝫ: ⁊ res ex quibus mūdus ꝯſtat.Ad primum cōtrariatur ſūmo bono ſecūdū remergo dicēdum. ꝙ ſūmuꝫ malum nōſed ſolum ẜm voceꝫ propter duo. Primo quia ſūmuꝫ maluꝫ eſſe nō poteſt: nihil enim eſt adeo malum ī quo nō ſitaliquid boni ad minus eſſe. Et ideo dicit ph̓us ī. 4. ethicorum ꝙ ſi eſſet adeo ꝑfectum maluꝫ quod proueniret excorruptiōe omniuꝫ circūſtantiaruꝫ: nec ſeipſum ſuſtinerepoſſet. Secūdo quia illi bono quod nullo modo poteſt auferri vel minui nihil opponitur priuatiue vel cōtrarie: vnde nec ipſum particulare maluꝫ opponit̉ ſūmo bono directe: ſed particulari bono quod ꝑ ipſuꝫ priuatur: ⁊ dico aliquid directe opponi alteri quādo opponitur ei ſecūdumꝙ huiuſmōi: ſicut nigredo manus opponitur albedini manus directe: ſed īdirecte opponit̉ etiam albedini parietisnō īquātuꝫ eſt nigredo vel albedo huius: ſꝫ īquātuꝫ eſt albedo ſimpliciter ꝑ queꝫ modum cuilibet bono quodlibꝫmalum opponit̉ nō ſcd̓m propriaꝫ rationē huius vel illius: ſed ſcd̓ꝫ cōmunē rationē boni ⁊ mali ⁊ ſic ſi malū ſummo bono opponat̉ hoc erit īdirecte: quia nō opponit̉ ei īquātuꝫ eſt tale bonuꝫ: ſed īquātuꝫ bonuꝫ. ¶ Ad 2ᵐ dicēdu. ꝙ malū nō habet cauſā niſi ꝑ accidēs dupliciter. Primo modo .ſ. ẜm ꝙ agēs ꝑ accides dicitur reſpectu eius qd̓accidit preter ītentionē agētis: quia omne agens agit pro-

Queſtiopter finem ⁊ intendit bonuꝫ quod eſt finis ⁊ nulla pͥuatioeſt intenta: ſed ſequitur ex forma inducta cui adiūgitur:ignis enim non intendit a materia priuare formaꝫ aeris:ſed inducere formā propriam: ſed inducēdo formaꝫ propriam priuat formā aeris ſimiliter peccator intēdit dulcedinē que ē bonuꝫ alicuius partis eius .ſ. concupiſcibilis etnō intendit priuationeꝫ gratie. Scd̓o ſicut dicit̉ agens ꝑaccidens remouens prohibēs. prohibēs eniꝫ priuationeꝫeſt forma vel res aliqua. Unde qui remouet illaꝫ rem dicit̉ cauſare priuationē: ſicut qui extinguit cādelaꝫ vel portat ex domo dicitur cauſare tenebras: quod ergo dicit̉ ꝙoē qd̓ eſt vel eſt prīcipiuꝫ vel a prīcipio ītelligēduꝫ eſt deillis que ſunt aliquid in re. ſed malū eſt priuatio quedam⁊ nō nomīat naturā aliquā poſitiue. ¶ Ad tertiuꝫ dicendū. ꝙ ſi loquamur de malo nature: qd̓ malū poteſt cōſiderari vel reſpectu totius nature vel reſpectu alicuius particularis agētis ī natura: ſi reſpectu totius nature ſic conſtat ꝙ malum eſt valde ī paucioribus: quia nō poteſt eſſeniſi ī generabilibus ⁊ corruptibilibus: quoruꝫ cōgregatioē parue quātitatis reſpectu totius celi: ī quo nulluꝫ maluꝫaccidit. Si autē cſideret̉ reſpectu alicuius particularisagētis ī natura: cōſtat ꝙ actio eius ſemꝑ eſt ſecūduꝫ debitu nature ſue: niſi aliquādo impediat̉ ⁊ hoc ē raro: ⁊ ex tali impedimēto accidit maluꝫ ī natura eius: ſicut apparet īpartubus mōſtruoſis: ſi autē loquamur de malo culpe qd̓inuenit̉ in eo quod nō determinat̉ ad vnaꝫ actionē: ſicutoīa que agūt ex libertate volūtatis: aut hoc ē pluriū naturaꝝ aut vnius tātum: ſi ē vnius nature: ſicut in angelis ſiccōſtat ꝙ in pluribus eſt cōſecuta operatio recta ẜm cōueniētiaꝫ nature ipſoruꝫ. ⁊ peccatū ipſoꝝ fuit vt in paucioribus. Si autē ē pluriuꝫ naturaꝝ: ſicut eſt homo: qui ē cōpoſitus ex natura ītellectuali ⁊ ſenſitiua: pōt cōſiderari dupliciter: vel ſecūduꝫ totaꝫ naturaꝫ ſpeciei: ⁊ ſic oꝫ ꝙ ī pluribus actio eius procedat ſecūdū illā naturaꝫ cuius actiomultiplicior: ⁊ circa bona magis manifeſta nobis: ⁊ quianature ſenſitiue actio eſt circa delectabilia ſenſus: q̄ magis multiplicant̉ qͣꝫ delectabile ratiōis: qd̓ eſt etiaꝫ magisoccultū nobis ꝗ cognitionē a ſenſu accipimus: ideo vt plures ſequunt̉ operationes illas: ⁊ ex hoc cōtingit malū ipſihomini nō īquātuꝫ eſt homo: qꝛ nō ē hō ẜm ꝙ habet ſenſum: ſꝫ ſecūduꝫ ꝙ habet rationē: vel poteſt cōſiderari aliquod īdiuiduuꝫ illius ſpeciei: ⁊ ſic cōtingit ꝙ aliquis pervoluntatē determinat ad ſequēduꝫ oꝑationes ipſius ratiōis ꝑ habituꝫ v̓tutis: ⁊ tūc vt ī pluribus bene oꝑat̉ ⁊ deficit vt ī paucioribus: ſꝫ qn̄ adheret alteri nature efficit̉ qͣſi alius vt dicit̉ ī. 9. ethicoꝝ. vnde tūc ē iudicium de ipſoſicut de alijs aīalibus ī ꝗbus ē naͣ ſenſitiua tātuꝫ: qꝛ ī pluribus oꝑabit̉ bonū ſibi quātū ad id qd̓ factꝰ ē vt leo ꝑ crudelitate vel canis ꝑ irā ſus ꝑ luxuriā ⁊ ſic de alijs: vt dicitBoetius ī libro de ꝯſolatōe. li. qͣrto. ꝓſatertia. vn̄ ꝯſtat ꝙmalū ī paucioribus ſiue ꝯparet̉ ad pͥncipiū totiꝰ naͣe ſiuead aliqd̓ agēs ꝑticular̄. ¶ Ad 4ᵐ dd̓ꝫ. ꝙ res hn̄t ꝯͣrietatēadinuicē quātū ad ꝓximos effectus: ſꝫ tn̄ ꝯcordāt ēt ꝯͣriain vltīo fine ad que ordinant̉ ẜꝫ armoniā quā conſtituūt:ſicut pꝫ etiā in mixto qd̓ ꝯponit̉ etiā ex ꝯtrarijs: ex hoc ſequit̉ ꝙ agētia ꝓxima ſūt cōtraria: licꝫ agēs primū ſit vnūquia iudiciū de agēte ⁊ fine ē idem: cū he due cauſe in idēincidāt. ¶ Ad quintum dicendum. ꝙ quāuis deus nullomodo ſit maͣ: nihilominus tamen ip̄uꝫ eſſe qd̓ materia hꝫimꝑfectum ꝓut dicit̉ ens in potētia hꝫ a deo ⁊ reducit̉ inipſuꝫ: ſicut in pͥncipiuꝫ. Sil̓r ⁊ forma q̄ ꝑs eſt rei eſt ſil̓itudo agentis primi fluens ab ipſo: vnde oēs forme reducūtur ī pͥmū agēs: ſicut ī pͥncipium exemplare: ⁊ ſic pꝫ ꝙ eſtvnum primuꝫ principium ſimpl̓r quod eſt pͥmum agens⁊ exemplar ⁊ finis vltimus.