fecit Romæ Numidiæque facinora eius memorat Scelera ī patrem fratreſqꝫ oſtendit: & quibus ſuuantibꝰquibus miniſtris ea egerit quamquam intelligat populus roma. tamen ſe uelle manifeſte magis ex illo habere: ſi uerum aperiarin fide & clementia populi roma. magnam ſpem illi ſitam. Sin reticeat non ſoluti ſociisfore: ſeſe & ſuas opes corruptum. Deinde ubi Memmius dicendi finem fecit: & Iugurtha iuſſus ē reſpondere. C. Bebius quem pecunia corruptum ſupra diximus: regem tacere iubet: ac tametſi multitudo quæ inconcione aderat. uehementer accenſa terrebat eum clamore unltuque: ſæpe impetu: atquæ alijs omnibus qira fieri amat: uicit tamen Bebii impudentia. Ita populus ludibrio habitus ex concione diſceſſit iugurthæBeſtiæque & cæteris quos illa queſtio exagitabat animi augeſcunt. Erat ea tempeſtate Romæ Numida quidam nomine maſiua filius Guluſſe nepos Maſiniſſæ: qui iam in diſſenſione regum iugurthæ aduerſus fuerat dedita Cirtha & Adherbalem interfecto profugus ex Aphrica abierat: huic Sp. Albinus: qui proximo ano poſt beſtiam cum: Qu. minutio Ruſo conſulatum gerebat: perſuadet:: quoniam de ſtirpe Maſiniſſæ ſitiugurtham obſcelera inuidia cum metu urgeat: regnum Numidiæ ab ſenatu petat. Auidus conſul belli gerendi mouere quam ſeneſcere omnia malebat. ipſi prouincia Numidia. Minutio Macedonia obuenit.Quæ poſtꝗͣ Maſſiua agitare cœpit. neque iugurthæ in amicis ſatis præſidii eſt quia eorum alium conſcientia. Alium mala fama & timor impediebat Bomilcari proximo ac maxime fido ſibi imperat ut præcio ſicuri multa confecerat inſiatores maſſiuæ paret maxime occulte. Sin id parum procedat: quouis modoNumidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur: & per homines talis negocii artifices itinera egreſſuſque eius poſtremo loca atque tempora explorat. Deinde ubi res poſtulat inſidias tetendit.Igitur unus ex eo numero: qui ad cædem parati erant: paulo in conſultius maſuiam aggreditur: obtruncat.de prehenſus multis hortantibus: & in primis Albino conſule indicium profitetur. Fit reus magis ex æquo & bono: quam ex iure gentium Bomilcar comes eius qui Romam fide publica uenerat. At iugurthamanifeſtus tanti ſceleris non prius omiſit contra uerum niti: quam animaduertit ſuper gratiam: atque pecuniam ſuam inuidiam facti eſſe igitur quamquam in priori actione ex amicis quinquaginta uades dederat:regno magis quam uadibus conſulens clam in numidiam dimittit Bomilcarem: ueritus ne reliquos populares metus inuaderet parendi ſibi: ſi de illo ſupplicium ſuuiptum forei:& ipſe paucis diebus profectus e. iuſſus a ſenatu Italia decedere: Sed poſtquam Roma egreſſus ē: fertur ſæpe tacitus reſpiciens poſtremo dixiſſe:urbem uenalem: & mature perituram ſi emptorem inuenerit.Aterim Albinus renouato bello commeatum ſtipendium: aliaque quæ militibus uſui forent: maturat in Aphricam portare ac ſtatim ipſe profectus eſt: uti ante comitia: quod tempus haud ſongeaberat armis aut deditione aut quouis modo bellum conficeret. At contra iugurtha trahere omnia & alias cauſas more facere: polliceri deditionem: ac deinde metum ſimulare: cedere inſtanti& poſt paulo ne ſui diffiderent inſtare: ita belli modo: modo pacis mora conſulem ludificare: ac fuere: qui tūAlbinum haud ignarum conſilii regis exiſtimarent. Neque ex tanta properantia tam facile tractum bellūſecordia magis quam dolo crederent. Sed poſtquam dilapſo tempore comitiorum dies aduentabat. Albinus aulo fratre in caſtris pro prætore relicto Romam diceſſit. Ea tempeſtate Romæ ſeditionibus tribunitiis atrociter. Reſ. pu. agitabatur. P. Lucilius. L. Annius tribuni plæbis reſiſtentibus collegis continnare magiſtratum nitebantur Quæ diſſenſio totius anni comitia impediebat. Et mora in ſpem adductusAulus: quem pro prætore in caſtris relictum ſupra diximus: aut conficiendi belli: aut terrore exercitus ab rege pecuniæ capiundæ: milites menſe Ianuario ex Hybernaculis in expeditionem euocat: Magniſque itineribus hyeme aſpera peruenit ad oppidum Suthul. ubi regis theſauri erant quod quamquam ex ſæuitia temporis & in opportunitate loci neque capi neque obſideri poterat: nam circa murum ſitum in prærupui mōtis extremo planities limoſa hyemalis aquis paludem fecerat: tamen aut ſimulandi gratia. quo regi formidinem adderet: aut cupidine cecus oppidi potiundi uineas aggere: aggerem iacere: aliaque quæ incepto uſui forent properare. At iugurtha cognita uanitate auli: atque imperitia legati ſubdole eius augere amentiā miſſitare ſupplicantes legatos. Ipſe qua uitabundus per ſaltuoſa loca & tramites exercitum ductare Denique Aulum ſpe pactionis pepulit: uti Suthule relicto in abditas regiones ſeſe uelutim credentem inſequeretur. Ita delicta occultiora fuere: interea ꝑ homines calidos die noctuque exercitum tentabat: centurionesduceſque turmarum partim uti tranſ fugerent corrumpere alij ſigno dato uti locum deſcererent. quæ poſtquam ex ſentia inſtruxit intempeſta nocte cum multitudine. Numidarum Auli caſtra circunuenit Milites Romani perculſi inſolito metu arma capere: alij ſeſe obdere: pars territos confirmare. Trepidare. omnibus locis uis magna hoſtium cælum nocte atque nubibus obſcuratum ꝑiculum anceps. Poſtremofugere an manere. tutius foret: in incerto erat: ſed ex eo numero quos paulo ante corruptos diximus. cohorsuna Ligurum cum duabus turmis. Tracum: & paucis gregariis militibus tranſiere ad regem: & primipulus tertiæ legionis per munitionem quam uti defenderet acceperat: locum hoſtibus introeundi dedit. EaNumidæ cuncti irrupere. Et noſtris fœda fuga plerique abiectis armis proximum collem occupauere: nox atque præda caſtrorum hoſtes quo minus uictoria uterētur remorata: Sunt Deinde iugurtha poſtero die cum Aulo in colloquio uerba facit: tametſi ipſum cum exercitu fame ferroque clauſum teneat: tamen dicit ſe memorem humanarum rerum ſi ſecum fœdus faceret: in columes omnes ſub iugum miſſum:præterea uti decem diebus Numidia decederent. Quæ quamquam grauia & flagitii plene erant tamēquia mortis metu metuebantur. ſicuti regi libuerat pax conuenit. Sed ubi ea Romæ comperta ſunt: me