AVGVSTINO MAFAEO RERVM RO. THESAVRO. POMPONIVS LAETVS.
M. Valerius probus unicæ uetuſtatis amator cum animaduertiſſet ueteres negligi: & gloria fraudari: contracta multa exemplaria emendare: diſtinguere: & ānotare curauit. in eoqꝫ ſe plurimum exercēdo laudem nonexiguam eſt ad ſecutus: Ego tanti uiri exemplo: impar licet doctrina: & ingenii dotibus id ipſum aliqua exparte facere conatus ſum. Eademqꝫ uia ingreſſus & tanta undiqꝫ aſperitate confuſus uix tuto pedē figere: &ē ſilua egredi potui. Nam cum omnia uolumina corrupta ſint: quæ ad noſtram uenere ætatem: nemo: qui ſenouit attingere audet: Probatus ille dicendi character: quia iam multis ſæculis materia defuit: & dicendiexercitatio: Forenſis in quandam epidictici generis effigiem uel potius umbra abiit non amplius ut credimus reditura interiit: Vn fit ut magiſtrū eloquentiæ ſtilū ignoremus. quo ita deprauati ſunt codices iā pluribus annis: ut non exſententia inuenias niſi fuerint nimium amātes ſui: & ex falſa ſcientiæ perſuaſione moleſti: qui ſe ītelligere profiteri uelint: ea de cauſa ſi quid hoc rudi ſæculo elaboraui: quod minime legentibꝰ ſatiſ fiet: non me ſed tempore lectores accuſent: in quibus non emēdator modo: ſed ne interpres quidem bonus in minimis priſcorum ſententiis uulgo inueniri poteſt: quanꝗͣ nihilea re difficilius eſt: Quis enim niſi mentis inops ſe omnia tenere confirmet ideo ſi gloſſulas in Virgilium legeris ſub titulo meo: oro ne fidēpræſtes. neque temerarius ſum: neque audax: neque eam expoſitionem unquam tentaui. ille quiſquis eſt ofalſum epigramma poſuit: ſentiet quid pro fuerit me tanto mēdacio prouocaſſe: ſemper eius opinionis fui:quod minime ignoras: parum his fore laudis: qui in aliorum dictis ſententias aucupantur. Eſt enim periculoſa interpretatio niſi cognitio rerum præceſſerit. non tamen inficior eſſe qui poſſunt. ſed ipſe deme loquor:qui conſcius meæ imbecillitatis rem arduam & nullius honoris non aggredior. Eſt & pernitioſa quorumdam labes & macula: ut plus in fronte oſtendant ꝗͣ in receſſu ualeant. Præterea multos præcipiat inanisgloriæ ſpes: & libros imprimendi facultas multis ſæculis intermiſſa paulo ante reuocata. Deprauantur incuria quadam codices. lucroque potius cuius mortales audiſſimi ſunt qua emendationi conſulitur. adeoquein ea parte peccatur: ut quod exiſtimabatur omnibus eſſe commodo id præcipue ad linguæ romanæ iacturam niſi adhibeatur diligentia ex cogitatum eſſe uideatur: Ex. N. ab hinc annos tris: cum libros. Saluſti deconiuratione Carilinæ: & de bello Iugurthino: &conciones quaſdā eiuſdem librorum qui deſiderantur ſæpius repeterem: contractis antiquis exemplaribus inuenimus multa eē addita: multa præpoſtere commutata. Scripſit ille pluſꝗͣ reꝗrebat hiſtoria numeroſe: ut ea obſeruatione uelut carminis lege ſeriem uerborumpoſteritas tueretur. Sed quis de futuris uitiis aut uirtutibus teſtari pōͣt. Maiore. noſtri ꝑp rerū romanarummagnitudinem nunꝗͣ exiſtimarunt imperium ita tuiturum: ut ex toto lingua uitiaretur. Fallimur crete niſiputemus ætates oīs ueluthominem conſeneſcere. Emendauimus nihil addendo: detraximus non paucafide uetuſtatis ad monēte. Pleriqꝫ petierūt a me: & prope quottidianis cōūiciis efflagitarunt: repugnaui ſemper: & contra meos mores ꝗbuſdā ſum uiſus nimis auſterus: ꝑuicittandē iure contubernalitatis unius cōitasItaqꝫ Antonio moretto brixiano bonarum litterarum ſtudioſo nam is ſæpius inſtitii permiſi ut impreſſoribus ſuis traderet & ſub creta conditione pepigimus: ut intereſſet qui cognoſceret: Homo negoeioſus & officioſus ita faciendum recœpit Scio Auguſtine pro tua hnmanitate & eruditione hoc te probaturum. Nācum ſoleas diligentiam præſertim in litteris laudare conſilium & inſtitutum meum Noſti enim ſum uelunus ē tuis domeſticis ꝗ pro tua ingenita liberalitate & officio erga litteratos tuis facultatibus æquę ac meisutor facile ab omni offenſiuncula uindicabis. Vale fœliciſſime.