Celeſtinus. iiij. der Clxxxviij. paysConrait Greue van Hoeſtedē der. l. byſſchoff zoͤ Coellen
Cxcvij
Uan ordenung ind vrſprunck der regierunge..Allius ſpricht in dem boich van den ampten. Idt is gewiſſ/ dat vurtzijden die tzijt geweſt is/ dat dat gemeyn voulck/ ſonder konynckind regenten off vurweſer leeffden/ ind dairnae do men die goider der werlt beſtoynde zo deylen/ do wurden konynge ind regenten ingeſatzt. ind vmb geynre ſachen anders geſatzt wurden dan zo gebruchen die gerechticheit. Do nu die gemeyne van dē dieme goitz hadden ind rijch waren verdruckt wurden. do ſatzden Sij die ghene zo ouerſtē.vnd hatten eyn zovlucht tzo den. die an doechden anderen mynſchen bouen gyngen. denouertrederen vnrecht doen tzo verbieden. Ind machden geſetze dae mit der ouerſte mitden vnderſten zo gelijchem rechten komen moichte. So quam idt dairnae/ dat die konȳge ind ouerſten die vnderſaiſſen ouch verdruckten ind yr macht ind gewalt myßbruychten. do wurden die geſetze ind keyſerrechte dair ouer geſatzt. durch dat Sij zo vrdelenandere mynſchen/ haſſ noch gunſt niet roeren ſulde/ dan̄ alleyne zo hoeren wat recht in dēſachen were. dae by eynen yglichen zo behalden. Alſo dat niet alleyn dat gemeyn volckſonder ouch die ouerſten yre oren dat zo hoeren halden moiſten. vnd dat ſij ouch dem geſetze verbunden vnd vnderwurpen ſoulden ſyn. Ind wiſſen dairumb dat niet alleyn datvoulck. ſonder ouch konynge heren ind furſten ind alle ouerſten verbonden ſynt ind vnderden geſetzen ſtaynt. Off nu eyn ouerſte die geſetze verſmede vnd woulde der vnderſaiſſengoit rouuen vnd nēmen/ jonfferen verkrechtigen/ weduwen ſchenden. vnd ander boeßheitan eme hedde. der ſoulde niet eyn ouerſte ſyn. want he ſweirt waill zo regeren ind ſich dēgeſetze zo vnderwerpē. Sent Auguſtijn ſpricht. Zo der tzijt wart gemeyn goit waillregiert do niemant moiſte ouerſte ſyn/ dan der den anderen an doechden bouen gynckInd dit is die redelichſte inſetzunge dae alle mynſchen nae volgen moiſſen ind ſich dairnae haynt zo ſchicken vnd halden ſullen. Auer dit haint leyder niet angeſien der groyſſAlexander/ Hannibal/ die Romer/ ind ander mechtigen vur gotz geburt vnd nae gotzgeburt die vngeleuuigen/ die in. CCC. iairen mannich duſent Criſten mynſchen haintlaiſſen martelen. als in der heymlichen offenbarunge ſteyt van dem dier dat. x. hoernerhatte/ dat durch die. x. tyrannen keyſer nae gotz geburt veruolget ſulden werden alle Criſten. ind ſo wer bes moicht dan der ander/ der ouer zoich den anderen. Idt warē ouch eyndeyll Heyden die ſo vprecht waren in yren ſachen/ dat yn got genade gaff/ dat ſij Criſten wurden. Ind wie waill Sij groiſſe furſten waren/ ſo gebruychden Sij dae by natuerliche gerechticheit. Genade ind natuer wandelen by eyn/ want ſij beyde van der wijſheit gotz ingeſatzt ſynt. dairumb in vill ſachen geleuuigen ind vngeleuuigē mit eyn cōcordieren. Ind wie waill die heydenſche furſten groiſſ in gerechticheit eynſdeyls geweſtſynt. ſo moichten Sij doch tzo wairafftigen doegenden niet komen/ wāt ſent Auguſtijnſpricht. Wae niet bekenteniſſe en is der ewiger vnwandelbar wairheit. dat is valſchedogent/ off die ouch die beſten ſeden werē. Dairumb en moichte by den Heyden gheynrecht adell ſijn. Nae dem dae dat lichte des hilligē gelouuens wart ſchijnen. Ind daedie furſten die aff goede affworpen/ do wart eȳ ander Regimēt. Dar rijch dat dae vermeſſen was/ is nu genoempt hillich. Hierumb ſynt in der hilligen kyrchen tzwen ſtait.geyſtlich ind werltlich. ind eyn yeder hait ſyn graede. als ouch vurmails in der ſynagogen der Iuetſcheit waren. Deſe ſtaede hauen yren vrſprunck van der gelijchniſſe lijffsind ſelen vmb yre wirckunge willen. Der geiſtliche ſtait hait alleȳ an zo ſyen dat goitder ſelen/ ind is dae mit bekūmert. Werltliche ſtait hait an zo ſyen dat goit des lychāsind wat dair zo dient. Geiſtliche prieſterliche wyrdicheit is ſo groiſſ/ dat die meyſtē furſten vurtzijden vur prieſteren niet koyn warē zo reeden. Men lieſt dat ſent Mertijn ingegenwerdicheit des keyſers geſchenckt wart. vnd die vmbſtender meynten. ſo hey gedruncke. ſo ſoulde he dem keyſer wat ſchencken/ ſo ſach he ſynen Capellain by ym ſtayn