Liber

¶ Si ex tribus arbitris vnus nolit examinando vel diffiniendo negocio ītereſſe: duo ꝓcedere poterūt ac ſi ille pn̄s eēt: circa iudices ātantiqua iura ſeruētur. Io. an.T qōnibus que plerūqꝫ propter arbitroꝝ voluntariamſeu malitioſamª abn̄tiam remanētīdeciſe: finis celerius imponaturᵇ.¶ Statuimus vt ſi ex tribꝰ arbitrisa ꝑtibus electisᶜ eoꝝ aliꝗs ab alijslegitimeᵈ requiſitus ad examinandum vel diffiniēdūᵉ vna cuꝫ eis negociū: ſuper quo in ipſos extitit cōpromiſſū nō curauerit ceſſante īpedimētoᶠ legitimo ꝯuenire: duo pn̄tes penes quosᵍ lꝫ lex ciuilisʰ aliudinuenire videat̉: totaleꝫ eo caſu remanere decernimus ptātēˡ poſſintmalicioſa ſeu volūtaria illius abſētia nō obſtante dictū examinare negocium ⁊ libereᵏ diffinire ſicut poſſent illo pn̄te: nec volente cū eis invnā ſnīam cōcordare: vt ſic ipſiusabn̄tia pn̄tia repleta diuīaˡ eū reputari faciat ꝓ pn̄teᵐ. ¶ Circaⁿ iudices v̓o ātiqͣ iura volumus īmutari.Explicit liber primus.Incipit liber ſecundus.Rubrica De iudicijs.

T Nnō. iiij. in gene. conci. lug.¶ Iudex delegatus nō hūs aſpāle mādatū a papa nō pōt cōpellere partē vt ꝑſonaliter corā eo cōſareat niſi ex ratiōabili cā. Io. an.Uris eſſe ambiguumᵈnō vr̄ᵖ iudicem delegatumq qui a ſede apoſtolica mandatuꝫ ad hocnō receperit ſpāleʳ iubere nō poſſealterutrā partiū corā ſe ꝑſonaliterin iudicioˢ comparere. ¶ Niſi cāfuerit criminalisᵗ vel niſi pro veritate dicendaʸ vel pro iuramēto calumineˣ faciendo: vl̓ alias iuris neceſſitas partes coraꝫ eo exegerit ꝑſonaliter preſentari.B Onifacius octauus.¶ Mulieres ꝑſonaliter ad iudicium qͣcūqꝫ cā in iure nō expreſſa: inuite trahēde nō ſunt: ſed ſi neceſſariū ſit ipſarū teſtimoniū in cā iudexexpenſis producentis ibit interduꝫmittet: ⁊ iudex fraudulēter vadēsexcōicatus ē. mulieres religioſe ētvolentes extra monaſterium ſuuꝫex aliqua cauſa perſonaliter ad iudicium trahi non poſſunt qd̓ cōtrapredicta ſit eſt irritum. Io.Ulieres quas vagari nō cō

Iqueſtionibus. Tria facit ẜm Io. mo. Primo ponit ꝓemiū. Scd̓oſtatutū. Tertio tacite qōni rn̄det. ſcd̓a ibi ſtatuimus. tertia ibi: circa. Do.s ¶ Malicioſam. vt ſeruirēt .ſ. parti que eos elegerat quā videbāt ſuccūbere.b ¶ Imponatur. ad quod ꝓuidere debet iudex. sͣ. de do. ⁊ cōtu. finē. ff. ſi cer. pe..l. quidam. Et no. ꝙ hic deſideratur acceleratio: quod dic vt dixi. sͣ. de electio. c.vltimo.e ¶ Electis. ſimpliciter qꝛ ſi eētibi clauſula vos: vl̓ alter veſtꝝvel ꝙ ſi nō oēs: non ꝓcederetdecre. dubitatio: ſicut nec in indicibus: ſicut dicam in fi.d ¶ Legitīe. ꝑ lr̄as ſuas vel nūcium litteratorie deſtinatū velꝑ iuratum nūciuꝫ qd̓ dic vt. sͣ.de offi. deleg. prudentiam.e ¶ Diffiniēdum. cū .ſ. ꝯcluſuꝫeſt ꝙ nō reſtat niſi ferre ſnīam.sͣ. de fi. inſtru. cū dilectus.f ¶ Impedimēto. ergo tunc ſtabimus legi: cū hꝫ īpedimētumlegitimū: qd̓ reſcribere dꝫ collegis vt in predicta decre. prudētiam. de delegato diximus velpars id corā eis ꝓbare dꝫ.g ¶ Quos. decernimus totalēptātem ⁊c̄. qd̓ ſequit̉.h ¶ Ciuilis. ff. eo. ti. l. ſi in tresalias eſt. §. ſub. l. iteꝫ ſi vnus ⁊bona etiā fuit legis cōſideratioque voluit ꝙ pn̄tia ⁊ cōtradictio nō noceret. ſed ſic abſentiaqꝛ forſan ille ſi p̄ſens fuiſſet traxiſſet aſios in partem ſuam: ⁊ ēſi. cum dicimus ꝙ alias tenet̉ꝯſilium requirere ⁊ non ſequi:vt no. sͣ. eo. ti. cum olim: ſic dicit decre. ꝙ in electionibꝰ plusnocet contemptus ꝙͣ contradictio. sͣ. de eclec. venerabilē. ⁊. c.bone. Sed decre. iſta voluit illum fingere preſentē ⁊ contradicentē vt. jͣ. ſequitur ex cōſideratione equitatis que ponit̉ inpͥnc. ⁊ ſic diuerſo reſpectu vtriuſqꝫ bona fuit cōſideratio ⁊c̄. ⁊ eſt ſi. qd̓ no. sͣ. de iureiur. cū ꝯtingat. sͣ. de reſcri..c. vl. Sed ꝗd dices: nūquid ſeruabitur hec decre. in foro ſeculari? Dic ꝙ nō inlocis q̄ nō ſunt in tꝑali iuriſditiōe eccl̓ie: qd̓ dic vt dixi. jͣ. de reg. iu. c. ij.i ¶ Ptātē. ſi cōpromittētes dixiſſent ꝙ ſi nō oēs ⁊c̄. hoc poſſent duo: ⁊ hec decr.plet ac ſi ipſi dixiſſent ⁊ ē ſil̓e. C. de rei vxo. act. l. vna. circa principiū.k ¶ Libere. vn̄ ſi nolit ītereſſe examinationi: nō tenent̉ ipſuꝫ in ſententia vocareper hanc litteram. arg. ad hoc. jͣ. de dolo ⁊ cōtu. eum qui. ſed dic eum ad omniacitandum. arg. eius quod ibi dicam.l ¶ Diuina. ad hoc. C. de iudi. ꝓperandū. §. cū autem heremodiciū. sͣ. de dolo⁊ cōtu. veritatis cum ſi. jͣ. de eo qui mit. in poſ. c. vno.m ¶ Preſente. per hoc dico ꝙ nō eſt idem in duobus arbitris: qd̓ hic dicitur intribus: qꝛ ſi ex duobus vnus ſe abſentat malicioſe: alter nō pōt ꝓcedere: qꝛ ī tribus duo ſunt maior pars. sͣ. c. ꝓxi. Preterea ille abſens habet̉ ꝓ preſente ⁊ cōtradicente: vt h̓ vides. ergo neutrius valet ſnīa. sͣ. de re iudi. c. vlti. Nā tunc valet ſnīa preſentiū in hoc caſu: qn̄ valeret eo cōtradicēte: al̓s nō: ⁊ per hoc dico etiāꝙ ſi ī cōpromiſſo hoc actū ē ꝙ nō valeat ipſoꝝ triū arbitroꝝ ſnīa. niſi omnes cōcordent: ꝙ nō habebit locum decre. iſta eadē ratione: vnde tunc locū hꝫ hec decre. cum ſimpliciter ſunt aſſumpti: vt. sͣ. dixi.n ¶ Circa iudices. ꝓteſtatio quedā vl̓ tacite qōnis rn̄ſio. Circa eos ergo dicit ꝙaūt ſunt ordinarij. aut delegati. Si ordinarij aut quilibet ꝑ ſe ⁊ inſolidum iuriſdictionē habet ⁊ tūc pōt alter preuenire. sͣ. de fo. cōpe. c. pe. ⁊ no. sͣ. d̓ ap. vt debitus. aut nō inſolidum ⁊ per ſe ſicut in capitulo vel ſindico. vel hi qui audiūt cauſam preſbyteri. diaconi ⁊ ſubdiaconi in his caſibus omnes citare debēt ⁊ ſi duepartes ſunt preſentes ſufficit. ff. ꝙ cuiuſqꝫ vniuerſa. plane. d̓ decre. ab ordi. faci..l. iij. niſi in predictis caſibus vbi certus requiritur numerus. xv. q. vij. ſi autē.⁊. c. felix. de re iudi. nō pōt. aut delegati: ⁊ tunc diſtingue: aut ſunt dati ſimpliciter. ⁊ tunc vnus ſine alio non procedit. sͣ. de offi. deleg. cauſam matrimonij. autcū clauſula: ⁊ tunc iterū ſubdiſtingue. qꝛ aut cū clauſula iſta: vos vel alter veſtriaut cum illa: ꝙ ſi non omnes. In primo caſu tene quod habes. sͣ. e. lib. de offi.dele. cum plures. In ſecundo quod habes. sͣ. de offi. deleg. prudentiā. Sed queres: quare ius diuerſum īter arbitros ſimpliciter datos ⁊ delegatos ſimpliciterdatos: vt per ſuperiora patuit. Dic ꝙ ius qd̓ minus dictum eſt a partibꝰ ſuꝑplet lex: ſic alias. ff. eo. titu. item ſi vnus. §. principaliter. Iudices autem maiorimaturitate creātur: vt. sͣ. de reſcrip. ſtatutum. ⁊ ideo ius in eis ſupplere nō vult.Item in iudicibus rigor attenditur: quia clementiores lege eē nō debēt. in auc̄.de iudi. §. oportet. colla. vi. arbitri aūt prout viſum eis eſt pronūciant ⁊ plerūqꝫeliguntur amici: ⁊ poſſunt viles eſſe: ⁊ ideo ius magis circa illos prouidere ⁊ cōſiderare voluit: vt. sͣ. in prin. decre.

Uris eſſe. Primo ponit dictum. ſecundo excipit ibi: niſi. Do.o L ¶ Ambium. ambiguū eſt vbi opiniones ſunt ⁊ iura varia videntur. sͣ. de ſen. excō. inter alia. Io. an.Nō videtur. nec eſt. ff. de ar. queſitum.q ¶ Delegatum. a contrario ſenſu videtur ſecus de ordinario. xxi. di. qͣlisde his que fi. a prelatiscum apoſtolica. Sed idēī ordinario ẜm Ber. nōenim poteſt compellerepartes coraꝫ ſe venire ꝑſonaliter niſi in ſequentibus caſibus. C. de ꝓcur..l. vlti. ⁊ ideo de ipſo dictuꝫ nō fuit: quia de ipſonon dubitatur per predictam. l. ſed de delegatopape dubitat̉ ꝗ videbat̉poſſe idem ꝙ papa quoad illam cauſaꝫ. liberumenim eſt cuilibet ꝑ ſe velꝓcuratorem reſpondere.C. de his qui ad eccl̓iaꝫconfu. l. p̄ſenti. §. cū aūt.ff. de procur. l. i. jͣ. de iura. calū. c. vlti. de ꝓcur.querelam beneficiū autēiuris nemini auferendūeſt vt. xxviij. diſt. de his.jͣ. de reg. iur. indultumcum ſuis cōcor. ar. ꝯͣ. qꝑſonaliter citatus ꝑſonliter venire teneat̉. sͣ. dedo. ⁊ cōtu. cū dilecti. dicꝙ illud obtinet in papavt ibi no. ⁊ ſic etiā. sͣ. dema. ⁊ obe. humilis d̓ dila. c. vlti. ⁊ habēt hec locum in cauſis pͥuatorū.In cauſis vero eccleſiecollegij vel vniuerſitatis de neceſſitate interuenit ſindicus de iura. calū. in pertractādis. ⁊. c.ſeq. ẜm Ber.r ¶ Speciale. quia tunc ſicut papa id poteſt ⁊ ipſe ſimiliter. sͣ. de ꝓcura. c.nul. cum ſuis concor.s ¶ Iudicio. do extra iudicium nō dubitatur: ⁊ eſt ſi. sͣ. eo. libro de reſtitutio. in integ. c. ij.t ¶ Criminalis. intelligas criminaliter intentata. Si enim de crimīa agitur ciuiliter: bene interuenit ꝓcurator. sͣ. de ꝓcur. tue de accu. ſumꝰ his vnde tūc perſonaliter venire compelli nō poterit. Si autem crimitialiter intatur: procurator nō interuenit niſi in caſibus. no. ij. q. vi. ſi quando. ⁊ sͣde accu. veniens. Sed querebat hic Ber. ſi admittatur ꝓcurator in cauſacriminali: an valeant que facta ſunt cum eodeꝫ. Et videtur ꝙ ſic ſi nō opponitur exceptio. C. de ꝓcur. ita demuꝫ. ff. de ꝓcura. filiuſfa. §. veterani. ⁊ea que fiūt cum falſo ꝓcuratore valent per cōſenſum. ff. de. iudi. licet. ff. rēra. ha. l. iij. §. falſus. Sed contra videtur. quia cōtra legeꝫ actum eſt. ff. d̓pub. iudi. l. penul. §. ad crimen. ⁊. v. q. iij. §. in criminalibꝰ. dicebat Ber.ꝙ valet qd̓ cum eo actum eſt ꝑ prima iura: ex quo nō fuit obiectū. Iudextamen talem procuratorem ex officio ſuo poteſt ⁊ debet repellere. sͣ. de exceptio. exceptionem. cuꝫ ſuis concordan. ⁊. jͣ. de accuſ. cum. p. nec obſtat ſiiudex debet repellere. ergo non valuit iudiciuꝫ: vide inſtantiam in excommunicato per predictam decre. exceptionem. jͣ. de excepti. pia. ⁊ cum Bernardo concordat Guilielmus in ſpeculo de procurato. §. i. verſi. ſed pone ꝙ in caſu tali.v ¶ Dicenda. puta preſtando iuramentū de veritate: qd̓ ſolūm olim preſtabat̉ in ſpiritualibus: hodiede iura calū c. i iij fi. ⁊ differt in eoa iuramento calūnie: qꝛ per illud reſpondetur de eo ꝙ credit̉ ⁊ eſtimat. C.de iura. calum. l. ij. §. ſinantem. per iſtud iuramentum de veritate reſpondetur vt littera ſonat. sͣ. de elec. dudum. ij.x ¶ Calūnie. ꝙ pͥncipales ꝑſone preſtare debent. C. de iura. calū. auc̄. pͥncipales ⁊ .jͣ. de iura. calū. in ꝑtractādis qd̓ verum eſt niſi procurator habeat ad id ſpeciale mandatum. jͣ. de iura. calum. c. vlti. in quo caſu dicamꝙ delegatus pͥncipalem ad iurādum cōpellere nō poterit cum ibi tunc nōſit iuris neceſſitas d̓ qua ſequitur: niſi forte principalis iuſtior ſit ꝙͣ ꝓcurator: ⁊ natura cauſe hoc reꝗrat. vel ſcit melius veritateꝫ: vt. C. de ꝓcur. l.vlti. ⁊ facit ad hoc. sͣ. de ꝓcura. ſi quem in fi. eo. lib.Ulieres. Primo ponit prohibitionem mulieribus in genere. ſecūdo ibi: ſed cum ꝓuiſio bimēbris circa ipſarum teſtimonia cū certaꝓhibitione ⁊ pena. tertio ꝓhibitio circa religioſos ibi. Ceteruꝫ. quarto decretum ibi: decernimus. Do. Iſta decreta. Bonifacij extrauagā. erat ꝗaedita ante compillationem huius ſexti libri. Io. an.