Libe-

Acroſ ancteª romane eccleſiequam imperſcrutabilisᵇ diuine ꝓuidētie altitudo vniuerſis diſpoſitione īcommutabiliᶜ pretulitꝰeccleſijs ⁊ totius orbis precipuumobtinere voluit magiſtratumᵉ regimini preſidentes ſollicitamur curis continuis: ⁊ aſſidua meditatione urgemur: vt iuxta credite nobiſdiſpenſationisᶠ offm̄ ſubditorū cōmodisᵍ: in quorū proſperitate vtiqꝫ proſperamurʰ: iugiⁱ quantumnobis ex alto conceſſum fuerit ſollicitudinis ſtudio intendamꝰ. Amplectimur ꝗppe voluntarie ꝓ ipſorū ꝗete laboresᵏ: ⁊ noctes qn̄qꝫ trāĘſimꝰ inſomnesˡ: ut ſcandala remoueamus ab ipſis. Et quas humana natura nouas ſemper deproperans edere formasᵐ: lites quotidie inuenire conatur: tunc antiquorū declarationeⁿ: nūc vero nouorū editione iuriūº ꝓut nobis ē poſſibileᵖ reperiamus. ¶ Saneq cumpoſt volumē decretalium a feli. re.gre. pa. ix. pre. no. tā ꝓuideʳ qͣꝫ vtiliterᵍ compilatum nonnulle ab eoᶠ⁊ ab alijsʸ romanis pōtificibus ſucceſſiueˣ ſuper diuerſis dicerent̉ articulis edite decretales: de quarū aliquibꝰ an decretales exiſterēt: earuꝫqꝫ auctoribusʸ dubitabatur ſollici/te in iudicijs ⁊ in ſcholis. ¶ Nosad apicemᶻ ſummi pontificatus ſuperna diſpoſitione vocati: ſuꝑ hoccū īſtātia reꝗſiti a multisᵉ ambigui

tatem ⁊ incertitudineꝫ huiuſmodidiſpendiumª pluribus afferētē oīotollere ac elucidare: q̄ de decretalibus ipſis teneriᵍ queue deberent inpoſterū refutariª gr̄a ſuffragāte diuina ꝓ vtilitate publicaᵇ deſiderabiliter affectātes: ꝑ venerabiles fratres noſtros Guilielmum archiepiſcopū ebredunen̄. ⁊ Berengarium ep̄ꝫ biteren̄. ac dilectū filiū magiſtrū Ricardū de ſenis ſancte ro.ec. vice cācellariūᶜ iuris vtriuſqꝫ doctorēᵈ decretales huiuſmodiᵉ diligentius fecimus recenſeri: ⁊ tādeꝫpluribus ex ipſis cū vel tꝑales: autſibiipſis vel alijs iuribus cōtrarieſeu omnino ſuꝑflue viderent̉ penitus reſecatis: reliquas ꝗbuſdaꝫ exeis abbreuiatisᵍ: ⁊ aliquibus in totoʰ vl̓ ī parte mutatisⁱ multiſqꝫ correctionibusᵏ detractionibusˡ ⁊ additionibꝰᵐ ꝓut expedire vidimꝰˡfactis ī ipſis: in vnū librū cū nōnullis noſtris ꝯſtitōibus in quibus adcorrectionemº moruꝫ ſubditorūqꝫꝗetē multa ſtatuunt̉ ſalubria fructꝰvberes deo propitio in domo domini allatura: ⁊ plurima ī iudicijs.⁊ extra frequentata dubia deciduntur: redigi mādauimus: ⁊ ſub debitis titulisᵖ collocari. ¶ Quem librum. v. libris alijs dicti voluminis decretalium annectēdū cenſuimus ſextum nuncupari vt ideꝫ volumenq: ſenariūʳ ꝗ numerꝰ ē perfectusᵍ libroruꝫ illo adiuncto numeꝝ

remiſſione uenialium ītelligas veꝝ in eo ꝗ non eſt in mortali: ut no. de pe. di. i.perfecta. in vlti. glo. mortale .n. ſine veniali pōt dimitti. ſed non ecōuerſo qꝛ mortale oppōitur charitati. veniale feruori charitatis: ſublato vero priori tollit̉ poa Acroſancte. Exordium: ⁊ iō ſacroſancta dr̄: qꝛ cōſecrata fuit martyrioterius: ſed non econuerſo.apoſtolorum petri ⁊ pauli. xxi.di. quāuis. xxij. di. c. ij. jͣ. d̓ elec.fundamēta. ⁊ de reliꝗ. c. i.b ¶ Imꝑſcrutabilis. vn̄. O altitudo diuitiarum ſapīe ⁊ ſcīe deiquā īperſcrutabilia ſunt iudiciaeius ⁊ inueſtigabiles vie eiꝰ. adro. xi. d̓ pe. di. iiij. ſi ex bono.c ¶ Incōmutabili. xxij. q. iij. incōmutabilis. sͣ. de ſum. tri. firiter.d ¶ Pretulit. ꝑ illa v̓ba. tu espetrus. ⁊cͣ. xxi. diſt. in nouo ⁊. c.ſeq. vel paſce oues meas de ele.nificaſti.e ¶ Magiſtratum. xxi. di. c. i. ⁊ij. sͣ. de ſum. tri. c. dānamus adfinem. sͣ. de priui. antiqͣ. C. deſacroſan. eccle. l. iubemus ⁊ .jͣ.ti. ꝓxi. c. vno.f ¶ Diſpenſationis. xlij. diſt. dig ¶ Comodis. ī his p̄cipue quiſpenſatio.bus aīarū ſaluti conſulit̉. jͣ. depͥben. c. i. de cōſti. c. ul. cum ſi.h ¶ Proſperamur. jͣ. d̓ offi. lega. officijIugi. i. continuo.k ¶ Labores. idem̄ dicit imperator ī auc̄. diui. iuſ. ſubſc. ha. inlo. que eſt in prin. col. viij.l ¶ Inſomnes. in auc̄. ut iudi. ſine quoquo ſuffra. in prin.meFormas. C. de ve. iu. enu.l. ij. §. ſed qꝛ diuine.n ¶ Declaratione. ut. jͣ. de elec.ſtatutum. de preben. qꝛ ſepe cūſimilibus.o ¶ Iurium. nunc antiquoruminuocatione: verbum clementis.jͣ. de preben. c. i. cum ſi.p ¶ Poſſibile. h. d. qꝛ natura ēītroductum plura eſſe negociaꝙͣ vocabula. ff. de preſcrip. v̓.l. natura.q ¶ Sane. narratio.r ¶ Prouide. C. de no. co. compo. in prima conſtitutione.s ¶ Utiliter. di. iiij. erit.t ¶ Ab eo. ut. jͣ. de reſcrip. c. i. de teſti. c. i. ⁊ij. de deci. c. i. de her. c. i. de reſti. in integrum. c. iu ¶ Alijs. ut per te. jͣ. videbis.r ¶ Succeſſiue. ⁊ ſicut ſucceſſiue ſic ordinate poni debuerūt: ut ex ordinatione ip̄arū ꝗs prior fuerit pateat: ut ī pͥma ꝯſti. C. de noͣ. co. cōpo. qd̓ ī huiꝰ libri compilatione bn̄ ẜuat̉: vnde ſi q̄ decretales greg. ix. ponunt̉ in ti. ille ſunt pͥme: bonifacijſemꝑ ſūt vltime. In decretalibꝰ tn̄ eiuſdē auctoris dici ſolet ꝙ h̓ ordo nō ſꝑ ſeruat̉: qd̓ ſolet probari. sͣ. d̓ of. arch. ad hoc: ⁊. c. noſtrū. sͣ. ꝗ fi. ſint leg. cāꝫ. i. ⁊. ij.y ¶ Auctoribꝰ. ſicut erat ī decre. greg. ix. i. de reſti. ī integ. c. i. quā ꝗdam attribuebant alex. iiij. ⁊ idem in ſimilibus.z ¶ Apicem. idem v̓bum hēs. xl. di. non nos. ibi. Quis .n. ſanctū dubitet queꝫapex tāte dignitatis attollit: alias extollit: ut. jͣ. de cōceſ. p̄ben. c. vlti. in prin.⁊ ¶ A multis. me teſte fuit ſuꝑ hoc reꝗſitus ab vniuerſitate bonon̄. per nunciuꝫſuum ad hoc miſſum: diſcretum virum bone memorie dn̄m Iacobum de caſtello manſionariū bonon̄. ꝗ homūtio erat .i. paruus homo corpore. ⁊ ītelligas ꝙmagnus fuit in huius iuris ſcīa. Cum proponeret coram papa Bonifacio ſtāsBonifacius credens genuflexum monebat eum ut ſurgeret: ⁊ tunc fert̉ Portuēſem .ſ. fratrē mattheū. de aquaſparta dixiſſe ad papā: zacheus eſt.Diſpendium. coartandum fuit. jͣ. de preſcrip. c. iij.x ¶ Teneri .ſ. inſerte in hoc libro: uel reſeruate.a ¶ Refutari .ſ. que hic īſerte vel reſeruate nō reperient̉: vt. jͣ. in fi. proem.Publica. iiij. di. erit. in fi. Io. an.Uice cācellarium. tunc: nunc diaconū cardinalem ti. ſancti euſtachi.d ¶ Doctorē. hi erant glorioſi non ſolum doctrina legum: ſed experiētia rerum⁊ tales debent eſſe iuris cōpoſitores. C. de no. co. cōpo. in prima conſti.Huiuſmodi .ſ. editas poſt volumen greg. ix.f ¶ Cōtrarie. qd̓ in iure reperi nō dꝫ: ut. sͣ. ī pe. gre. ix. ⁊. C. d̓ ue. iu. enu. l. tāta.¶ Abbreuiatis. ut eſt videre ī decre. gre. ix. jͣ. de deci. c. i. que per longiora verba extrauagabat̉: ⁊ īcipiebat grauem nobis cuius. cum ſi.h ¶ In toto. ut ī decre. Inno. iiij. q̄ īcipiebat: graue nimis. q̄ ꝑ breuia verba po

nitur ne cle. uel mo. c. ij. ⁊ ꝑ decre. que olim īcipiebat: ſicut dilecti. que perbreuia v̓ba ponit̉. jͣ. de elec. ſtatutū. ⁊ in decre. jͣ. de teſta. c. i. q̄ olim īcipiebat Io. frāgepa. exͣuagās. Inno. iiij. maxīe in tex. ⁊ multe ſūt ſimiles.i ¶ Mutatis. jͣ. de reſcrip. ſtatutum.k ¶ Correctionibꝰ. ut. jͣ. de here. ꝗcūqꝫ. ad fi. ut ibi dicam. Io. an.l ¶ Detractionibꝰ. vt. jͣ.de reſcrip. c. i. ad fi. ⁊ deteſtibus. c. ij. ad fin. dupl̓r. jͣ. d̓ ſen. excom. quiapericuloſuꝫ: vt in omnibus his dicam.m ¶ Additionibꝰ. vt. jͣ.de reg. non ſoluꝫ: ut ibidicā. idē eēt videre in decre. jͣ. d̓ preben. ſi ꝓ clericis pau. ⁊. jͣ. de cōceſ. prebē. ne captāde v̓. lꝫ. ⁊ ī d̓cre. executor. v̓. p̄t tn̄ habito reſpectu ad antiqͣsvn̄ tracte fuerunt.n ¶ Uidimus. sͣ. de conſangui. non debet.o ¶ Correctioneꝫ moꝝ.qꝛ hoc ſolū bn̄ agit̉ ut vita hominum corrigaturxxiij. q. v. ꝓdeſt. ⁊ imꝑator dicit. Legibꝰ noſtrismores intendimus corrigere. C. d̓ ſe. nup. l. i. adidem. .xlvi. di. c. i. ibi: neelatis moribꝰ ⁊cͣ. ⁊ sͣ. devi. ⁊ hone. cleri. vt clericorum.¶ Titulis. no. rubricaseſſe autenticas. ad hoc d̓pe. di. i. §. h̓ auteꝫ. sͣ. neſe. va. c. i. vt ecc. be. c. i..ff. qd̓ quiſqꝫ iur. l. i. iteꝫno. rubricas de textu. ꝑqd̓ collige ſcriptorem ꝗpromiſit textum ſcribereillas ponere debere.q ¶ Uolumen. decretalium.r ¶ Senariū. alibi dr̄ ſeptēnarius numerus eſtꝑfectus de pe. di. i. ī fin.ſūme ꝯͣ id qd̓. jͣ. ī glo. ſe.no. qꝛ ꝑfectus ē numerꝰſenarius ꝗ preciſe cōſtatvl̓ reſultat: ex oībus partibus ſuis aliquotis ſimul aggregatis. ſo. ſeptēnarius numerus nō ē ꝑfectus nō ob. glo. prealleg. ſumme qꝛ ītelligit̉ ibi: ꝑfectus .i. multis ſimilibꝰapprobatus in quātitate numeri ſeptēnarij de quo potes videre multa exēpla de cele. mi. c. i. in glo. fi. Hieronymus clarius brix.s ¶ Perfectus. ut. xxv. q. iiij. c. vno. ſex .n. etatibus mūdi generatio ⁊ hominis ſtatus finit̉ ut ibi: pͥma .n. etas ī hoīe ē īfantia q̄ durat vſqꝫ ad. vij.an̄. Secūda pueritia uſqꝫ ad. xij. vel. xiij. Tertia adoleſcētia vſqꝫ ad. xxv.Quarta iuuentus vel virilis etas vſqꝫ ad ꝗnquaginta. Quinta ſenectꝰvſqꝫ ad. lxx. Sexta abinde: ⁊ dr̄ ſeniū aliaꝝ etatū terminus. C. d̓ ſacroſā.eccle. vt īter diuinū. ſic ⁊ ſex generatōes mūdi. Quaꝝ pͥma vſqꝫ ad noe.Secunda vſqꝫ ad abraā. Tertia vſqꝫ ad dauid. Quarta vſqꝫ ad tranſmigrationē babylonis. Quinta vſqꝫ ad aduentū xp̄i. Sexta vſqꝫ ad fineꝫ ſeculi. eſt aūt ad hoc ſi. sͣ. de cōſan. nō dꝫ. de cō. di. iiij. de trina. ſed lꝫ ſint bone iſte ſimilitudīes nō tn̄ īferūt ip̄m ſenariū numerū fore ꝑfectū. vnde dicẜm arithmeticos qͣttuor eſſe generationes numerorū. Prima q̄ īcipit abvno ⁊ durat vſqꝫ ad. x. ⁊ dr̄ iſta numerorū monadicorū a mona qd̓ ē vnū.xvi. q. i. placuit. ij. qꝛ ab vno īcipit. Scd̓a dr̄ decadicorū a decāde qd̓ eſtdecē. ⁊ durat vſqꝫ ad centū. Tertia dr̄ cētedicoꝝ ⁊ īcipit a cētū ⁊ durat vſqꝫ ad mille. Quarta dr̄ milledicoꝝ. a mille īcipiēs ⁊ durat vſqꝫ in infinitū. Ex his qͣttor generibꝰ numeroruꝫ eſt reperire alios ꝑfectos paucos tn̄alios imꝑfectos. Ex īperfectis ē reꝑiri alios minutos: alios abundantes.Dr̄ aūt numerijs ꝑfectus ꝗ ꝯſtat vel reſultat p̄ciſe ex oībus partibus ſuisaliquotis ſimul aggregatis. Eſt ergo vidēdū q̄ ſint ꝑtes aliquote: ⁊ ſuntꝑtes aliquote q̄ aliquotiēs ſumpte reddūt ſuū totū p̄ciſe .i. nō plus nec minus. vide hoc ī ſenario ꝗ ē pͥmus ꝑfectoꝝ ſolus īter monadicos perfectusnā ſex vicibꝰ vnū ſex ſunt: ter duo ſex ſunt. bis tria ſex ſunt. abinde non ſūtꝑtes aliquote: qꝛ qͣttuor aliquotiēs ſumptū faceret. viij. vl̓ plus gͦ oēs partes aliquote ſunt hec: vnū duo. tria. ſed vnum duo tria faciunt ſex. ergo ſenarius numerus ē perfectus ſecūdum diffinitionē ſuꝑiorē q̄ hꝫ ꝙ numerperfectꝰ reſultat p̄ciſe ex oībus partibꝰ ſuis aliquotis ſimul aggregatis:vide in alio numero perfecto: ī genere .n. decadicorum aliꝰ ⁊ ſolus nume