Proemium

¶ Sexti libri decretalium cōpil̓Onifaciusª Epiſcitio illuſtrata lucrubationibus ⁊ ad Epusᵇ Seruꝰᶜ ẜuorūditamentis clariſſimi vtriuſqꝫ iudei: dilectiſ filijſᵈ doris doctoris hieronymi clarij brixctoribusᵉ ⁊ ſcholariani cum ſummulis ⁊ diubusᶠ vniuerſis bodn̄ici de ſancto gemi. ⁊ aliorInon̄ᵍ. ꝯmorantibꝰʰlocis vbi deſunt ſūmaria. Io. an. ſalutē ⁊ apoſtolicaꝫ bn̄dictioneꝫˡ:

ia prepoſterus eſt ordo prius humana ſubſidia petere ut ilijs deficientibus diuini fauoris gr̄a poſtulet̉. de con. di. i. oīslxp̄ianus. in fi. Iccirco ego Io. an. bononienſis in oībus iuuenis: īter decretoꝝ decretores lꝫ minimus: tamē indignus cuiens huius operis mei fore principium ad inuocationeꝫ horem ⁊ laudēIeſu xp̄i. qd̓īdo recolo flectere debeo¶.nua: ſaltem cordis. jͣ. deimmū. eccle. decet.ad eum inquantum poſſum humiles porrigo pͥces: ut non ponderatishumanis demeritis ſuſola clementia in me ſuiceleſtis irrigui: vl̓ regnigr̄aꝫ influa: ⁊ eloquentie: ſupꝑctum: augendomodulū ⁊ memorie ꝙͣtitatem: ut poſſim ſcripturarū huius libri veritatem pandere: errores fugare: enigmata reſerare: nodos ſoluere: obſcura dilucidare: ⁊ dubia d̓clarare. infra d̓ reliqui.c. i. Ul̓ ut ſic ẜuet̉ ⁊ augmentetur ſciētia virtu⁊ gr̄a in meipſo ut iuxta uerbum pſal. Cū de v̓tute ambulem in virtutemde pe. di. ij. dum ſanctā. plātetur: edificet̉: roboret̉: ⁊ conſeruetur huius iuris ſcīa inꝫ deſiderantium auditorū. xxiiij. q. i. aduocauit. in fi. vtꝑ eā ipata ⁊ ditata ſint corpora. sͣ. de preben. de multa ī fl.ip̄orū.reddant̉ iuſticie ſeruitura: ut. xlvij. di. oēs. Vt ſicerudite ſint aīe. ⁊ a deo picte īduteqꝫ iuſticia beatitudinē mereant̉. d̓ pe. di.ij. illa aīa. ⁊. c. ſe. Sit aūt hoc opus memoriale ꝓuectis: iuuenes inſtruatcū paribꝰ conferat: ⁊ deſides excuſſo negligentie ſomno. infra de homi. ꝓhumaios ⁊ vigilantes reddat ad ſtudium: vt ſermo meus ſintillam amoriiius ſcientie in eis inueniens in illam fluat ⁊ nutriat: ut cuꝫcreuerit flammā digniſſimā faciat. de pe. di. ij. ſi ſermo Laudātes igiturhoc opus melioribus rōnibus roborantes: ⁊ merito reprehēdētes amplector: detrahentibus aūt non reſiſto: ſed velut agnus coram tondente nonaperiam os meum. de pe. di. ij. ſi .n. īquit. ad fi. pͥme colūne. paratus abanniculo doceri. xxiiij. q. iij. c. i. Aſſcribat̉ igit̉ inſufficiētie mee ꝗcꝗd ī hocopere reprehendēdū exiſtit: me tn̄ reddāt aliqualiter excuſatum cognoſcende veritatis affectus: ⁊ nō debilis amor: quē corde gero fixum ad ſtudium⁊ ſtudentes ꝗbus attrahor ⁊ abſolute cōpellor manum ad calamū mitterelꝫ ad id inntiſſimum me cognoſcaꝫ. Si quid auteꝫ ibi fuerit nota dignum ⁊ vtilius diuine potentie: ſecūdo reuerendiſſimo patri ſub cuiusvmbra quieſco: ⁊ doctor ſedeo: lꝫ indignus: domino Guidoni de abayſio archidiacono bonon̄. ex cuiꝰ ſcriptis ⁊ dictis que non in gloſas recipio:ſed in textum: ⁊ maxime lectura per ipſum ſuper libro decretorum nouitera: infraſcripta collegi. Et lꝫ omnium peritorum huius iuris dicta vel ſcripta ſuo iudicio putem eſſe ſubmiſſa: vt qd̓ approbat approbatum: ⁊ qd̓ reprobat habeatur in ſingulis reprobatuꝫ. filiali tamē audaciahuius operis ſcripta ſue correctiōi ſubijcio. ⁊ profiteor me tenere qd̓ approbat: ⁊ non tenere qd̓ reprobat. Et ſi qua in hoc opere ſuis dictis vel reſcriptis eſſent ꝯͣria: habere cagito illa pr̄o non ſcriptis ⁊ hoc cūctis pateat mereprehendi non poſſe: vt. xxiiij. q. i. hec eſt fides. de ſumma trini. damnaz. in fi.Onifacius ep̄s ea rōne motus qua in principio ſcd̓i tertij quartiV⁊ quinti libri decretaliū. Querere non ſolemꝰ de his. v. vel. vi.que ſunt in cuiuſlibet libri principio attendenda. ſed in principiovoluminis ſufficit queſiuiſſe: in principio huius. vi. libri: licet non ideꝫ ſitauctor: q̄rere p̄termittam: ut ſic bteuitatis cā ad ea ſufficiat remiſſiſſe que īprincipio Gre. compilationis ꝑ Ber. notata fuerunt. Et licꝫ antiqua ſitrbetoricorū altercatio an ſalutatio ſit pars epiſtole: id eorū diſputationi ⁊ſolutioni relinquens: hoc proemiū in quattuor diuido partes. In quaruꝫpͥma ſalutatio ponit̉: vſqꝫ ibi ſacroſancte. In ſecūda exordium: vſqꝫ ibi ſane. In tertia narratio vſqꝫ ibi vniuerſitati. In quarta cōcluſio: vſqꝫ in fi.Hr̄imo igit̉ dn̄s Bonifacius doctores ⁊ ſcholares morantes bonon̄. ſatutat ⁊ benedicit. Secundo exordiēdo dicit ꝙ intēdit ſollicite circa cōmodaſubditorum ⁊ voluntarie laborat. ⁊ interdum totis noctibus vigilat antiqua lura declarando ⁊ noua condendo. ut ipſorum ſcandala tollat ⁊ litesreprimat: ad qd̓ ſe teneri fatetur ex officio diſpenſation̄s ſibi credite: eo ꝙpreeſt ſancte ro. eccleſie: que a deo prelata fuit cunctis eccleſiis: ⁊ effecta totius orbis magiſtra. Tertio narrat ſe a multis reꝗſitum īſtanter vt elucidare deberet: que extrauagātibus editis poſt cōpilationē Greg. ix. ab ip̄ovel alijs roma. ponti. teneri: ⁊ que refutari deberent: ⁊ ꝗ fuerint auctoresipſarum. Quod efficere deſiderans per tres nominatos in lr̄a extrauagātes ipſas fecit diligentius recenſeri: quarū multe reſecate fuerunt: quia tēporales uel iuri ꝯͣrie uel ſuperflue: reliquas in melius reformatas cuꝫ vti

libus cōſtitutionibus ꝑ ipſum nouiter editis mandauit in vnum librum redigiſub debitis titulis collocari. Illūqꝫ librum vult adiungi quinqꝫ libris decretalium. ⁊ vocari ſextum: cum ſenarius numerus ſit perfectus. Dicit demuꝫ ꝙ ideonon mandauit has conſtitutiones in compilatione Grego. ſub ſuis titulis pōiquia oportuiſſet multos libros deſtrui ⁊ nouos fieri cum maximis laboribꝰ ⁊ expenſis. Quarto concludendomādat ipſis doctoribus ⁊ ſcholaribus ꝙ ipſum librum mature compoſitum quem eis ſubbulla tranſmittit affectuoſe recipiant illo uſuri ī iudicijs ⁊ ſcholis: ⁊ precipit ꝙ vlterius non recipiant nec ꝓ decre. habeant aliquas conſtōnes ro. pon. editaspoſt cōpilationē. Gre. ix. que īipſo ſexto libro īſerte ul̓ reſeruate non ſint. h. d. proemiū.1 ¶ Bonifacius. ex predeceſſoribus ſuis eiuſdem nominis licetipſe fuerit octauꝰ: credo ꝙ vnicam decre. habuimus .ſ. sͣ. depreſum. nullus. Et dr̄ bonifacius quaſi bona faciens: ⁊ vereeſt conſonas nomē rei prout eēdebet. xxi. di. cleros. de preben.cum ſcd̓m. inſtit. de dona. §. eſt⁊ aliud. Bonum igitur immooptimū opus fecit noſtrum iuscan̄. illuminando: ⁊ per declarationes antiquorum iuriuꝫ: ⁊ per editiones nouoꝝ. ut. jͣ. ſeꝗtur. Sed ſolent iuuenes dubitare qua rōne mutetur nomen in creatione ro. pon. cuꝫ nominis mutatio prohibita ſit. C. de mu. no. l. i. hic enim prius vocabat̉ Benedictus: modoBonifacius eſt nominatus. Innocentius. iij. prius Sinibaldus. Grego. x. prius Theobaldus. Celeſtinus. v. priꝰ Petrꝰ. Reſpondet̉ hoc fieri ad oſtēdēdumper mutationem nominis factam mutationem hominis: cū .n. prius eſſet purushomo: nunc vicem veri dei gerit in terris. sͣ. ut ec. bene. vt noſtrum. vl̓ ideo ꝗaoīs actio xp̄i noſtra eſt inſtructio. sͣ. de elec. ſignificaſti. ij. q. i. deus oīpotens. ſedin ꝓmotione Petri mutatum eſt ſibi nomē cum primo vocaret̉ Simō. xxi. di.in nouo. ſed ro. pon. vicē Petri gerit. sͣ. ꝗ fi. ſint legi. ꝑ venerabilē: vn̄ ad eiꝰinſtar primeuum mutandū eſt nomen. Preterea equum fuit mutationem fieriqꝛ poſſet ꝓmotus turpe originale nomen hr̄e. pone exemplum. sͣ. de elec. ꝑ inꝗfitionem. vnde non eſſet equuꝫ ipſum illo nomine vocari. Lex aūt de mutatiōenominis fraudulenta intelligitur.b ¶ Epiſcopus. ante cōſecrationē ⁊ coronationem ſic ſcribit̉. Bonifacius electꝰep̄s. ⁊ adde qd̓ dicam in fi. li. ſuꝑ data. Et quare ſe vocet ep̄m cum ſint in eccl̓iadei dignitates ep̄ali maiores dubitari ſolet. dic. ix. ordines in eccleſia. xx. di. cleros. ⁊. xxiij. di. ep̄s. ⁊. c. ſeq. iſtoꝝ aūt ordinū ep̄alis eſt maior: qꝛ nullū ipſo ē īuenire maiorem vel parem. nō ergo a dignitate ſed ab ordine uolens nuncupari ſevocat ep̄m: ⁊ eſt ꝯͣ theologos ꝗ dicunt ſolum eſſe ſeptem ordines. Dicunt .n. ꝙepiſcopalis ⁊ pſalmiſtatus non ſunt ordines: pro eo ꝙ certū officium circa confectionem euchariſtie non eſt illis ordinibus deputatum: nos iuſte contra per iurapredicta. de hoc. sͣ. de pur. cano. quotiens.c ¶ Seruus ſeruorū dei. non ſimpliciter ſe dicit ẜuū: ſed ſeruū ſeruoꝝ dei: quaſide his que ſunt foris nihil ad eū. ij. q. i. multi: vel qꝛ his nō ſeruit ꝗ deo non ſeruiunt: ſed illos iudicat: his aūt ꝗ ſeruiunt ſeruit: ut. jͣ. de offi. lega. officij. vel dicſeruoꝝ dei .ſ. apoſtoloꝝ petri ⁊ pauli quoruꝫ vices gerendo ſeruire ipſis dr̄: velex nimia humilitate hoc dicit ẜm quam negat ſe vniuerſalem papam. xcix. diſt.ecce. ⁊ ſubmittit ſe iudicio ſeculari. ij. q. vij. nos ſi. ⁊ volūtarie purgationi. ij. q.v. mādaſtis. uel dic: ut no. in proemio gre.Filijs. quos papa vocet filios. ⁊ quos fratres. dic ut. sͣ. de cri. fal. ꝙͣ graui.Et lꝫ aliꝗs epiſcopus eſſet ī ſtudio bonon̄. ſcholaris vel doctor nō eſt ꝓpterea reſcriptum vitioſum: qꝛ generalius inſpicimus: nec eſt curādū de modico. de conſe. di. ij. reuera. sͣ. de ſimo. ⁊ ſi queſtiones.e ¶ Doctoribus. doctor dr̄ a docēdo: ⁊ debet eſſe cautus ne ꝓferat tacēda vl̓ dicēda reticeat. xliij. di. ēt rector. in prin. ⁊ dꝫ ſeipſum ⁊ verba ſua ẜm audientiū capacitatem ⁊ ingenium coaptare. viij. q. i. oportet. ꝗ .n. ea docet q̄ ab auditoribꝰītelligi nō valēt: nō eorū vtilitatē: ſꝫ ſui oſtētationē facit. xliij. di. §. vlt. nec dꝫ eēarrogans ſꝫ humilis. de ma. ⁊ obe. c. vlti. nā hꝫ hoc ꝓpriuꝫ doctrina arrogātiūvt humiliter neſciant ꝓferre que docēt: ⁊ recta q̄ ſapiunt recte miniſtrare nō poſſint. xlvi. di. c. i. ⁊ doctores vniuerſitatē faciūt. sͣ. de cōſti. ex lr̄is.f ¶ Scholaribus. a ſchola dictis. Priuilegiati aūt ſunt ſcbolares ī his q̄ habēt̉.ff. fami. her. l. ea que pater. ⁊. C. ne fi. pro pa. ī cōſti. habita.Bononie. ꝗd de alijs. dic ut no. ī proemio grego. cōpilationis.h ¶ Cōmorantibus. multi morantur ꝗ parū ſtudēt: ⁊ hos forte curialiter rep̄hēdere voluit ẜm hoſtien̄.i ¶ Benedictionem. ꝑ benedictionem prelati deuote ſuſceptā venialia remittuntur. ad hec. i. q. i. dcm̄. ⁊. c. maledicam. ⁊. c. ſeq. Sicut per generatem cōfeſſionē⁊ or̄onem dn̄icam. de pe. di. iij. de quotidianis. Per aquam benedictam. de cōſe. di. iij. aquam. Per elemoſynam ⁊ ieiunia. de pe. diſt. iij. ſane cauenduꝫ. Etper euchariſtiam deuote ſumptam. de cōſe. di. ij. cum oē. Per vnctionem extremam. sͣ. de ſa. vnc. c. vno ad prin. Per deuotam pectoris tūſionem. de pe. di..i. tres ſunt actiones ẜm Hoſtien. qui hoc no. de pe. ⁊ re. omnis. ⁊ quodxi de

a ii ij