Liber
vnde ⁊ in. x. ethicoꝝ: ſapientē indicat eſſe felicemſapientia aūt ẜm ipſum eſt vna de ſcientijs ſpeculatiuis caput aliarum ut dicit̉ in .vi. ethicoꝝ. ⁊ inpͥncipio metaph̓. ſcīam quā in illo libro tradere ītendit: ſapīam noīat. Patet ergo ꝙ opinio Aꝝfuit ꝙ vltima felicitas quā hō ī hac vita acquire̓pōt ſit cognitio de rebus dīnis qualis per ſciētiasſpeculatiuas haberi pōt: ille aūt poſterior moduſcognoſcendi res diuinas nō per viaꝫ ſcīarum ſpeculatiuarum ſed quodā generationis ordine naͣlieſt confictus ab expoſitoribꝰ qͥbuſdam.¶ Ꝙ non poſſumus in hac vita intelligere ſubſtantias ſeparatas..XLV.Uia igitur ſecundum modos p̄dictos ſubſtantie ſeꝑate nō poſſūt cognoſci a nobis in vitaiſta: inquirēdum reſtat vtrū aliquo modo in vitaiſta ſubſtātias ipſas ſeꝑatas intellige̓ poſſumus.Ꝙ aūt hoc ſit poſſibile nititur oſtendere Themiſtius ꝑ locum a mīori. Subſtātie .n. ſeparate ſūtmagis intelligibiles ꝙͣ materialia: hec enī ſūt intelligibilia in ꝙͣtum ſūt facta intellecta in actu ꝑ ītellectum agenteꝫ: illa v̓o ſunt ẜm ſe ipſa intelligibilia: ſi ergo intellectꝰ noſter ꝯprehēdit hec materialia: multo magis natus ē intellige̓ illas ſubſtātiasſeparatas. Hec aūt ratio ẜm diuerſas opinionesde ītellectu poſſibili diuerſimode iudicāda ē. Si.n. intellectus poſſibilis nō ſit v̓tus a materia depēdens ⁊ ſit iterū ſcd̓m ſe a corꝑe ſeꝑatus ut Auerrois ponit ſeq̄tur ꝙ nullum ncc̄iuꝫ ordineꝫ ad reſmateriales habeat: vnde q̄ ſunt magis intelligibilia in ſe ipſis: erūt ei magis intelligibilia: ſed tūc ſequi videtur ꝙ cū nos a principio ꝑ intellectuꝫ poſſibilem ītelligamuſ: ꝙ a principio intelligam ſubſtantias ſeꝑatas: quod patet eſſe falſum. Sed hocincōueniēs euitare Auerrōis nititur ẜm ea qͥ d̓ eiꝰopinione dicta ſūt: que patet eē falſa ex premiſſiſ.Si aūt intellectus poſſibilis nō eſt a corpore ſeꝑatus ſcd̓m eē ex hoc ipſo ꝙ ē tali corpori vnitꝰ ẜmeſſe: habet quēdam neceſſariū ordinem ad materialia ut non niſi ꝑ illa ad aliorū cognitionē ꝑuēire poſſit: vnde non ſeqͥtur ſi ſubſtātie ſeꝑate in ſeipſis ſint magis intelligibiles ꝙ ꝓpter hoc ſint magis intelligibiles intellectui noſtro: ⁊ hoc demonſtrant v̓ba Aꝝ. in. ij. metaph̓. dicit .n. ibidem ꝙdifficultas intelligendi res illas accidit ex nobisnon ex illis: nam intellectus nr̄ ſe habet ad manifeſtiſſima rerū ſicut ſe habet oculus veſꝑtilionisad luceꝫ ſolis: vnd̓ per materialia ītellecta nō pn̄tintelligi ſubſtātie ſeꝑate ut ſupra oſtēſum ē: ſequetur qd̓ intellectus poſſibilis nr̄ nullo mō poſſit intelligere ſubſtātias ſeparatas. Hoc etiaꝫ apparet
ex ordine intellectus poſſibilis ad agentem. Potētia .n. paſſiua ad illa ſolum ē in potētia ī que pōtꝓprium eius actiuuꝫ: oī .n. potentie paſſiue rn̄detpotentia. actiua in naͣ: alias potentia paſſiua eſſetfruſtra cū nō poſſit reduci ī actum niſi per actiuāvn̄ videmus ꝙ viſus non eſt ſuſceptiuus niſi colorū qui illuminantur per lucem. intellectus autempoſſibiliſ cū ſit virtus quodā modo paſſiua habꝫproprium agens ſibi reſpondens .ſ. intellectū agentem: qui ita ſe hꝫ ad intellectū poſſibilem: ſicut ſehꝫ lux ad viſum: nō ē igit̉ ītellectus poſſibilis ī potentia niſi ad illa ītelligibilia que ſunt facta per ītellectū agētē. vn̄ ⁊ Aꝝ. ī. iij. d̓ aīa d̓ſcribēs vtrūqꝫintellectū dic̄ ꝙ ītelleciꝰ poſſibil̓ ē qͦ ē oīa fieri: ageſv̓o quo ē oīa face̓: ut ad eadē vtriuſqꝫ potētia rferri ītelligatur hꝰ actiua: illius paſſiua: cū gͦ ſubē ſeparate n̄ ſint facte intellecteº ī actu ꝑ ītellectū agētē: ſꝫ ſolū maͣlia: ad hec ſola ſe extendit poſſibil̓ intellectꝰ: n̄ igit̉ per ip̄m poſſumꝰ ītellige̓ ſubās ſeꝑatas. Propt̓ qd̓ Aꝝ. ꝯgruo exēplo vſus eſt. nā oculus veſꝑtilionis nunꝙͣ pōt vide̓ luceꝫ ſol̓: ꝙͣuis Auerrōis hoc exēplū deprauare nitat̉ dicēs ꝙ ſil̓e n̄eſt de intellectu noſtro ad ſubās ſeꝑatas ⁊ oculoveſꝑtilionis ad lucē ſolis quātū ad īpoſſibilitateꝫſed ſolū ꝙͣtū ad difficultatē: qd̓ tali rōe ꝓbat ibidē: qꝛ ſi illa q̄ ſūt ītellecta ẜm ſe .ſ. ſubē ſeꝑate eētnobis īpoſſibiles ad ītelligendū: fruſtra eēt: ſicutſi eſſet aliqd̓ viſibile qd̓ a nullo viſu videri poſſit.Que qͥdē rō ꝙͣ friuola ſit apparet. Etſi .n. a nobiſnunqua ille ſubſtantie intelligerētur: tamen intelgerentur a ſe ipſis. vnde nec fruſtra intelligibileseſſent: ſicut nec ſol fruſtra viſibilis eſt: vt Aꝝ. exēplum proſequamur: quia non poteſt ipſum vide̓veſpertilio: cum poſſit ipſum videre hō ⁊ alia aīalia: ſic ergo intellectus poſſibilis ſi ponitur corpori vnitus ſcd̓m eſſe non poteſt intelligere ſubſtantias ſeparatas. Intereſt tamen qualiter de ſubſtātia ip̄ius ſentiatur. Si .n. ponatur eſſe quedam v̓tus materialis generabilis ⁊ corruptibilis: vt quidam poſuerunt: ſequitur ꝙ ex ſua ſubā determīatur ad intelligendum materia. vnde neceſſe eſt ꝙnullo modo poſſit intelligere ſubās ſeparatas: qꝛimpoſſibile erit ip̄m eſſe ſeparatum. Si autem intellectus poſſibilis quāuis ſit cōpori vnitus: eſt tamen incorruptibil̓ ⁊ a materia non dependens ſecundum ſuum eſſe ſicut ſupra oſtendimus: ſequit̉ꝙ obligatio ad intelligendas res maͣles accidat eiex vnione ad corpus. vnde cū anima a cōpore talifuerit ſeparata: intellectus poſſibil̓ intelligere poterit ea que ſecūdum ſe ſunt intelligibilia ſcilicetſubſtātias ſeparatas per lumen intellectus agentꝭque eſt ſimilitudo in anima intellectual̓ luminisqd̓ eſt in ſubſtantijs ſeparatis. Et hec eſt ſn̄ia nr̄efidei de intelligendo ſubſtātias ſeparatas a nobispoſt mortē ⁊ non in hac vita.