Secūdus.
ſupra oſtenſū ē ꝙ cōtinuatio intellectus poſſibilnobiſcū ſi ſit quedā ſubſtātia ſeꝑata: qualē ipſe ītelligit nō ſufficit ad hoc ꝙ ipſum intelligamus.¶ Sil̓iter etiam pꝫ de intellectu agente: cōparaturenim intellectus agens ad ſpēs intelligibiles receptas in intellectu poſſibili ſicut ars ad formas artificiales que per artem ponunt̉ in maͣ vt pꝫ ex exēplo Arꝭ in. iij. de aīa: forme autem artis non conſequunt̉ actionē artis ſꝫ ſolū ſimilitudinē formalēvnde nec ſubiectum harum formarum poteſt perhuiuſmōi formas actiōeꝫ artificis face̓: gͦ nec hō ꝑhoc ꝙ ſunt in ipſo ſpēs intelligibiles actu facte abintellectu agēte pōt facere oꝑationē intellectꝰ agētis. ¶ Ad hec: vnūquodqꝫ qd̓ nō pōt exire ī propriā oꝑationeꝫ niſi ꝑ hoc qd̓ mouet̉ ab exterioripͥncipio magis agit̉ vt ad oꝑanduꝫ ꝙͣ ſe ipſū agairrationalia magis agūtur ad oꝑandum ꝙͣ ſe ip̄aagant: quia omnis operatio eoruꝫ dependet a pͥncipio extrinſeco mouente: ſenſus aūt motus a ſēſibili exteriori īprimit in fantaſiā: ⁊ ſic ꝑ ordinē procedit in oībus potētijs vſqꝫ ad motiuas: oꝑatio ātꝓpria hoīs ē intelligere cuiꝰ pͥmū principiū ē intellectus agens qui facit ſpēs intelligibiles: a qͥbꝰ patitur quodammodo intellectus poſſibilis qui factus in actu mouet voluntatē: ſi igitur intellectusagens eſt quedam ſubſtantia extra hominē: totaoperatio hoīs dependet a principio extrīſeco: nōigitur erit homo agens ſeipſū ſed actꝰ ab alio: etſic non erit dominus ſuarū operationū: nec meretur laudem aut vituperium: ⁊ peribit tota ſciētiamoralis ⁊ conuerſatio politica: qd̓ eſt incōueniēs.non eſt igitur intellectus agens ſubſtantia ſeparata ab homine.Ꝙ non eſt impoſſibile intellectum poſſibilem¶ ⁊ agētē ī vna ſubſtātia aīe cōuenire. LXXVIIIdebitur autemforſan alicui hoc eē īpoſſibile ꝙ vna⁊ eadeꝫ ſubſtātia .ſ. noſtre anime ſitin potentia ad oīa intelligibilia qd̓ pertinet ad intellectuꝫ poſſibilem: ⁊ facit ea actu quod eſt intellectus agentis: cū nihil agat ẜm ꝙ eſt in potentia:ſed ẜm ꝙ eſt ī actu: vnde nō videbitur ꝙ agens etpoſſibilis intellectus poſſint ī vna ſubſtantia aīecōuenire. Si quis autem recte inſpiciat nihil īcōueniens aut difficile ſequit̉. nihil .n. ꝓhibꝫ hoc reſpectu illius eſſe ẜm quod in potentia ⁊ ẜm aliudin actu ſicut in rebuſ naturalibus videmus aer .n.eſt actu humidus ⁊ potentia ſiccus: terra autemeconuerſo: hec autem oꝑatio inuenitur eſſe interanimam intellectiuam ⁊ fantaſmata: habet enimanima intellectiua aliquid in actu ad quod fātaſma eſt in potentia ⁊ ad aliquid quod in fātaſmatibus actu inuenit̉: hꝫ enī ſubſtātia anime hūane
īmaterialitatē: ⁊ ſicut ex dictis pꝫ ex hoc hꝫ maͣmintellectualeꝫ qꝛ oīs ſubſtātia īmaterialis ē huiuſmodi: ex hoc autē nōduꝫ hꝫ ꝙ aſſimulet̉ huic uelilli rei determīate qd̓ requiritur ad hoc ꝙ animanoſtra hanc vel illam reꝫ determinate cognoſcatomnis enim cognitio fit ſecūdum ſimilitudinemcogniti in cognoſcente: remanet igitur ip̄a animaintellectiua in potentia ad determīatas ſimilitudines rerum cognoſcibiliū a nobis que ſunt naturererum ſenſibilium: ⁊ has quidē determīatas nasrerū ſenſibiliū preſentant nobis fantaſmata q̄ tinondū ꝑuenerūt ad eſſe intelligibile cū ſint ſimilitudines rerū ſenſibilium etiā ſecūdum conditiōeſmateriales que ſūt ꝓprietates indiuiduales: ⁊ ſūtetiam in organis materialibus: non igitur ſunt intelligibilia actu: ⁊ tamen quia in hoc hoīe cuiusſimilitudineꝫ repreſentant fantaſmata ē acciperenaturam vniuerſalem denudatā ab oībus cōditionibus indiuiduantibus: ſunt intelligibilia ī potentia: ſic igitur habent intelligibilitatem in potētia: determinationē autem ſimilitudinis reꝝ ī actu:e contrario aūt erat in anima intellectiua: ē igitur in anima intellectiua virtuſ actiua ī fantaſmata faciens ea intelligibilia actu: ⁊ hec potētia anime vocatur intellectus agens: eſt etiā in ea v̓tuſ q̄eſt impotentia ad terminatas ſimilitudines reruꝫſenſibilium: ⁊ hec eſt potentia intellectus poſſibilis. Difert tn̄ hoc quod inuenitur in anima ab eoquod īuenitur in agentibus naͣlibꝰ. quia ibi vnuꝫeſt impotētia ad aliud ẜm eūdem moduꝫ quo inaltero inuenitur actu nam maͣ aeris eſt in potentia ad formā aque eo modo quo eſt in aqua: et ideo corpora naturalia que cōmunibant in maͣ eodem ordine agunt et patiuntur ad inuicem: anima auteꝫ intellectiua non eſt in potentia ad ſimilitudines rerum que ſunt in fantaſmatibus permodum illum quo ſunt ibi: ſed ſecunduꝫ quod ille ſimilitudines eleuantur ad aliquid altius vt ſcilicet ſint abſtracte a conditionibus imdiuiduantibus materialibus ex quo fiunt ītelligibiles actu: ⁊ideo actio intellectus agentis in fantaſmate precedit receptionem intellectus poſſibilis ac ſic principalitas actionis non attribuitur fantaſmatibusſed intellectui agenti: propter quod Aꝝ. dicit ꝙſe habet ad poſſibilem ſicut arſ ad materiā. Huiꝰautem exemplum oīo ſimile eſſet ſi oculus ſimulcum hoc quod eſt diaphonum ⁊ ſuceptiuꝰ colorum haberet tantum de luce quod poſſet coloreſfacere viſibiles actu: ſicut quedam animalia dicūtur ſui oculi luce ſufficiēter ſibi illuminare obſtātia: propter quod de nocte vident magis in die v̓ominuſ: ſunt enim debilium oculorum quia a ꝑualuce mouentur: ad multam autem confundunt̉cui etiam ſimile eſt in ītellectu nr̄o qui ad ea queſunt māifeſtiſſima ſe hꝫ ſicut oculus noctue ad ſo
i 2