e Malo in cōmtuni.Foltū vij.

vnde ꝯſequens eſt ꝙ malū culpe plus habeat de rōnemali qͣꝫ malum pene. Cauſa aūt quare ex malo culpealiqͥd d̓r malū ⁊ nō ex malo pene hinc accipienda eſtBonū em̄ ⁊ malū d̓r ſimpl̓r qͥdem ẜm actu. ẜm veroquid ẜm potentiā. poſſe em̄ eſſe bonū vel maluꝫ nonſimpl̓r ſed ẜm qͥd bonū vel malū eſt. Actꝰ aūt eſt duplex. ſcꝫ pͥmus qui eſt habitus vel forma. ⁊ ſecūdusqui eſt operatio. ſicut ſcīa ⁊ ꝯſiderare. actu aūt pͥmoinherente adhuc adeſt potentia ad actū ſecūdū. ſicutſciens nodū actu ꝯſiderat. ſed ꝯſiderare p̄t. Simpl̓iergo bonū vel malū dicimus ẜm actū. ẜm quem eſtoperatio. ẜm vero actū pͥmū attendit̉ bonū vel malum quodāmodo ẜm quid Manifeſtū eſt aūt ꝙ inhabentibꝰ volūtatē ꝑ actū volūtatis quelibet potentia ⁊ habitus in bonū actuꝫ reducitur. qꝛ volūtas hꝫpro obiecto vniuerſale bonū. ſub quo ꝯtinētur oīaparticularia bona. ꝓpter que operatur potētie ⁊ habitus quecūqꝫ. ſemꝑ aut potentia q̄ tendit ad finempͥncipalem mouet ꝑ ſuū imperiuꝫ potentiā q̄ tenditad finē ſecundariū. ſicut gubernatiua ars imperat nauifactiue. et militarꝭ eq̄ſtri. Nō em̄ ex hͦ ipſo ꝙ aliqͥshꝫ habitū grāmatice loqͥt̉ aut bene loquit̉. p̄t em̄ habens habitu nō vti habitu aūt ꝯtra habitū agere. ſicut cū grāmaticus ſcienter ſoloeciſmū facit. ſed tuncrecte operat̉ ẜm artē qn̄ vult. et ideo hō qui hꝫ bonāvolūtatem d̓r ſimpl̓r bonus hō. quaſi ꝑ actuꝫ bonevolūtatis om̄ībꝰ que hꝫ homo vtat̉. Ex hoc vero qhꝫ habitū grāmatice nō d̓r bonus hō. ſed bonꝰ grāmaticus. Et ſil̓iter eſt de malo. qꝛ ergo malū culpe eſtmalum in actu volūtatis. maluꝫ aut pene eſt pͥuatioeiꝰ quo volūtas poteſt vti quocūqꝫ modo ad bonaꝫoperatōem. Inde eſt ꝙ malum culpe facit hominemſimpl̓r malū. nō aūt malum pene. ¶ Scd̓a rō eſt. qꝛcū deus ſit ipſa eſſentia bonitatis. quāto aliqͥd magoeſt alienū a deo tanto hꝫ magis rōnem mali. magisaūt alienū eſt a deo culpa qͣꝫ pena. nā deus eſt actor ꝑne. nō aūt actor culpe. Ex hoc gͦ apparet ꝙ culpa eſtmaius malū qͣꝫ pena. ¶ Cauſa aūt quare deus eſt actor pene nō aūt culpe hinc ſumit̉. maluꝫ em̄ culpe qd̓eſt in actu volūtatis opponit̉ directe actui charitatꝭque eſt pͥma ꝑfectio ⁊ pͥncipalis volūtatis. charitasaūt ordinat actū volūtatis in deū. nō aūt ſolū ſic ꝙhō bono diuino fruatur. hoc em̄ ꝑtinet ad amoremqui d̓r ꝯcupiſcētie. ſed ẜm ꝙ bonū diuinū eſt in ip̄odeo. qd̓ ad amorē amicicie ꝑtinet. hoc autē nō poteſteſſe a deo ꝙ bonū diuinū ẜm ꝙ in ſeipſo eſt quis nōvelit. cū ecōtrario deus omnē voluntatē inclinat advolendū qd̓ ipſe vult. vult autē ſummuꝫ bonū ẜmꝙ in ſeipſo eſt. Un̄ malū culpe nō p̄t eſſe a deo. p̄t autem deus velle ꝙ ipſum bonuꝫ diuinū vel qd̓cunqꝫaliud bonū ſub eo ſubtrahat̉ alicui qui ad hoc oportunitatem nō habet. hoc em̄ bonuꝫ ordinis exigit vtnihil habeat id qͦ dignum nō eſt. ipſa āt ſubſtractioboni increati. vel cuiuſcūqꝫ alterius boni ab eo qui

indignus eſt rōnem pene hꝫ. deus ergo eſt actor peneſed actor culpe eſſe nō p̄t ¶ Tercia rō eſt ꝙ illud malum qd̓ ſapiens artifex inducit ad vitandū aliud malum minus hꝫ de rōne mali qͣꝫ illud malū ad qd̓ vitandū inducit̉. ſicut ſi medicus ſapiens p̄ſcindat manū ne pereat corpus. manifeſtū eſt ꝙ minus malumeſt p̄ciſio manus qͣꝫ deſtructio corporis. manifeſtū eſtautē ꝙ dei ſapientiā penā inducit ad hoc ꝙ vitet̉ culpa. vel ab eo qui punit̉. vel ſaltem ab alijs. ẜm illudIob. xix. Fugite a facie iniqͥtatis. qm̄ vltor iniquitatis eſt gladius. Sic gͦ pꝫ ꝙ maius malum eſt culpaad cuiꝰ euitatōeꝫ īducit̉ pena qͣꝫ ip̄a pena ¶ Quartarō eſt. qꝛ malū culpe ꝯſiſtit in operari. maluꝫ autē pene in hoc qd̓ eſt pati. ſicut ſupra dictū eſt. Qd̓ auteꝫhꝫ operatōem malā oſtendit̉ iam eſſe malum. qd̓ aūtpatitur aliquid mali nō ꝑ hoc oſtendit̉ malū eſſe. ſꝫeſſeʳ quaſi in via ad malum. qꝛ qd̓ patit̉ aliquid mouetur ad illud. ſicut ex ipſa claudicatōne oſtendit̉ ꝙtybia iam ſubiacet malo. ex hoc vero ꝙ infert̉ ei paſſio nōdum ſubiacet defectui. ſed eſt in via ad deficiendum Sicut em̄ operatio q̄ eſt exiſtētis in actu eſt melior qͣꝫ motus ad actum ⁊ ꝑfectōem. ita ⁊ malū operatōis in ſe ꝯſideratuꝫ plus hꝫ de rōne mali qͣꝫ malūpaſſionis. ⁊ ideo culpa hꝫ plus de rōne mali qͣꝫ pena¶ Ad pͥmū gͦ dd̓m. ꝙ ſi ꝯparet̉ p̄mium ad meritūet pena ad culpā qͣꝫtum ad terminatōem ſic inuenit̉ſil̓is ꝯparatio vtrobiqꝫ. qꝛ ſicut meritū terminat̉ adp̄mium. ita culpa terminat̉ ad penā. ſed ſi ꝯparenturqͣꝫtum ad intentiōem nō eſt ſil̓is ꝯparatio vtrobiqꝫſꝫ magꝭ ecōuerſo ſe hꝫ. nā ſicut aliqͥs operat̉ meritū ꝓpter pͥmiū acqͥrendum. ita aliqͥs infert penam ꝓpterculpa vitandā. vn̄ ſicut premium eſt melius meritoita culpa eſt peior qͣꝫ pena. ¶ Ad. ij. dd̓m. ꝙ bonumagentis eſt non ſolum ꝑfectio pͥma cuius pͥuatio eſtpena. ſed etiā ꝑfectio ſecūda. que oꝑatio eſt cui opponit̉ culpa. et melius eſt ipſa ꝑfectio ſecūda qͣꝫ pͥma. etideo culpa que opponit̉ ꝑfectioni ſecūde. hꝫ plus derōne mali qͣꝫ pena que opponit̉ ꝑfectōni pͥme. ¶ Adiij. dd̓m. ꝙ culpa ſeparat a deo ſeparatiōe q̄ opponit̉vnioni charitatis ẜm ꝙ aliqͥs vult bonum ipſi deoẜm ꝙ in ſe eſt. pena aūt ſeparat a deo ſeparatiōe q̄ oꝑponit̉ fruitioni qua hō fruit̉ bono diuino. ⁊ ſic ſeparatio culpe eſt peior qͣꝫ ſeparatio pene ¶ Ad. iiij. dd̓mꝙ ſeparatio ordinis ad finem poteſt accipi dupl̓r.vno mō in ipſo ordine. ⁊ ſic ordinis pͥuatio ad finēeſt pena ſicut ⁊ pͥuatio finis. Alio mō in actiōe. et ſicpriuatio ordinis ad finē eſt culpa. ex hoc em̄ homoculpabilis eſt ꝙ agit actionem non ordinatam adfinem debitum. vnde nō eſt cōparatio mali culpe admaluꝫ pene. ſicut finis ⁊ ordinis ad finem. qꝛ vtrūqꝫaliquo mō priuat ⁊ finem ⁊ ordinē ad fine. ¶ Ad. vdd̓m ꝙ pͥuatio ipſius habitualis gratie eſt pena. ſeddeprauatio actus que deberet ex gratia procedere eſtmalū culpe. et ſic pꝫ ꝙ malū culpe opponi

B i.

Idem pͥªparte. q.48. a. 6

Cā qͣre n̄deꝰ eſt ac ttor pe. tn̄

Ad 4

Ad 2

Ad 1

Ad. ī