PrimaMateria
ethycoꝝ. ꝙ ſummū bonū humanū .ſ. felicitas nō eſthabitus ſed oꝑatio. ſi igit̉ priuari pͥma ꝑfectione eſtpena. multo magis peccatū qd̓ tollit ſcd̓am ꝑfectionem .ſ. malū oꝑationis eſt pena. ¶ Pͣ. Om̄is paſſioanxietatē inducēs videt̉ penā habere. ſed multa peccata ſunt cū paſſionibꝰ anxietatē inducentibꝰ. ſicutinuidia. accidia. ira. ⁊ hmōi. et multa etiā ſunt difficultatem habentia in oꝑando. ſicut in ꝑſona īpiorūdicit̉ Sap. v. Ambulauimꝰ vias difficiles. gͦ videtur ꝙ peccatū inqͣꝫtum hmōi ſit pena. ¶ Pͣ. Si peccatum ꝑ concomitatiam eſt pena om̄e pctm̄ qd̓ concomitatur aliqua pena erit pena. ſed primū peccatū cōcomitatur aliqua pena. ergo ſeq̄ret̉ ꝙ primū peccatūſit pena. qd̓ eſt ꝯtra Augꝰ. qui dicit. ſola illa peccataeſſe penas q̄ ſunt media inter pͥmū pctm̄ apoſtaſie. ⁊vltimā pena gehenne. ¶ G. Sicut d̓t Augꝰ. in li. denatura boni. malū eſt corruptio modi ſpeciei et ordinis naturalis. ⁊ loqͥtur de malo in cōmuni. poſtmodum aūt ad rationē pene ꝑtinere dicit ꝙ aduerſet̉ nature. ergo videtur ꝙ om̄e malū ſit pena. non ergo debet malū diuidi ꝑ penam et culpam. ¶ Pͣ. Cōtingitaliquē gratiam nō habentē peccare. culpa aūt omniscum ſit malū aliqd̓ bonū priuat. non aūt pͥuat bonūgratie cū ſuppoſitū ſit ꝙ gratiam nō habeat. ergo pͥuat bonum nature. gͦ eſt pena. quia de ratione pene eſtvt aduerſet̉ nature bone. vt Augꝰ. dicit. ¶ Pͣ. Ipſeactus peccati ẜm hoc ꝙ eſt actus quidā et bonus eſtet a deo ē. ẜm hͦ gͦ ē ī eo malū culpe ẜm ꝙ ē in eo aliqͣcorruptio. ſed omis corruptio habet rōnem pene. ergo malū culpe inqͣꝫtum eſt malū eſt pena. ⁊ ita nō debet diuidi culpa cōtra penam. ¶ Pͣ. Illud qd̓ ẜm ſeipſum ē bonum nō debet poni vt diuiſiuū mali. ſꝫ pena inqͣꝫtum hmōi eſt bona. qꝛ eſt iuſta. vn̄ etiā ſatiſfaciētes laudātur de hoc ꝙ penaꝫ volunt ꝓ peccatisio ſubire. gͦ pena non debet poni diuiſiua mali. ¶ Pͣ. aliquod malū eſt qd̓ nec eſt pena nec culpa .ſ. maluꝫ nature. gͦ inſufficiēter diuidit̉ malū ꝑ penaꝫ et culpam.ii ¶ Pͣ. De ratōne pene eſt ꝙ ſit ꝯtra volūtatem. de rationeāt culpe ē ꝙ ſit volūtaria. aliqua aūt mala patitur hō q̄ nec vult nec ſunt ꝯtra eius volūtatē. ſicut ſialicuius res in eius abſentia diripiātur eo ignorāte.ergo malū nō ſufficiēter diuidit̉ ꝑ penaꝫ et culpam12 ¶ Pͣ. Quotiēs d̓r vnū oppoſitoꝝ totiens d̓r et reliquū. vt ph̓us d̓t. ſꝫ bonū dicit̉ tripl̓r. videlicet honeſtum. vtile. ⁊ delectabile. ergo et malū in tria debet diiꝫ uidi. et non in duo tantū. ¶ Pͣ. Scd̓m ph̓m in ſecūdo ethycoꝝ malū eſt multiplicius qͣꝫ bonum. ſed eſttriplex bonū ſcꝫ nature. gratie. et glorie. ergo videt̉ꝙ malum debeat eſſe multiplicius. et ita videt̉ ꝙ malum incōueniēter diuidat̉ ꝑ duo tantum¶ Sed contra eſt qd̓ Augꝰ. dicit in li. de fide adPetrū. Geminū eſt creature rationalis malū. vnumquo volūtarie deficit a ſummo bono. alteꝝ quo inuita punitur. ꝑ que duo exprimūtur pena et culpa. er-
go malum diuiditur ꝑ penam et culpam.¶ Reſpondeo dicenduꝫ. ꝙ natura rationalis vel Rintellectualis quodā ſpeciali modo ſe habet ad bonūet malum pre alijs creaturis. quia quelibet alia creatura naturaliter ordinat̉ in aliqd̓ ꝑticulare bonū. Intellectualis aūt natura ſola apprehēdit ipſaꝫ rōnemboni cōmunē ꝑ intellectū. ⁊ in bonū cōmune mouet̉ꝑ appetitū volūtatis. et ideo malū ratōnalis creature ſpeciali quadā diuiſione diuidit̉ per culpā ⁊ penāhec em̄ diuiſio non ē mali niſi ẜm ꝙ in ratōnali natura inuenit̉. vt patꝫ ex autoritate Augꝰ. inducta. Exqua etiam hmōi ratio accipi poteſt. quia ſcꝫ de ratione culpe eſt ꝙ ſit ẜm volūtatem. de ratōne aut pene eſtꝙ ſit cōtra volūtatem. volūtas aūt in ſola natura intellectuali inuenit̉. Hoꝝ aūt duoꝝ diſtinctio ſic poteſt accipi. Cū em̄ malū opponat̉ bono neceſſe eſt qẜm diuiſionē boni diuidat malū. bonū aūt quandaꝫꝑfectionē deſignat. ꝑfectio autē eſt duplex. ſcꝫ primaque eſt forma vel habitus. et ſcd̓a que eſt oꝑatio. adꝑfectionē aūt primā cuius vſus eſt oꝑatio poteſt reduci om̄e illud quo vtimur operādo. Unde et econtrario duplex malū inuenit̉. vnū quidē in ipſo agēte ẜm ꝙ pͥuatur vel forma vel habitu. vel quocunqꝫqd̓ neceſſariū ſit ad operandū. ſicut cecitas vel curuitas tybie quoddā malū eſt Aliud vero maluꝫ eſt inipſo actu deficiēte Sicut ſi dicamꝰ claudicationē eēaliqd̓ malū. ſicut aūt in alijs ꝯtingit hec duo reperiri. ita et in natura intellectuali que ꝑ volūtatem operatur in qua manifeſtū eſt ꝙ inordinata actō voluntatis habet rōnem culpe. ex hoc em̄ aliqͥs vituperat̉ ⁊culpabilis reddit̉ ꝙ inordinatā actionē volūtatisoꝑatur. Eſt āt ⁊ in creatura ītellectuali inuenire malum ẜm pͥuationē forme aūt habitꝰ aut cuiuſcūqꝫ alterius qd̓ poſſit eē ncc̄ariū ad bn̄ oꝑandū. ſiue ꝑtineat ad aīam ſiue ad corpꝰ ſiue ad res exteriores. ⁊ talemalū ẜm fidei catholice ſnīam ncc̄e ē ꝙ pena dicat̉. 14Sūt em̄ tria de rōne pene. quoꝝ vnū eſt ꝙ habeat reſpectū ad culpā. d̓r em̄ ꝓprie aliqͥs puniri qn̄ patit̉maluꝫ ꝓ aliqͦ qd̓ ꝯmiſit. hꝫ aūt hec traditio fidei ꝙnullū nocumētū creatura rōnalis potuiſſet incurrere. neqꝫ qͣꝫtū ad aīam. neqꝫ qͣꝫtū ad corpꝰ. neqꝫ qͣꝫtuꝫad aliqͣ exteriora niſi peccato p̄cedēte vel in ꝑſona vl̓ſaltē in natura Et ſic ſeqͥt̉ ꝙ oīs talis boni priuatōeēvti qͥs p̄t ad bn̄ oꝑandū in hōibꝰ pena dicat̉. ⁊ pariratione in angelis. ⁊ ſic om̄e malū ratōnalis creature vel ſub culpa vel ſub pena ꝯtinet̉ Scd̓m vero qd̓ꝑtinet ad rōem pene eſt ꝙ volūtati repugnet. Uolūtas em̄ vniuſcuiuſqꝫ inclinationē habet in ꝓpriuꝫbonuꝫ. vnde priuari ꝓprio bono volūtati repugnat¶ Sciendū tn̄ eſt ꝙ pena tripl̓r repugnat volūtati.quādoqꝫ quidē volūtati actuali. ſicut cum quis eoſciente ſuſtinet aliquā penam. Qn̄qꝫ vero eſt cōtravolūtatem tm̄ habitualē. ſicut cum alicui ignorantiſubtrahitur aliquod bonum de quo doleret ſi ſciret.
Contra
Idē tenetb. tho. li. 3ꝯͣ gen. ca.
Idem. b.tho. pͦª ꝑ.t̉ q. 59. ar. i.
Idem. b.tho. pͥª ꝑq. 73. ar. i.